Terugleververgoeding (Feed-in Tariff) · Woordenlijst

De terugleververgoeding, internationaal meestal feed-in tariff genoemd, is een steuninstrument voor elektriciteit uit bepaalde opwekinstallaties. De exploitant ontvangt voor elke kilowattuur die hij op het openbare net invoedt een vooraf vastgesteld bedrag. Dit recht geldt meestal gedurende vele jaren. In Duitsland is het instrument vooral bekend geworden door de Erneuerbare-Energien-Gesetz (wet op de hernieuwbare energie). Het heeft exploitanten van zonne-, wind-, biomassa- en waterkrachtinstallaties decennialang voorspelbare opbrengsten gegarandeerd. Tegenwoordig is het in de EEG nog slechts een van meerdere zogenoemde vermarktingsvormen en heeft het vooral betrekking op kleine installaties.

Basisprincipe: er wordt betaald voor de ingevoede energie

Doorslaggevend is de ingevoede hoeveelheid energie, gemeten in kilowattuur. Het geïnstalleerde vermogen in kilowatt wordt niet vergoed. Een zonnepaneleninstallatie van 10 kilowatt krijgt dus geen geld omdat ze op het dak staat. Ze krijgt geld voor de stroom die ze daadwerkelijk opwekt en aan het net levert. Een voorbeeld: de installatie voedt in een jaar 6.000 kilowattuur in en het tarief bedraagt 7 cent per kilowattuur. Dan ontvangt de exploitant ongeveer 420 euro. Deze cijfers dienen alleen ter illustratie. De stroom die het huishouden zelf verbruikt, speelt in deze berekening geen rol. Het geïnstalleerde vermogen is toch van belang: het bepaalt welke vermarktingsvorm en welk steuntarief voor een installatie zijn toegestaan.

Doel: risico spreiden en financiering mogelijk maken

Wind- en zonne-installaties zijn duur in aanschaf, maar veroorzaken nauwelijks brandstofkosten of andere lopende kosten. De groothandelsmarkt vormt prijzen vooral op basis van kortetermijnmarginale kosten. Voor kapitaalintensieve installaties geeft ze daarom niet vanzelf betrouwbare investeringssignalen. Een vaste vergoeding per kilowattuur neemt het marktprijsrisico grotendeels weg bij de exploitant. Banken kunnen de opbrengsten dan beter inschatten en financieringen worden goedkoper. Zo konden technologieën groeien voordat ze onder marktvoorwaarden volledig concurrerend waren. Het weerrisico blijft daarentegen bij de exploitant: weinig zon of wind betekent minder invoeding en dus minder opbrengst.

Invulling in de EEG 2023

De geldende EEG 2023 noemt in § 19 drie betalingsaanspraken: de marktpremie, de terugleververgoeding en de huurderstroomtoeslag (Mieterstromzuschlag). Volgens § 21, lid 1 bestaat er alleen recht op terugleververgoeding voor kalendermaanden waarin de exploitant de stroom invoedt en ter beschikking stelt aan de netbeheerder. De wet maakt daarbij onderscheid tussen vier gevallen:

Installaties met een geïnstalleerd vermogen tot 100 kilowatt waarvan het steuntarief wettelijk is vastgelegd: het recht wordt volgens § 53, lid 1 verlaagd ten opzichte van de aan te leggen waarde. Dit is het klassieke geval voor kleine daginstallaties.
Installaties met minder dan 200 kilowatt waarvoor geen andere betaling wordt geclaimd: de wet noemt dit geval „kosteloze afname“. De netbeheerder neemt de stroom af, maar het betalingsrecht bedraagt nul.
Installaties met meer dan 100 kilowatt als uitvalvergoeding (Ausfallvergütung): deze geldt hoogstens drie maanden aaneen en hoogstens zes maanden per kalenderjaar, tegen een verlaagd tarief. Ze overbrugt bijvoorbeeld periodes waarin een directe vermarkter uitvalt.
Installaties waarvan de steun is afgelopen (ausgeförderte Anlagen) en waarvan de oorspronkelijke steunperiode is verstreken: zij ontvangen een vergoeding die volgens § 53, lid 4 is verlaagd.

