Voorrang bij invoeding · Woordenlijst

Voorrang bij invoeding is een juridische prioriteit bij het afnemen en doorleiden van elektriciteit uit bepaalde productie-installaties. In Duitsland verwijst de term vooral naar § 11 van de Erneuerbare-Energien-Gesetz (EEG 2023). Daarna moeten netbeheerders alle elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen en uit mijngas onverwijld en met voorrang fysiek afnemen, transporteren en distribueren. Dat geldt voor elektriciteit die in een van de wettelijk voorziene afzetvormen wordt verkocht. De verplichting is geldend recht. Ze behoort niet tot het verleden. Haar huidige tekst geldt sinds 25 februari 2025.

De voorrang geldt echter niet onbeperkt. De wet stelt hem uitdrukkelijk onder het voorbehoud van § 13 van de Energiewirtschaftsgesetz (EnWG) en van afwijkende regels in een verordening op grond van § 91 nummer 2 EEG. § 13 EnWG regelt de systeemverantwoordelijkheid van de transmissienetbeheerders. Brengt extra invoeding de veiligheid of betrouwbaarheid van het net in gevaar, dan mogen en moeten de netbeheerders ingrijpen, ook bij installaties voor hernieuwbare energie.

Juridische regel, geen fysische eigenschap

Voorrang bij invoeding beschrijft geen eigenschap van de elektriciteit. In het net kan energie niet naar herkomst worden gesorteerd. Fysisch stroomt elektriciteit volgens de weerstanden en de toestand van het net. De voorrang is een rangorde voor netbeheerders: wie moet terugtreden wanneer leidingen, transformatoren of de spanningsband hun grenzen bereiken? Voorrang betekent daarom ook niet dat groene stroom altijd eerst wordt verbruikt. Hij werkt via verplichtingen, schema's, balancering, netmaatregelen en afrekening, niet via een stroomspoor van de windturbine naar het stopcontact.

De EEG onderscheidt twee vormen van afname. De fysieke afname betreft alle geregistreerde installaties. De commerciële afname hoort er alleen bij wanneer de exploitant een invoedingsvergoeding vraagt. Dan koopt de netbeheerder de elektriciteit ook economisch af. Bij directe vermarkting verkopen exploitanten of directe vermarkters de elektriciteit zelf op de markt. De netbeheerder moet ze dan alleen fysiek met voorrang opnemen en doorleiden. Wie een flexibele netaansluitingsovereenkomst volgens § 8a EEG heeft gesloten, heeft de voorrang slechts tot het overeengekomen maximale invoedingsvermogen. Voor elektriciteit daarboven geldt hij niet.

Afbakening ten opzichte van aansluitvoorrang, vergoeding en merit order

Aansluitvoorrang: Die betreft de netaansluiting en staat in § 8 EEG. Netbeheerders moeten installaties voor hernieuwbare energie onverwijld met voorrang op hun net aansluiten. De voorrang bij invoeding volgens § 11 EEG geldt daarentegen tijdens de lopende exploitatie. Beide regels hangen samen, maar regelen verschillende situaties.
Steun: De invoedingsvergoeding of marktpremie regelt de inkomsten van een installatie. De voorrang regelt hoe het net met de installatie omgaat. Een installatie kan recht hebben op steun en toch worden afgeregeld vanwege een congestie.
Merit order: Op de groothandelsmarkt worden biedingen gerangschikt naar hun marginale kortetermijnkosten. Het EU-recht noemt „voorrangsdispatching“ uitdrukkelijk een inzet van centrales die deze economische rangschikking niet volgt. De Duitse voorrang bij invoeding in het net en de voorrang bij de inzetplanning van centrales volgens het EU-recht zijn daarom verwant, maar niet hetzelfde.

Europees kader: voorrang nog slechts voor kleine installaties

Sinds 1 januari 2020 geldt de Europese elektriciteitsmarktverordening (EU) 2019/943. Volgens artikel 12 moet de inzet van productie-installaties en flexibele verbruikers in beginsel niet-discriminerend, transparant en marktgebaseerd gebeuren. Voorrangsinzet moeten de lidstaten nog slechts waarborgen voor kleine installaties voor hernieuwbare energie onder 400 kilowatt en voor goedgekeurde demonstratieprojecten. Dat geldt alleen voor zover de veilige netwerkexploitatie het toelaat. Voor installaties die vanaf 1 januari 2026 in bedrijf worden genomen, daalt de drempel tot onder 200 kilowatt. Oudere gesteunde installaties die vóór 4 juli 2019 in bedrijf zijn genomen, kunnen hun voorrang behouden.

Duitsland heeft de drempel strikter getrokken. Volgens een mededeling van het Duitse federale ministerie van Economische Zaken aan de Europese Commissie geldt de voorrangsinzet in de zin van de verordening daar alleen voor installaties tot 100 kilowatt. Grotere installaties verkopen hun elektriciteit doorgaans rechtstreeks op de markt en worden marktgebaseerd ingezet. Voor hen blijft de netgerelateerde voorrang bij congestiebeheer bestaan.

