f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Terugleververgoeding

Injectievergoeding hernieuwbare energie ondersteuning fotovoltaïsche energie windenergie EEG Directe vermarkting elektriciteitsmarkt

De terugleververgoeding (in Duitsland: Einspeisevergütung) is een bij wet of contract vastgelegde betaling voor stroom die een productie-installatie op het openbare stroomnet terugleveren. In Duitsland is de term nauw verbonden met de Erneuerbare-Energien-Gesetz (EEG). Exploitanten van installaties voor hernieuwbare energie, zoals fotovoltaïsche installaties, wind-, biomassa- of kleine waterkrachtinstallaties, ontvangen volgens vaste regels een bedrag voor elke teruggeleverde kilowattuur. Betaald wordt de daadwerkelijk geleverde hoeveelheid stroom en niet het geïnstalleerde vermogen. Het vermogen bepaalt echter mee welk vergoedingstarief van toepassing is.

De referentiegrootheid is dus een hoeveelheid energie in kilowattuur. Een fotovoltaïsche installatie met 10 kilowatt geïnstalleerd vermogen krijgt geen geld voor die 10 kilowatt als zodanig, maar voor de kilowatturen die ze opwekt en aan het net afgeeft. Daarmee verschilt de terugleververgoeding duidelijk van een investeringssubsidie, die de bouw van een installatie ondersteunt, en van een capaciteitsvergoeding, die het beschikbaar houden van vermogen vergoedt. Het is een betaling die afhangt van de opwekking.

Werking en juridisch kader in Duitsland

In het oorspronkelijke steunmodel had de terugleververgoeding twee centrale taken. Ten eerste zorgde ze ervoor dat exploitanten gedurende een lange periode een vaste opbrengst per kilowattuur hadden. Ten tweede had hernieuwbare stroom recht op voorrang bij de opname op het net en bij de afname. Voor investeerders daalde daardoor de onzekerheid over toekomstige opbrengsten aanzienlijk. Wie een installatie plande, hoefde niet in te schatten welke beursprijs stroom over tien of vijftien jaar zou opbrengen. Of de installatie rendabel was, hing vooral af van de installatiekosten, de locatie, de opbrengst, het vergoedingstarief en de financieringsvoorwaarden.

Volgens de momenteel toepasselijke EEG 2023 is de vaste terugleververgoeding niet langer de regel, maar beperkt tot kleine installaties. Voor zonne-installaties is ze volgens de Bundesnetzagentur beschikbaar tot een geïnstalleerd vermogen van 100 kW. Grotere installaties vermarkten hun stroom in principe rechtstreeks en ontvangen de marktpremie. De hoogte van de vergoeding hangt af van het tijdstip van ingebruikname en van het geïnstalleerde vermogen. Het eenmaal geldende tarief blijft gedurende de steunperiode vast. Volgens de gangbare weergave van § 25 EEG zijn dat 20 kalenderjaren, vermeerderd met het jaar van ingebruikname.

Rekenkundig vertrekt de terugleververgoeding van de zogenoemde aan te leggen waarde (anzulegender Wert). Bij zonne- en windenergie-installaties wordt daarvan een korting van 0,4 cent per kilowattuur afgetrokken wanneer de vaste vergoeding wordt gebruikt in plaats van directe vermarkting. Sinds 1 februari 2024 dalen de aan te leggen waarden voor nieuw in gebruik genomen zonne-installaties om de zes maanden met 1 procent. Deze verlaging heet degressie. Ze geldt alleen voor nieuwe installaties. Bestaande installaties behouden hun tarief.

Actuele tarieven voor zonne-installaties (ingebruikname van 1 augustus tot en met 31 december 2026)

  • Installaties op gebouwen of geluidsschermen met gedeeltelijke teruglevering, waarbij een deel van de stroom zelf wordt verbruikt: 7,70 ct/kWh voor het vermogensdeel tot 10 kW, 6,66 ct/kWh voor het deel tot 40 kW en 5,44 ct/kWh voor het deel tot 100 kW.

  • Dezelfde installaties met volledige teruglevering, waarbij alle stroom naar het net gaat: 12,22 ct/kWh tot 10 kW en 10,24 ct/kWh voor de delen tot 40 en tot 100 kW.

  • Overige zonne-installaties tot 100 kW, bijvoorbeeld kleine grondgebonden installaties: uniform 6,19 ct/kWh.

