f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Directe verkoop van stroom (directvermarkting)

Directe vermarkting Directe vermarkter hernieuwbare energie elektriciteitsmarkt marktpremie Balansgroep elektriciteitsbeurs

Directe verkoop betekent dat stroom uit een productie-installatie op de elektriciteitsmarkt wordt verkocht. Hij wordt dus niet tegen een vaste vergoeding aan de netbeheerder geleverd. Het begrip wordt vooral gebruikt bij hernieuwbare energie, bijvoorbeeld bij wind-, zonne-, biomassa- en waterkrachtinstallaties. Meestal neemt een gespecialiseerde directe stroomhandelaar de verkoop over. Die verkoopt de volumes op de elektriciteitsbeurs, buiten de beurs om of via langlopende leveringscontracten.

In het Duitse recht is het begrip precies vastgelegd. Volgens § 3 nummer 16 EEG 2023 is directe verkoop de verkoop van stroom uit hernieuwbare energie of mijngas aan derden. Uitgezonderd is stroom die in de directe ruimtelijke nabijheid van de installatie wordt verbruikt en niet via een net wordt getransporteerd. Daaruit volgt een belangrijke afbakening: eigen verbruik en levering via een rechtstreekse lijn ter plaatse zonder net zijn geen directe verkoop in de zin van de EEG.

Commerciële handeling, geen fysieke route

Fysiek vloeit de stroom van een windpark niet traceerbaar naar een bepaalde koper. Directe verkoop regelt daarom vooral de economische en balanceringsgewijze toewijzing van de invoeding. Voor elk kwartier wordt vastgelegd welk volume wordt verwacht en aan welke balanceringsperimeter (Bilanzkreis) het is toegewezen. Bovendien moet duidelijk zijn hoe afwijkingen tussen prognose en daadwerkelijke invoeding worden verrekend. Voor het recht op marktpremie eist § 20 EEG 2023 uitdrukkelijk dat de stroom wordt verrekend in een balanceringsperimeter of sub-balanceringsperimeter die in beginsel alleen overeenkomstig direct verkochte stroom bevat. Volgens § 21b EEG 2023 veronderstelt directe verkoop bovendien dat de volledige werkelijke invoeding per kwartier wordt gemeten en verrekend.

Er wordt gemeten in kilowatt- of megawattuur. Voor de opbrengst telt echter niet alleen het jaarvolume, maar ook het tijdstip van de invoeding. Een megawattuur zonnestroom op een zonnige lentemiddag is op de markt meestal minder waard dan een megawattuur windstroom op een schaarse winteravond. Als veel installaties tegelijk invoeden, daalt de prijs. De gemiddelde opbrengst van een technologie ligt daarom vaak onder het algemene beursgemiddelde. Dit verschil maakt de energiedragerspecifieke marktwaarde zichtbaar. Zij verklaart waarom gelijke jaarvolumes verschillende opbrengsten kunnen opleveren.

Verkoopvormen volgens de EEG

De EEG 2023 kent meerdere verkoopvormen. Exploitanten moeten elke installatie aan een ervan toewijzen en mogen in beginsel alleen op de eerste van de maand wisselen. Tot de directe verkoop behoren twee vormen:

  • Gesubsidieerde directe verkoop (marktpremiemodel, § 20 EEG 2023): de exploitant of zijn handelaar verkoopt de stroom op de markt. Daarnaast betaalt de netbeheerder een marktpremie. Die komt in de kern overeen met het verschil tussen de aan te leggen waarde en de marktwaarde van de betreffende energiedrager en kan nul worden als de marktwaarde hoog genoeg is. De aan te leggen waarde ligt wettelijk vast of wordt bepaald in een aanbesteding. Afhankelijk van de energiedrager dient een maand- of jaarmarktwaarde als maatstaf. Bij waterkracht, biomassa en geothermie is dat bijvoorbeeld het jaargemiddelde van de spotmarktprijs.

  • Overige directe verkoop (§ 21a EEG 2023): de stroom wordt zonder EEG-betaling verkocht, bijvoorbeeld via een Power Purchase Agreement (PPA) met een bedrijf. Een PPA is dus een mogelijke verkoopvorm, maar geen ander woord voor directe verkoop.

Hiervan moet de vaste invoedingsvergoeding volgens § 21 EEG 2023 worden onderscheiden. Daarbij stelt de exploitant de ingevoede stroom ter beschikking van de netbeheerder en ontvangt hij een vast bedrag per kilowattuur. De verkoop neemt hij dan niet zelf op zich. Wie deze vergoeding gebruikt, mag met de installatie niet deelnemen aan de markt voor regelenergie. Extra opbrengsten uit regelenergie staan daarom alleen open voor installaties in de directe verkoop.

Wanneer directe verkoop in Duitsland verplicht is

Een algemene verplichting tot directe verkoop staat niet uitdrukkelijk in de wet. Zij volgt uit de beperking van de invoedingsvergoeding (stand: geldende EEG 2023, november 2026). De reguliere vaste invoedingsvergoeding bestaat volgens § 21 lid 1 zin 1 nummer 1 alleen voor installaties tot en met 100 kilowatt geïnstalleerd vermogen waarvan de aan te leggen waarde wettelijk is bepaald. Grotere installaties krijgen in de praktijk alleen steun in de directe verkoop met marktpremie. Daarvoor bestaan twee uitzonderingen:

  • Terugvalvergoeding (Ausfallvergütung): installaties boven 100 kW kunnen tijdelijk overstappen op de invoedingsvergoeding, hoogstens drie kalendermaanden aaneengesloten en zes maanden per jaar. De vergoeding is dan verlaagd. Deze regeling dient bijvoorbeeld als vangnet wanneer een directe stroomhandelaar wegvalt.