Wie de terugleververgoeding gebruikt, moet volgens § 21, lid 2 alle stroom van de installatie aan de netbeheerder overlaten. Uitgezonderd is stroom die in de directe nabijheid wordt verbruikt en niet via een net wordt geleid. Bovendien mag de installatie niet deelnemen aan de regelenergiemarkt. Grotere nieuwe installaties belanden daarom in de praktijk in de directe vermarkting met marktpremie. Bij onshorewind en grote zonneparken wordt de steunhoogte bovendien meestal bepaald via een aanbesteding.

Wie vermarkt de stroom, wie betaalt het verschil?

Ook stroom met vaste vergoeding heeft een marktwaarde. De transmissiesysteembeheerders verkopen hem op de beurs en houden daarvoor een eigen EEG-rekening bij. Aan de exploitanten betalen zij de wettelijke vergoeding. Wat de vermarkting niet dekt, is de financieringsbehoefte. Die hangt sterk af van de elektriciteitsprijs: voor 2023 verwachtten de transmissiesysteembeheerders vanwege de zeer hoge prijzen zelfs een overschot. Tegenover vermarktingsopbrengsten van 13,1 miljard euro stonden verwachte uitbetalingen en kosten van 9,4 miljard euro.

Vroeger betaalden de stroomverbruikers dit verschil via de EEG-heffing. Die werd met ingang van 1 juli 2022 verlaagd van 3,723 naar 0 cent per kilowattuur. Met de Energiefinanzierungsgesetz (wet op de energiefinanciering) verviel ze per 1 januari 2023 volledig. Sindsdien vereffent de federale overheid de EEG-financieringsbehoefte, en wel volledig uit de federale begroting. De uitbreiding werd daarvoor aangekondigd als een route via het Klima- und Transformationsfonds. Het verschil tussen marktwaarde en steunrecht verdwijnt dus niet. Het wordt alleen van de stroomrekeningen naar de staatsbegroting verschoven. De financieringsbehoefte voor het telkens volgende jaar wordt jaarlijks op 25 oktober door de transmissiesysteembeheerders gepubliceerd.

Afbakening ten opzichte van verwante instrumenten

Terugleverttarief: in het dagelijks gebruik worden beide begrippen vaak gelijk gebruikt. Preciezer duidt het terugleverttarief het concrete tarief in cent per kilowattuur aan. De terugleververgoeding verwijst naar het instrument of de betaling als geheel.
Marktpremie: hier verkoopt de exploitant of een directe vermarkter de stroom zelf. Daarnaast is er een glijdende premie die het gat tussen marktwaarde en aan te leggen waarde dicht. Prognoses, afnameschema's en onbalansenergie liggen dan bij de vermarktende partij.
Aanbesteding: bij een administratieve terugleververgoeding stelt de wetgever het tarief vast. Bij aanbestedingen bieden projectontwikkelaars in concurrentie om steunrechten. Dat moet kosten verlagen en volumes sturen, maar legt vooral voor kleine spelers hogere drempels op.
Power Purchase Agreement: een Power Purchase Agreement is een private leveringsovereenkomst tussen producent en afnemer, geen staatssteuntarief. Het prijsrisico verdelen de contractpartijen onderling.

Grenzen bij hoge aandelen hernieuwbare energie

Een vaste vergoeding per kilowattuur behandelt elke invoeding gelijk, ongeacht wanneer en waar die plaatsvindt. Bij kleine aandelen hernieuwbare energie is dat nauwelijks een probleem. Bij hoge aandelen wint het tijdstip aan belang: op zonnige middagen drukt veel zonnestroom de beursprijzen, soms tot negatieve stroomprijzen. Vaste tarieven geven dan nauwelijks prikkels om installaties, opslag of verbruik af te stemmen op overschot en schaarste. Ook flexibiliteit, locatiekwaliteit en netcongestie weerspiegelt het tarief niet. Het beslist niet over spannings- of frequentiehandhaving. Het bepaalt wel waar en hoeveel installaties ontstaan. Groeien bijvoorbeeld veel daginstallaties, dan veranderen de belastingsstromen in het distributienet. Groeit windkracht sneller dan de transmissienetten, dan neemt de behoefte aan redispatch toe.