De schijven gelden naar rato. Een installatie van 15 kW ontvangt voor het deel tot 10 kW het hogere tarief en alleen voor de resterende 5 kW het lagere. Daaruit volgt een gemengd tarief. De in het Solarpaket I voorziene verhoging met 1,5 ct/kWh voor installaties vanaf 40 kW is in de waarden niet opgenomen. Volgens de Bundesnetzagentur ontbreekt hiervoor de vereiste staatssteungoedkeuring van de Europese Commissie. Een vereenvoudigd voorbeeld: levert een dakinstallatie van 10 kW met gedeeltelijke teruglevering 5.000 kWh per jaar terug, dan ontvangt de exploitant bij 7,70 ct/kWh ongeveer 385 euro. Dit is louter een rekenvoorbeeld. Hoeveel er daadwerkelijk wordt teruggeleverd, hangt af van locatie, oriëntatie en eigen verbruik.

Voor nieuwere installaties geldt bovendien: in periodes met negatieve beursprijzen kan het recht op betaling volledig vervallen. De precieze regels hangen af van de datum van ingebruikname en van de grootte van de installatie. Ze moeten daarom voor elke installatie afzonderlijk worden nagegaan.

Afbakening ten opzichte van marktpremie, stroomprijs en eigen verbruik

De terugleververgoeding is niet de prijs die huishoudens of bedrijven betalen voor hun stroomafname. Deze eindklantenprijs omvat naast de inkoopkosten ook netvergoedingen, belastingen, heffingen, omslagen en verkoopkosten. De terugleververgoeding is daarentegen de opbrengst van de installatie-exploitant voor de stroom die hij afgeeft. Beide grootheden liggen vaak ver uit elkaar, maar worden in het publieke debat vaak naast elkaar genoemd.

Ook van de beursstroomprijs moet de terugleververgoeding worden onderscheiden. De beursprijs komt op de stroommarkt tot stand uit vraag en aanbod voor bepaalde leveringsperiodes. Hij schommelt naargelang het weer, het verbruik, de beschikbare centrales, de brandstofkosten en de netsituatie. Een vaste vergoeding schermt de exploitant van deze schommelingen af. Bij directe vermarkting verkoopt de exploitant de stroom daarentegen zelf of via een dienstverlener op de markt. Daarnaast ontvangt hij een glijdende marktpremie. Die vult het verschil aan tussen de aan te leggen waarde en de gemiddelde marktwaarde. Zo blijft een basisbescherming behouden, maar de installatie is sterker in marktprocessen ingebed.

Ook van het eigen verbruik verschilt de terugleververgoeding. Stroom die ter plaatse rechtstreeks wordt verbruikt, bijvoorbeeld in een huishouden met zonne-installatie, komt niet op het openbare net en wordt daarom niet vergoed. Eigen verbruik loont wanneer de stroom die men daardoor niet hoeft in te kopen meer kost dan de teruglevering zou opbrengen. Bij de huidige vergoedingstarieven van minder dan 8 ct/kWh voor overschotstroom is dat bij kleine dakinstallaties meestal het geval. Uit dit verschil ontstaan prikkels voor opslag, voor het verschuiven van verbruik en voor een betere afstemming van opwekking en verbruik in het gebouw.

Betekenis en grenzen in het stroomsysteem

De terugleververgoeding heeft de uitbouw van hernieuwbare energie versneld, omdat ze de voorwaarden voor investeringen veranderde. Wind- en zonne-installaties hebben hoge aanloopkosten, nauwelijks brandstofkosten en een opwekking die van het weer afhangt. Een instrument dat langetermijnopbrengsten zekerstelt, past bij deze kostenstructuur. Vooral kleine exploitanten, burgerenergiecoöperaties, landbouwbedrijven en huiseigenaren konden zo investeren zonder zelf op de stroommarkt te hoeven handelen.