  • Onbezoldigde afname: installaties onder 200 kW kunnen hun stroom zonder betaling aan de netbeheerder laten. Het betalingsrecht bedraagt dan nul.

Installaties tot 100 kW mogen vrijwillig overstappen op directe verkoop. Wie de marktpremie wil ontvangen, moet bovendien voldoen aan de eisen inzake op afstand bestuurbaar zijn volgens § 10b EEG 2023. De directe stroomhandelaar moet de werkelijke invoeding kunnen opvragen en het invoedingsvermogen op afstand kunnen verlagen. Bij installaties boven 100 kW zijn contracten met de directe stroomhandelaar en de technische aansturing daarom deel van de subsidievoorwaarden.

Het recht is momenteel in beweging. Op 29 juli 2026 heeft het federale kabinet een regeringsontwerp voor een EEG 2027 aangenomen. Daarin moet de vaste invoedingsvergoeding voor nieuwe installaties vanaf 2027 stapsgewijs vervallen. Kleine installaties zouden nog slechts een tijdelijke overgangsbetaling krijgen, daarna zou directe verkoop de regel zijn. Volgens media vroeg de Bundesrat begin november 2026 om wijzigingen, en de stemming in de Bundestag was voor november gepland. Tot een nieuwe versie is afgekondigd en in werking is getreden, gelden de hierboven beschreven regels van de EEG 2023.

Taken van de directe stroomhandelaar

Directe stroomhandelaar is een marktrol en geen bepaald type onderneming. Stroomhandelaren, energieleveranciers, gespecialiseerde verkopers of aggregatoren kunnen die rol op zich nemen. Zij maken invoedingsprognoses, beheren balanceringsperimeters en handelen op de day-ahead- en intradaymarkt. Bovendien dragen zij het risico van prognosefouten en rekenen zij marktopbrengsten af. Wijkt de daadwerkelijke invoeding af van de prognose, dan ontstaan kosten voor onbalansenergie. Een grote portefeuille helpt, omdat de fouten van afzonderlijke installaties elkaar gedeeltelijk compenseren. Kleine installaties zouden alleen nauwelijks rendabel op kortetermijnmarkten kunnen handelen. Directe stroomhandelaren verdienen aan verkoopvergoedingen, aan handelsoptimalisatie en deels aan extra opbrengsten, bijvoorbeeld uit regelenergie of flexibiliteitsverkoop.

Veelvoorkomende misverstanden

Gesubsidieerde directe verkoop betekent niet dat een installatie zonder steun rendabel is. Een deel van de opbrengsten komt van de markt, maar de steun blijft bestaan en wordt via de marktpremie anders georganiseerd. De installatie krijgt prijssignalen en blijft tegelijk binnen een kader dat investeringen moet beschermen. Pas de overige directe verkoop komt volledig zonder EEG-betaling uit.

Ook bij negatieve prijzen wordt niet elke installatie automatisch uitgeschakeld. Of ze reageert, hangt van meerdere factoren af: steunregels, datum van ingebruikname, op afstand bestuurbaar zijn, contract met de handelaar, netsituatie en gederfde opbrengsten. Voor installaties die sinds 25 februari 2025 in bedrijf zijn genomen, vervalt de betaling volgens § 51 EEG 2023 in beginsel in periodes met negatieve prijzen. Dat schept een prikkel tot afregeling. Voor oudere installaties gelden andere drempels. Prijs, steun, balanceringsverantwoordelijkheid en netbeheer werken dus niet altijd in dezelfde richting.

Betekenis voor het elektriciteitssysteem en grenzen

Door directe verkoop wordt hernieuwbare productie een marktpositie met tijdsbepaling en duidelijke verantwoordelijkheid. Wind- en zonnestroom kunnen niet zoals een conventionele centrale vrij worden ingezet. Ze kunnen echter wel worden voorspeld, gebundeld, beperkt en gecombineerd met andere installaties. Bij hoge aandelen hernieuwbare energie wordt de verkoop van louter afrekening een coördinatietaak. Een directe stroomhandelaar kan bijvoorbeeld batterijopslag, biogasinstallaties, wind- en zonne-installaties samen optimaliseren, als contracten, meting en marktregels dat toelaten. Daarmee is directe verkoop nauw verbonden met flexibiliteit, maar niet hetzelfde.

Voor de financiering telt welke opbrengsten overblijven na steun, verkoopvergoeding en risico's van onbalansenergie. Directe verkoop alleen waarborgt echter geen bevoorradingszekerheid. Ze organiseert de verkoop en de balanceringsverantwoordelijkheid voor geproduceerde volumes. Regelbare capaciteit, netten, opslag, reserves en regels voor congestiebeheer en redispatching vervangt ze niet. Directe verkoop verbindt prognose, balancering, handel, afrekening, afstandsbediening en regulering in een markt die elk kwartier in evenwicht moet zijn.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:20

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.