De wetgever heeft hier al bijgestuurd. Met de Solarspitzengesetz (wet op de zonnepieken) geldt sinds 25 februari 2025 voor nieuwe installaties een strengere versie van § 51 EEG. Voor perioden met een negatieve spotmarktprijs daalt de aan te leggen waarde naar nul, volgens de weergave van vakbronnen al vanaf het eerste negatieve kwartier. Dat geldt zowel voor de terugleververgoeding als voor de marktpremie. Als compensatie verlengt § 51a de steunperiode met de niet-vergoede tijden. Voor kleine installaties bestaan overgangs- en uitzonderingsregels, onder meer afhankelijk van de installatie van een intelligent meetsysteem. Voor oudere installaties blijven de regels van hun ingebruiknamejaar gelden.

Een veelvoorkomend misverstand

Historische vergoedingstarieven zijn niet de prijs van hernieuwbare stroom. Het zijn gegarandeerde opbrengsten voor bepaalde installatiejaargangen onder de toen geldende regels. Vroege zonnepaneleninstallaties kregen hoge tarieven, omdat de techniek toen veel duurder was. Latere jaargangen kwamen toe met veel lagere waarden. Wie uit oude tarieven conclusies trekt over de huidige opwekkosten, haalt technologiekosten, steunontwerp en investeringstijdstip door elkaar.

Actuele stand: geplande afkeer van de vaste vergoeding

Het federale kabinet heeft eind juli 2026 een ontwerp voor een EEG-herziening aangenomen. Daarna moet de vaste terugleververgoeding voor nieuwe installaties vanaf 2027 geleidelijk vervallen. Volgens mediaberichten zouden nieuwe kleine zonne-installaties in plaats van de tot nu toe 20 jaar durende vaste vergoeding nog slechts 36 maanden lang een overgangsbetaling ontvangen. Daarna zou betaalde invoeding alleen nog via de directe vermarkting mogelijk zijn. Begin november 2026 was de herziening in de Bondsdag nog niet aangenomen. Vooral over het einde van de vaste vergoeding voor kleine en middelgrote zonne-installaties werd verder gestreden. Voor bestaande installaties geldt volgens de bekende plannen bestaansbescherming. Hoe de regels er uiteindelijk uitzien, hangt af van de wetgevingsprocedure.

Al met al staat de terugleververgoeding voor een bepaalde manier om hernieuwbare energie te financieren: de staat legt de opbrengsten vast, exploitanten krijgen investeringszekerheid en een politiek bepaald model verdeelt de kosten. Haar sterkte was een voorspelbare uitbouw. Ze stuit op haar grens waar een stroomsysteem met veel weersafhankelijke opwekking sterkere tijdelijke, ruimtelijke en marktsignalen nodig heeft.

Bronnen

§ 21 EEG 2023 – Einspeisevergütung und Mieterstromzuschlag — Bundesministerium der Justiz / Bundesamt für Justiz (gesetze-im-internet.de); unbekannt (konsolidierte Fassung, abgerufen November 2026). § 21 Abs. 1 Nr. 1–4 und Abs. 2
Energiefinanzierungsgesetz – Umlagepflichten und Aufsicht — Bundesnetzagentur; unbekannt. Einleitung der Seite
Überschuss aus dem Fördersystem des EEG im Jahr 2023 (Pressemitteilung) — Bundesnetzagentur; 2022-10-14. Pressemitteilung, Abschnitte zu Einnahmen und Finanzierung
Ehemalige EEG-Umlagepflichten und Leitfäden zur Eigenversorgung — Bundesnetzagentur; unbekannt. Abschnitt „Entfallen der EEG-Umlagepflichten“
Wirtschaftliche Auswirkungen des Solarspitzengesetzes auf Photovoltaik- und Windenergieanlagen an Land — Grant Thornton (Sekundärquelle); 2025 (genaues Datum unbekannt). Abschnitte zur Neufassung der §§ 51 und 51a EEG
Einigung zur Abschaffung der Einspeisevergütung in Sicht: EEG-Kompromiss liegt vor — t-online (Nachrichtenquelle, keine Primärquelle); etwa Anfang November 2026 (genaues Datum unbekannt). Abschnitte „EEG auf der Zielgeraden“ und „Einspeisevergütung soll abgeschafft werden“

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:43