f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Invoedingsmanagement

Injectiebeheer Curtailment congestiebeheer windenergie fotovoltaïsche energie netbeheer netcongestie hernieuwbare energie

Begrip en basisidee

Invoedingsmanagement verwijst naar ingrepen in de invoeding van elektriciteitsproductie-installaties wanneer de netexploitatie anders in gevaar zou komen. Een installatie zou dan technisch stroom kunnen produceren. Ze voedt echter tijdelijk minder of helemaal niet in, omdat het net op die plaats, op dat tijdstip of onder de geldende veiligheidsregels de volledige invoeding niet kan opnemen. Het zichtbare gevolg is de afregeling. Een windturbine staat stil, hoewel het waait, of een fotovoltaïsche installatie levert minder actief vermogen, hoewel de zon schijnt. Dat komt niet door een defect, maar door een instructie van de netbeheerder. Het vaakst zijn wind- en zonne-installaties betrokken. In principe kunnen echter ook andere productie-installaties en opslagsystemen in het congestiebeheer worden betrokken.

Juridische stand in Duitsland

Historisch was invoedingsmanagement een eigen rechtsbegrip in de Erneuerbare-Energien-Gesetz (EEG). Laatstelijk regelden §§ 14 en 15 EEG de afregeling van installaties voor hernieuwbare energie en WKK en de vergoeding daarvoor (hardheidsregeling). Conventionele centrales vielen daarentegen onder de redispatch volgens de Energiewirtschaftsgesetz. Die scheiding bestaat niet meer. Volgens de Bundesnetzagentur zijn de afzonderlijke EEG-bepalingen met het nieuwe systeem van Redispatch 2.0 per 1 oktober 2021 vervallen. Sindsdien moeten netbeheerders de voorrangsgerechtigde productie uit hernieuwbare energie en WKK rechtstreeks meenemen in de selectiebeslissingen voor redispatchmaatregelen volgens § 13a EnWG. Wie in Duitsland vandaag over invoedingsmanagement spreekt, bedoelt daarmee meestal in de omgangstaal redispatch met installaties voor hernieuwbare energie. Een zelfstandige rechtsfiguur is het niet meer.

Kern van de huidige regeling is § 13a EnWG. Die geldt voor exploitanten van productie- en opslaginstallaties met een nominaal vermogen vanaf 100 kilowatt. Daarnaast omvat hij installaties die een netbeheerder op elk moment op afstand kan aansturen. Deze exploitanten moeten hun productie van actief of reactief vermogen of hun afname van actief vermogen op verzoek aanpassen of de aanpassing dulden. De maatregelen worden afgestemd met de aansluitnetbeheerder en met de betrokken voorgeschakelde en tussengelegen netbeheerders. Via § 14 EnWG geldt het regime ook voor exploitanten van distributienetten. Wanneer maatregelen van een nageschakelde netbeheerder concurreren met die van de voorgeschakelde netbeheerder, moeten de maatregelen in het eigen net in de regel voorrang krijgen. De uitspraken hebben betrekking op de Duitse rechtstoestand eind 2026. In andere landen gelden eigen regels en begrippen.

Afbakening ten opzichte van redispatch en marktreacties

Redispatch is de overkoepelende term. Hij verwijst naar de netgerelateerde wijziging van de inzet van centrales, opslagsystemen of flexibele belastingen, zodat de stroomstromen anders worden verdeeld. Klassiek wordt vóór een netcongestie de productie verlaagd en erachter de productie verhoogd, zodat de stroombalans in evenwicht blijft. Invoedingsmanagement beschrijft slechts één kant van dit proces, namelijk de verlaging bij installaties voor hernieuwbare energie en bij WKK-installaties.

Hiervan te onderscheiden is het economisch gemotiveerd terugschakelen, bijvoorbeeld bij negatieve stroomprijzen. Als een directe vermarkter een installatie afregelt omdat invoeden zich niet loont of omdat de steun voor die periodes vervalt, is dat een reactie op de markt. Het is geen instructie met het oog op netveiligheid, en er is daarvoor geen netgerelateerde compensatie. Voor de analyse is dit onderscheid belangrijk. Marktgedreven afregeling wijst op een probleem van prijzen en prikkels. Netgedreven afregeling wijst op een grens aan de transportcapaciteit.

Technische oorzaken

De oorzaak ligt meestal in beperkingen van het net. Leidingen mogen thermisch niet overbelast worden. Spanningsbanden moeten worden gerespecteerd. Transformatoren en schakelinstallaties hebben belastingsgrenzen. Bovendien moet het net volgens het n-1-veiligheidscriterium ook nog veilig functioneren wanneer een belangrijk bedrijfsmiddel uitvalt. Daarom is de bruikbare capaciteit in normaal bedrijf kleiner dan de pure benuttingsgraad van een leiding doet vermoeden. Een beeld daarvoor is een snelweg waarop altijd één rijstrook vrij moet blijven voor noodgevallen. Congestie ontstaat zowel in het transmissienet, vaak tussen windrijke regio's in het noorden en verbruikscentra in het zuiden, als lokaal in distributienetten met een sterke groei van fotovoltaïsche installaties.

