f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Vergoeding voor netgerelateerde ingrepen (Entschädigungszahlung)

schadevergoeding Curtailment Verloren energie redispatch Injectiebeheer systeemkosten netcongestie

In het elektriciteitssysteem is een vergoeding een betaling aan de exploitant van een installatie wanneer een netbeheerder ingrijpt en de installatie daardoor anders invoedt, opslaat of stroom afneemt dan gepland. Meestal is de installatie daarbij technisch beschikbaar. Typische aanleiding is een netcongestie. In de omgangstaal valt de term vooral bij het afregelen van wind- en zonne-installaties, bij het vroegere invoedingsmanagement en bij het huidige redispatch. De Duitse Energiewirtschaftsgesetz (EnWG) spreekt niet van vergoeding, maar van een balanscompensatie en een financiële compensatie. De financiële compensatie geldt als passend wanneer zij de exploitant, na aanrekening van de balanscompensatie, economisch niet beter en niet slechter stelt dan zonder de maatregel het geval zou zijn geweest.

Rechtskader in Duitsland

Tot en met 30 september 2021 bestonden er twee afzonderlijke procedures. Conventionele centrales werden via redispatch aangestuurd. Installaties voor hernieuwbare energie en WKK-installaties werden via het invoedingsmanagement volgens de EEG afgeregeld en vergoed volgens een eigen hardheidsregeling. Sinds 1 oktober 2021 geldt met Redispatch 2.0 één uniforme procedure op basis van de wijziging van de Netzausbaubeschleunigungsgesetz (NABEG 2.0). Zij omvat productie- en opslaginstallaties vanaf 100 kW nominaal vermogen, alsook kleinere installaties die een netbeheerder op elk moment op afstand kan aansturen.

Centrale bepaling is § 13a EnWG. Die verplicht deze exploitanten om op verzoek hun actief vermogen, hun blindvermogen of hun stroomafname aan te passen of de aanpassing te dulden. De wettekst noemt transmissienetbeheerders; via § 14 EnWG geldt de regel ook voor distributienetbeheerders. Voor de compensatie maakt de wet een onderscheid tussen twee niveaus. De balanscompensatie betreft de balansverantwoordelijkheidsgroep van het betrokken invoed- of afnamepunt. De netbeheerder vereffent daar de ontbrekende of extra energiehoeveelheid. Zo ontstaat voor de balansverantwoordelijke door de maatregel in de regel geen tekort waarvoor hij onbalansenergie zou moeten betalen. De financiële compensatie betreft daarentegen de exploitant van de installatie en compenseert diens resterende economische nadeel.

Volgens § 13a lid 2 EnWG kan de financiële compensatie naargelang het geval de volgende bestanddelen omvatten:

  • noodzakelijke uitgaven voor de daadwerkelijke aanpassing, bijvoorbeeld extra brandstof bij het opschakelen (productiekosten),

  • het evenredige waardeverbruik van de installatie, berekend op basis van handelsrechtelijke restwaarden en resterende gebruiksduur,

  • aangetoonde gederfde opbrengstmogelijkheden, voor zover zij de eerste twee posten overstijgen,

  • uitgaven om een stilstaande installatie bedrijfsklaar te maken of een geplande revisie uit te stellen,

  • bij afgeregelde installaties voor hernieuwbare energie en bij WKK-stroom de gederfde inkomsten vermeerderd met bijkomende kosten.

De bepaling stelt ook grenzen. Bespaarde kosten moet de exploitant terugbetalen, bijvoorbeeld niet-verbruikte brandstof. Kosten die ook zonder de maatregel zouden zijn ontstaan, worden uitdrukkelijk niet vergoed. Daartoe behoren kosten voor bedrijfsklaarheid en de verrekening van rente op het vastgelegde kapitaal. Financieringskosten vormen dus geen afzonderlijke vergoedingspost. Ze worden slechts indirect geraakt wanneer gederfde inkomsten worden vergoed. Een bijzondere regel geldt voor stroom die de transmissienetbeheerder volgens § 57 EEG zelf vermarkt, in de kern dus stroom met vaste invoedvergoeding: hier wordt de balanscompensatie niet in mindering gebracht op de financiële compensatie.

Ausfallarbeit (gederfde productie): afgerekend wordt een berekende hoeveelheid

Bij wind- en fotovoltaïsche installaties hangt de betaling vooral af van de gederfde productie (Ausfallarbeit). Dat is de hoeveelheid energie in kilowatt- of megawattuur die de installatie zonder de ingreep vermoedelijk zou hebben ingevoed. Meten kan men haar niet, want de stroom werd niet geproduceerd. Ze wordt daarom volgens vastgelegde methoden berekend, bijvoorbeeld op basis van weer- en meetgegevens, vermogenskarakteristieken, referentie-installaties of planwaarden. Een eenvoudig beeld: een windpark had bij het gemeten windaanbod een uur lang 10 MW kunnen leveren, maar mocht slechts 4 MW invoeden. De gederfde productie bedraagt dan rekenkundig 6 MWh. Daarop worden de gederfde inkomsten bepaald, bijvoorbeeld de aan te leggen waarde (anzulegender Wert) uit de marktpremie. De betaling heeft dus betrekking op een berekende en niet op een fysiek geleverde hoeveelheid.

Bij conventionele centrales en opslag gaat het eerder om kosten, en wel in beide richtingen. Wie wordt teruggeregeld, bespaart brandstof en moet die besparing laten aanrekenen. Wie wordt opgeregeld, krijgt productiekosten, opstartkosten en eventueel waardeverbruik vergoed. Hier is de compensatie dus geen prijs per niet-geproduceerde kilowattuur. Ze maakt deel uit van een afrekening die de bevolen maatregel economisch moet neutraliseren.