Afregeling, redispatch en minimumfactor

De grens van de voorrang blijkt bij afregeling. Een installatie voedt dan minder in dan ze op dat moment zou kunnen. Wind- en zonne-energie die zo verloren gaat, kan later niet worden ingehaald. Tot september 2021 heette dit terugschroeven bij netcongestie invoedingsmanagement en was het in de EEG geregeld. Sinds 1 oktober 2021 maakt het deel uit van de redispatch volgens §§ 13 en 13a EnWG, de zogeheten redispatch 2.0. Daar gelden uniforme regels voor conventionele installaties, installaties voor hernieuwbare energie en warmtekrachtkoppelingsinstallaties (WKK) vanaf 100 kilowatt, evenals voor installaties die de netbeheerder te allen tijde op afstand kan aansturen.

Bij redispatch wordt de voorrang met een rekenmethode veiliggesteld. Voor de afregeling van installaties voor hernieuwbare energie hanteren de transmissienetbeheerders een hoge rekenkundige prijs. De Bundesnetzagentur heeft daartoe op 30 november 2020 minimumfactoren vastgesteld: 10 voor installaties voor hernieuwbare energie en 5 voor WKK-installaties met voorrang. Vereenvoudigd gezegd: een installatie voor hernieuwbare energie wordt in de regel alleen afgeregeld als dat een veelvoud aan terugschroeven van conventionele centrales vervangt. Een voorbeeld: kan een kolencentrale de netcongestie even doeltreffend verlichten, dan moet die eerst terugschakelen. Ligt een windpark daarentegen direct bij de congestie en werkt het een veelvoud sterker, dan mag het worden teruggeschroefd. De betrokken exploitanten krijgen in beginsel een financiële compensatie volgens § 13a EnWG.

Waarom de voorrang belangrijk was en waar hij op grenzen stuit

Het elektriciteitssysteem was afgestemd op grote, regelbare centrales. De voorrang verkleinde het risico dat nieuwe, vaak kleine en decentrale installaties alleen vanwege die historisch gegroeide structuren niet konden invoeden. Samen met de steun maakte hij investeringen beter planbaar en vergemakkelijkte hij de financiering. Met groeiende aandelen wind en zon is de knelpunt verschoven. Vroeger was dat vooral de toegang tot de markt. Nu zijn het eerder netcapaciteit, locaties en flexibiliteit in de tijd. Windstroom komt gebundeld in het noorden voor, zonnestroom rond het middaguur. Een voorrangsregel alleen lost dat niet op. Daarvoor zijn netuitbreiding, opslag, flexibele verbruikers en passende marktregels nodig.

Afregeling wijst daarom in de eerste plaats op een congestie en is geen bewijs van het falen van hernieuwbare energie. Een zeker niveau kan goedkoper zijn dan een leiding die slechts enkele uren per jaar volledig benut zou worden. Grote en groeiende hoeveelheden wijzen daarentegen op afstemmingsproblemen. De kosten van redispatch worden via de nettarieven over de netgebruikers verdeeld.

Actueel hervormingsdebat (stand november 2026)

Het Duitse federale ministerie van Economische Zaken heeft in 2026 een netaansluitingspakket voorgelegd. Het voorziet in „capaciteitsgelimiteerde netgebieden“ en een „redispatchvoorbehoud“. Volgens een uitwerking van de Wissenschaftliche Dienste van de Bondsdag kan een netgebied als capaciteitsgelimiteerd gelden wanneer het redispatchvolume 5 procent bereikt. In zulke gebieden moeten nieuw aangesloten installaties bij netgerelateerde afregeling geheel of gedeeltelijk afzien van financiële compensatie. Het risico van afregeling zou zo naar de exploitanten worden verschoven. De invoeding zelf zou niet in hoeveelheid worden beperkt. Of en in welke vorm het pakket in werking treedt, was bij sluiting van de redactie niet bevestigd. Tot dan is de geldende EEG en EnWG bepalend.

Samengevat is voorrang bij invoeding een juridische prioriteit binnen technische grenzen. Het is geen belofte dat elke produceerbare kilowattuur onbeperkt wordt opgenomen. Hij verklaart noch alleen de elektriciteitsprijs, noch de bevoorradingszekerheid. Hij toont wel hoe het recht productie uit hernieuwbare bronnen behandelt ten opzichte van andere installaties.

Bronnen

§ 11 EEG 2023 – Abnahme, Übertragung und Verteilung — buzer.de (konsolidierter Bundesrechtstext); 2025-02-25 (Fassung von § 11; EEG zuletzt geändert am 18.12.2025). § 11 Abs. 1 Sätze 1–3, Abs. 2 und 3
Festlegung zu den Mindestfaktoren (Redispatch 2.0) — Bundesnetzagentur; 2020-11-30 (laut BNetzA in Kraft seit 1.10.2021). Tenor: EE-Mindestfaktor und KWK-Mindestfaktor nach § 13 Abs. 1a EnWG
Verordnung (EU) 2019/943 über den Elektrizitätsbinnenmarkt — Europäische Union (EUR-Lex); 2019-06-05. Art. 12 Abs. 1, 2, 4 und 5; Art. 2 Nr. 20
Mitteilung des Bundesministeriums für Wirtschaft und Energie nach Art. 12 Abs. 3 VO (EU) 2019/943 — Bundesministerium für Wirtschaft und Energie; unbekannt. Begründung zur abweichenden Schwelle
Das Netzpaket 2026 und unionsrechtliche Vorgaben (Ausarbeitung WD 5-094/26 u. a.) — Deutscher Bundestag, Wissenschaftliche Dienste; unbekannt (2026). Abschnitt 2.1 „Zum Netzpaket“

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:43