Vermogen en energiehoeveelheid

Invoedingsmanagement kan op twee niveaus worden gemeten. Het verminderde vermogen wordt uitgedrukt in kilowatt, megawatt of gigawatt. De niet ingevoede energiehoeveelheid, de niet-geleverde energie, wordt uitgedrukt in kilowattuur, megawattuur of gigawattuur. Een korte beperking van een hoog vermogen kan voor de netexploitatie doorslaggevend zijn, ook als er slechts weinig energie verloren gaat. Omgekeerd kunnen frequente kleine ingrepen over het jaar grote energiehoeveelheden opleveren. Een voorbeeld: als een windturbine van 3 MW vier uur lang met 2 MW wordt teruggeschroefd, ontbreekt er 8 MWh aan invoeding.

Balanscompensatie en financiële compensatie

Sinds Redispatch 2.0 zijn er twee compensatieniveaus. Ten eerste heeft de balansverantwoordelijke recht op balanscompensatie. De ontbrekende hoeveelheid stroom wordt dus aan zijn balansgroep toegeschreven, zodat hij ze niet duur als onbalansenergie hoeft aan te kopen. Ten tweede ontvangt de installatie-exploitant een passende financiële compensatie. Die is volgens de wet passend wanneer ze de exploitant, met inrekening van de balanscompensatie, economisch noch beter noch slechter stelt dan zonder de maatregel. Bij installaties voor hernieuwbare energie en WKK-installaties horen daartoe de gemiste inkomsten, bijvoorbeeld de marktpremie, vermeerderd met bijkomende kosten. Bespaarde kosten moet de exploitant terugbetalen. De vroegere forfaitaire hardheidsvergoeding volgens § 15 EEG is daarmee vervangen. De kosten worden eerst gedragen door de netbeheerder in wiens net de oorzaak ligt. Via de nettarieven komen ze uiteindelijk bij de stroomverbruikers terecht.

Omvang in Duitsland

Volgens de analyses van de Bundesnetzagentur op SMARD hadden redispatchmaatregelen met installaties voor hernieuwbare energie in 2025 betrekking op ongeveer 9.379 GWh. Dat komt vrijwel exact overeen met de waarde van het voorgaande jaar van 9.389 GWh en met ongeveer 3,5 procent van de totale productie van hernieuwbare elektriciteit. Meer dan 96 procent van de stroom uit hernieuwbare energie kon dus worden ingevoed. De afregeling van fotovoltaïsche installaties nam sterk toe, vooral door de uitbreiding met bijna 10 GW en de hoge zoninstraling. In het tweede kwartaal van 2026 bedroeg de redispatch met installaties voor hernieuwbare energie 2.102 GWh, tegenover 2.325 GWh in het overeenkomstige kwartaal van het voorgaande jaar.

De kosten van het volledige netcongestiebeheer bedroegen volgens de Duitse federale regering ongeveer 2,95 miljard euro voor 2024 en ongeveer 3,08 miljard euro voor 2025. Daarvan ging slechts een klein deel naar de financiële compensatie aan exploitanten van installaties voor hernieuwbare energie: 554 miljoen euro in 2024 en 435 miljoen euro in 2025. Het grotere deel ontstaat onder meer door het opregelen van conventionele centrales, door reservecentrales en door countertrading. De totale kosten van het congestiebeheer zijn daarom niet hetzelfde als de kosten van de afregeling.

Veelvoorkomende misverstanden

  • Afregeling bewijst geen algemeen overschot aan hernieuwbare stroom. Terwijl in de ene regio windstroom wordt afgeregeld, kan elders een conventionele centrale draaien omdat de stroom daar niet aankomt of omdat de centrale nodig is voor de netstabiliteit. Het probleem is de verdeling over plaats en tijd, niet de totale hoeveelheid.

  • Opslag lost congestie niet automatisch op. Ze helpt alleen als ze zich op het juiste netknooppunt bevindt, over voldoende vermogen en capaciteit beschikt en in de kritieke uren netdienend opneemt. Een zuiver marktgedreven opslagsysteem kan een congestie zelfs verergeren.

  • Geen afregeling tegen elke prijs: een net dat wordt uitgebouwd voor de laatste paar piekuren kan duurder zijn dan af en toe afregelen. Doorslaggevend is of de ingrepen zeldzaam blijven of wijzen op structurele congestie.

Duiding en betekenis

Zeldzame, beperkte afregeling kan een teken zijn van zinvolle netdimensionering. Frequente en omvangrijke afregeling toont daarentegen aan dat bruikbare hernieuwbare energie niet bij het verbruik aankomt. Tegelijk veroorzaakt ze compensatiebetalingen en kosten voor vervangende productie. Oplossingen zijn netuitbreiding, betere locatiesignalen, een hogere benutting van bestaande leidingen en netdienende flexibiliteit, bijvoorbeeld via elektrolysers, warmtepompen, laadinfrastructuur of industriële lastverschuiving. Voorwaarde is dat sturing en marktregels zulk gedrag mogelijk maken en belonen.

Ook van de residuele belasting moet het begrip worden onderscheiden. Die beschrijft de stroomvraag die overblijft na aftrek van wind- en zonne-invoeding. Netgedreven afregeling verlaagt de daadwerkelijk benutte invoeding uit hernieuwbare energie en kan zo de reëel te dekken residuele belasting verhogen, hoewel hernieuwbare energie beschikbaar was geweest. Het begrip wordt pas veelzeggend wanneer men plaats, duur, vermogen, energiehoeveelheid, oorzaak en kosten van een maatregel kent. Pas dan blijkt of het gaat om normale bedrijfsvoering of om een terugkerende congestie in het elektriciteitssysteem.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:42

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.