f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Ausfallarbeit (uitgevallen productie bij redispatch)

Verloren energie Curtailment Injectiebeheer redispatch hernieuwbare energie netcongestie vergoeding

Ausfallarbeit is de hoeveelheid elektrische energie die een productie- of opslaginstallatie zonder netgerelateerde ingreep naar verwachting zou hebben ingevoed, maar wegens die ingreep niet heeft ingevoed. Sinds oktober 2021 verloopt het congestiemanagement in Duitsland via redispatch. Daarbij definieert de Bundesnetzagentur het begrip precies: Ausfallarbeit is het verschil tussen de theoretische productie van een technische eenheid en de waarde van de vermogensbeperking die door de maatregel werd opgelegd. Bij negatieve redispatch, dus bij afregeling, is de Ausfallarbeit positief. Bij positieve redispatch, wanneer een installatie op instructie meer produceert, is zij negatief en wordt dan Mehrarbeit (extra productie) genoemd. Een technisch defect van de installatie is hiermee niet bedoeld. Het gaat om een wijziging van de hoeveelheid die door een instructie of sturing van de netbeheerder is veroorzaakt.

Vroeger sprak men vooral bij het invoedingsmanagement (Einspeisemanagement) volgens de EEG van Ausfallarbeit, wanneer wind- en zonne-installaties werden afgeregeld. Met de overstap naar Redispatch 2.0 in oktober 2021 werden ook installaties voor hernieuwbare energie en WKK-installaties in het redispatchregime volgens de Energiewirtschaftsgesetz opgenomen. Netbeheerders moeten de maatregelen sindsdien in beginsel via de balans compenseren.

Eenheid en rekenlogica

Ausfallarbeit is een hoeveelheid energie. Zij wordt uitgedrukt in kilowattuur, megawattuur of gigawattuur. Hiervan moet het vermogen in kilowatt of megawatt worden onderscheiden. Er wordt per kwartier gerekend: voor elk kwartier van de maatregel wordt het verschil tussen het theoretische vermogen en de limitering vermenigvuldigd met een kwartier, dus 0,25 uur. Een voorbeeld: een windturbine had 8 MW kunnen leveren, maar mag slechts 3 MW invoeden. Per kwartier geeft dat 5 MW × 0,25 h = 1,25 MWh. Duurt de maatregel twee uur, dus acht kwartieren, dan komt het totaal op ongeveer 10 MWh. Voorwaarde is dat wind en installatie gedurende de hele tijd daadwerkelijk 8 MW hadden opgeleverd.

Er geldt altijd een bovengrens: het theoretische vermogen mag noch het nominale vermogen noch het feitelijk bruikbare vermogen overschrijden. Is een deel van de installatie wegens onderhoud niet beschikbaar of heeft de exploitant de installatie om marktredenen afgeregeld, dan geldt telkens de laagste van deze waarden. Wanneer bijvoorbeeld bij negatieve stroomprijzen sowieso wordt afgeregeld, ontstaat in die mate geen Ausfallarbeit. Hetzelfde geldt voor stilstand door windstilte, ijsvorming of storing: dat is een gewoon productieverlies, geen Ausfallarbeit.

Afbakening ten opzichte van afregeling en redispatch

De afregeling is de ingreep zelf, dus de begrenzing van het invoedvermogen, bijvoorbeeld tot 60 procent van het geïnstalleerde vermogen. De Ausfallarbeit is het kwantitatieve resultaat over de duur van de maatregel. Redispatch is de overkoepelende term voor de volledige maatregel: vóór een congestie wordt de invoeding verlaagd, achter de congestie wordt elders de productie verhoogd. De Ausfallarbeit heeft alleen betrekking op de afzonderlijke installatie waarvan de bedrijfsvoering is aangepast.

Hoe de Ausfallarbeit wordt bepaald

De niet-opgewekte energie kan niet worden gemeten. Zij moet uit meetwaarden en modellen worden gereconstrueerd. Sinds de beschikking BK6-23-241 van 7 mei 2026 geldt de bijlage „Bilanzieller Ausgleich von Redispatch-Maßnahmen (BilAReM)” (balanscompensatie van redispatchmaatregelen). Zij vervangt de eerdere beschikkingen BK6-20-059, -060 en -061. Voor wind- en zonne-installaties zijn er drie afrekenvarianten:

  • Spitzabrechnung (exacte afrekening): de basis zijn weergegevens die bij de installatie zelf worden gemeten. Bij windturbines wordt de windsnelheid aan de gondel of naaf gemeten en via de gecertificeerde vermogenskromme omgerekend naar een theoretisch vermogen. Een correctiefactor stemt deze berekening af op de feitelijke invoeding. Hij is afkomstig uit de eerstvolgende vier aaneensluitende kwartieren vóór of na de maatregel waarin de installatie ongeremd minstens 10 procent van haar nominale vermogen leverde. Bij zonne-installaties wordt de gemeten instraling gerelateerd aan een referentiedag zonder maatregel.

  • Vereinfachte Spitzabrechnung (vereenvoudigde exacte afrekening): er wordt gerekend zoals bij de Spitzabrechnung, maar met weergegevens van een meteorologische dienstverlener of meetwaarden van een geschikte referentie-installatie in de buurt. Bij zonne-installaties gelden bijvoorbeeld satellietgegevens als geschikt die volgens de Heliosat-2-methode worden geëvalueerd. Kiest de exploitant geen variant, dan wordt deze toegepast.