Afbakening ten opzichte van vergoeding voor productie, schadevergoeding en marktprijs

Invoedvergoeding, marktpremie of beursopbrengst betalen voor geproduceerde of vermarkte stroom. De vergoeding voor een netgerelateerde ingreep compenseert daarentegen het nadeel van een ingreep die een mogelijke invoeding verhindert of wijzigt. Het is geen extra steun, maar bij EEG-installaties sluit ze wel aan bij hun opbrengstaanspraken. Ook schadevergoeding is het verkeerde woord. Schadevergoeding veronderstelt meestal onrechtmatig of verwijtbaar handelen. Redispatchmaatregelen zijn daarentegen wettelijk voorzien en dienen de netveiligheid. De compensatie is het wettelijke gevolg van een toegestane ingreep.

Beslissend is steeds de oorzaak waarom een installatie niet invoedt. Een netgerelateerde ingreep volgens § 13a EnWG leidt tot de compensatie. Schakelt een exploitant of directe vermarkter zijn installatie daarentegen bij negatieve prijzen uit eigen beslissing uit, dan is dat een marktbeslissing en geen netgerelateerde ingreep. Hetzelfde geldt voor uitval door defect of onderhoud. Omgekeerd kan een installatie ook bij een positieve beursprijs worden afgeregeld. Dat ligt aan de netcongestie, niet aan de markt.

Waarom de betalingen ontstaan

Leidingen en transformatoren hebben thermische grenzen; spanning en frequentie moeten binnen toegestane bereiken blijven. Een netcongestie ontstaat wanneer op een plaats meer wordt ingevoed dan het net naar de verbruikscentra kan transporteren. Duitsland vormt samen met Luxemburg één biedzone. De groothandel gaat er dus van uit dat stroom binnen de zone zonder congestie kan stromen. Pas daarna past redispatch de afgesproken productieplannen aan de fysieke realiteit aan. Installaties vóór de congestie worden afgeregeld, installaties erachter worden opgeregeld. Uit deze volgorde ontstaan kosten.

Deze kosten zijn aanzienlijk. Volgens opgave van de Duitse federale regering aan de Bondsdag kostte het congestiebeheer in 2024 circa 2,95 miljard euro en in 2025 circa 3,08 miljard euro. Op de financiële compensatie aan exploitanten van installaties voor hernieuwbare energie vielen daarvan 554 miljoen euro (2024) en 435 miljoen euro (2025). Het grootste deel betrof redispatch met conventionele marktcentrales (2024: 1,23 miljard euro, 2025: 1,18 miljard euro) alsook het voorhouden en inzetten van reservecentrales. Daar kwam gesaldeerde countertrading van circa 0,1 miljard euro per jaar bij. De vaak genoemde circa drie miljard euro is dus niet gelijk te stellen met vergoedingen voor afgeregelde groene stroom. De kosten worden uiteindelijk gedragen door de eindverbruikers, vooral via de nettarieven. Daarmee behoren ze tot de systeemkosten van de stroomvoorziening.

Typische misverstanden

Vaak wordt gezegd dat hier geld wordt betaald voor niet geproduceerde stroom zonder tegenprestatie. Dat is te kort door de bocht. De installatie stond klaar en de netbeheerder heeft haar invoeding om netredenen beperkt. Betaald wordt voor de gevolgen van die ingreep, niet voor een stroomlevering. Even onjuist is het om afregeling gelijk te stellen met een landelijk stroomoverschot. Vaak is het overschot slechts regionaal en moet elders op hetzelfde moment extra een centrale draaien. Macro-economisch bestaat het verlies daarom niet alleen uit de verloren kilowattuur, maar ook uit de vervangende productie.

Prikkels, locaties en politiek debat

Een grotendeels volledige compensatie verlaagt het investeringsrisico voor installaties op locaties met congestie en houdt de financiering gunstig. Ze verzwakt echter de locatiesignalen. Wordt er minder gecompenseerd, dan verschuift het risico naar de exploitanten en kunnen de kapitaalkosten stijgen. Daarover was er in 2026 een wetgevingsstrijd. Het regeringsontwerp voor het zogenoemde Netzanschlusspaket voorziet in een redispatchvoorbehoud. Netbeheerders moeten capaciteitsbeperkte netgebieden kunnen aanwijzen. Nieuwe wind- en zonne-installaties daar zouden voor een deel van hun afgeregelde jaarhoeveelheden geen compensatie meer krijgen: volgens de berichten tot 20 procent, voor windparken in windvoorranggebieden 18 procent. In de hoorzitting van de Bondsdag in oktober 2026 verwierp een meerderheid van de deskundigen het voorbehoud. Per november 2026 is de wet nog niet aangenomen. Tot dan geldt voor netgerelateerde afregelingen de compensatie volgens § 13a EnWG.

Twee hefbomen kunnen de betalingen verlagen. De eerste is flexibiliteit: opslag, elektrolyseurs, warmtepompen of industriële processen in congestieregio's kunnen overtollige stroom opnemen. Dat werkt echter alleen als aansluiting, meting, stuurbaarheid en marktregels het toelaten. De tweede en duurzame hefboom is netuitbreiding. De som van de vergoedingen toont waar transportcapaciteit ontbreekt. Ze vervangt echter geen netplanning, waarvoor plaats, duur, betrokken bedrijfsmiddelen en alternatieve kosten van de congesties moeten worden geanalyseerd.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:47

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.