  • Pauschal-Abrechnung (forfaitaire afrekening): bij wind wordt de laatste volledig gemeten, ongeremde kwartierwaarde vóór de maatregel doorgetrokken. Bij fotovoltaïsche installaties wordt het geïnstalleerde vermogen vermenigvuldigd met een vaste installatiefactor, bijvoorbeeld 0,6189 in de zomer tussen 9 en 15 uur (UTC+1). Een installatie van 1.000 kW die in dit tijdvenster tot 300 kW wordt begrensd, komt zo op ongeveer 319 kW × 0,25 h ≈ 80 kWh Ausfallarbeit per kwartier. De forfait staat alleen nog open voor installaties die er al aan waren toegewezen, en slechts tot eind 2028. Uitgezonderd zijn installaties zonder kwartiermeting: voor hen blijft de Pauschal-Abrechnung gelden.

Exploitanten van offshorewindparken kunnen bovendien de Wind-Bin-methode kiezen. Daarbij worden correctiefactoren afzonderlijk gevormd per windsnelheidsklasse met een breedte van 0,5 m/s, en een verliesfactor weerspiegelt de verliezen binnen het windpark. Bij installaties met niet-fluctuerende productie, bijvoorbeeld biomassa of WKK, wordt ofwel het ingediende afnameschema gebruikt (Spitzabrechnung) ofwel het laatste kwartier vóór de maatregel doorgetrokken (Pauschal-Abrechnung). Nieuw is een regel voor overbouwde aansluitingen: zijn op één netaansluiting meer installaties geïnstalleerd dan het aansluitvermogen kan opnemen, dan wordt de Ausfallarbeit verminderd tot wat via deze aansluiting überhaupt had kunnen worden ingevoed. Uiterlijk aan het einde van de derde maand na de maatregel moet de Ausfallarbeit tussen de betrokken partijen zijn afgestemd of moet het meningsverschil zijn vastgesteld.

Balanscompensatie en financiële compensatie

Volgens § 13a EnWG moeten exploitanten van installaties vanaf 100 kW nominaal vermogen en van te allen tijde op afstand bestuurbare installaties aanpassingen op verzoek van de netbeheerder uitvoeren of dulden. Daar staat een passende financiële compensatie tegenover. Die is passend wanneer zij de exploitant, rekening houdend met de balanscompensatie, economisch noch beter noch slechter stelt dan zonder de maatregel. Bij installaties voor hernieuwbare energie en WKK omvat de compensatie de gederfde inkomsten en de extra kosten; bespaarde kosten worden in mindering gebracht. De Ausfallarbeit is daarmee de hoeveelheidsbasis voor de schadevergoeding (Entschädigungszahlung).

Of de netbeheerder de ontbrekende hoeveelheid ook via de balans compenseert, hangt af van het balanceringsmodel. In het Planwertmodell (planwaardemodel) boekt hij de compensatie op basis van de geplande bedrijfsvoering in de betrokken balansgroep. Wijkt de later bepaalde Ausfallarbeit daarvan af, dan wordt het verschil financieel vereffend tegen de Index-Ausgleichsenergiepreis (index-onbalansprijs). Voor installaties in het Prognosemodell (prognosemodel), dat vooral installaties op distributienetten betreft, vindt tot 31 december 2031 geen balanscompensatie door de netbeheerder plaats. De Ausfallarbeit wordt echter nog steeds bepaald, bijvoorbeeld als afrekeningsbasis voor direct vermarkters. Installaties die belangrijk zijn voor het oplossen van congestie in het transmissienet, moeten tot begin 2031 naar het Planwertmodell overstappen.

Ordes van grootte

Volgens de Bundesnetzagentur werd in 2024 ongeveer 3,5 procent van de hernieuwbare stroomproductie wegens netcongestie afgeregeld. De Agentur für Erneuerbare Energien raamt de hoeveelheid op circa 9,4 miljard kilowattuur. Vooral windenergie op zee en op land was getroffen; de afregeling van fotovoltaïsche installaties verdubbelde ongeveer tot 1.389 GWh. Exploitanten ontvingen hiervoor circa 554 miljoen euro compensatie. Ongeveer 47 procent van de afregelingen trof installaties op het distributienet, maar de onderliggende congesties lagen voor circa 74 procent op het transmissienet. Deze cijfers gelden voor Duitsland en voor 2024. Ze schommelen sterk met het windjaar, de bijbouw en de netuitbreiding en moeten voor latere jaren in de actuele rapporten worden opgezocht.

Duiding en typische misverstanden

„Verspilde stroom” is een pakkende, maar onnauwkeurige formulering. Fysiek is er niets vernietigd: wind of zonnestraling werd alleen niet omgezet in ingevoede stroom. Ausfallarbeit is bovendien een berekende grootheid. Dezelfde maatregel kan afhankelijk van afrekenvariant, weergegevens en correctiefactor tot verschillende uitkomsten leiden. Daarom bestaan er bindende formules, termijnen en clearingprocessen.

Een hoge Ausfallarbeit wijst in de eerste plaats op een kloof tussen beschikbare productie en netcapaciteit. Zij zegt echter nog niet welke tegenmaatregel de juiste is. In aanmerking komen netuitbreiding, opslag, schakelbare belastingen of meer flexibiliteit. Welke oplossing de moeite waard is, hangt af van plaats, frequentie en duur van de congesties. Een geringe resthoeveelheid kan economisch zinvoller zijn dan een netuitbreiding die slechts gedurende enkele uren per jaar nodig zou zijn. Voor een beoordeling heeft men daarom verhoudingscijfers nodig, bijvoorbeeld het aandeel in de hernieuwbare productie, en de vergelijking met de kosten van de alternatieven.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 14:37

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.