Het instrument bevordert echter de opwekking en niet automatisch netaansluiting, opslag, flexibiliteit of een netdienende werking. Het beloont teruggeleverde kilowatturen, terwijl veel kosten van het totale systeem elders ontstaan. Wordt rond het middaguur zeer veel zonnestroom teruggeleverd, dan daalt in die uren de marktwaarde van elke extra zonne-kilowattuur. Vakmensen spreken van het kannibalisatie-effect. Een vaste vergoeding beschermt de individuele exploitant tegen deze prijsval; het verschil wordt dan gedragen door het steunsysteem. Bovendien kunnen netcongesties ontstaan wanneer installaties zich geografisch concentreren. Periodes met negatieve stroomprijzen en het afregelen van installaties zijn daarom geen randthema's meer. De Duitse federale regering raamt alleen al de redispatchkosten, dus de kosten van ingrepen om netcongesties op te lossen, op meer dan drie miljard euro per jaar.

Typische misverstanden

  • Subsidie voor elke groene stroom: Nauwkeuriger bekeken is de terugleververgoeding een aan regels gebonden aanspraak voor teruggeleverde hoeveelheden stroom uit bepaalde installaties onder bepaalde wettelijke voorwaarden. Of men haar politiek beschouwt als subsidie, als bescherming van investeringen of als instrument voor marktintroductie, hangt af van het perspectief. Voor de analyse is belangrijker welke risico's ze verdeelt en welke prikkels ze geeft.

  • Oude tarieven als huidige kosten: De hoge vergoedingen van vroege fotovoltaïsche installaties weerspiegelen de toenmalige investeringskosten en steunbeslissingen. Nieuwe installaties ontvangen aanzienlijk lagere tarieven. Wie de lasten uit vroegere vergoedingen vermengt met de actuele productiekosten van stroom, krijgt een vertekend beeld.

  • Vergoede kilowatturen gelijk aan bevoorradingszekerheid: Veel teruggeleverde kilowatturen over het jaar zeggen weinig over hoeveel vermogen er in een krap uur zeker beschikbaar is. Op een windstille winteravond of 's nachts leveren wind- en zonne-installaties weinig of niets. Voor de bevoorradingszekerheid zijn bijkomende begrippen nodig, zoals gegarandeerd vermogen, residuele belasting, opslag, regelbare opwekking en een aanpasbare vraag.

Van uitbouwinstrument naar integratievraagstuk: geplande herordening vanaf 2027

Met het groeiende aandeel hernieuwbare energie is de rol van de terugleververgoeding verschoven. Aanvankelijk ging het erom nieuwe technologieën op de markt te brengen en leercurves op gang te brengen. Nu staat sterker voorop hoe opwekking, verbruik, netcapaciteit en flexibiliteit in tijd en ruimte kunnen worden samengebracht. Voor kleine installaties was de vaste vergoeding tot nu toe een belangrijke vereenvoudiging. Een huishouden neemt niet zoals een centrale-exploitant deel aan de groothandel. Uniforme tarieven en een eenvoudige afrekening verlagen de transactiekosten.

Volgens de Bundesnetzagentur is de EEG 2023 van toepassing op nieuw in gebruik genomen installaties tot en met 31 december 2026. Een opvolgende regeling bevindt zich in parlementaire behandeling. Op 29 juli 2026 heeft het federale kabinet hiervoor een EEG-wijziging en een netaansluitingspakket goedgekeurd. Volgens het Bundeswirtschaftsministerium moet de terugleververgoeding voor nieuwe wind-, fotovoltaïsche en biomassa-installaties eindigen. Alle nieuwe installaties moeten geleidelijk naar directe vermarkting worden toegeleid, zodat prijssignalen van de stroommarkt hen bereiken. Voor de overgang is een tijdelijke overgangsbetaling voorzien. Kleine pv-installaties onder 25 kW zouden geen blijvende steun meer ontvangen. Bestaande installaties behouden hun toegezegde steun gedurende de volledige looptijd.

Het ontwerp voorziet bovendien in verschilcontracten (Contracts for Difference), waarbij overopbrengsten in periodes met hoge prijzen worden afgeroomd. In regio's met aanhoudende netcongesties zou de compensatie bij afregeling voortaan vervallen; daarvoor gelden een tijdslimiet en een plafond. Per half november 2026 is het ontwerp nog geen geldend recht. De Bundestag heeft het in september in eerste lezing behandeld, de Bundesrat heeft een advies uitgebracht. Wijzigingen in de procedure zijn mogelijk, en de Europese Commissie moet staatssteunrechtelijk instemmen.

De terugleververgoeding is daarmee meer dan een geldbedrag. Ze is een interface tussen installatie, net en regelgeving. Ze bepaalt welke stroom wordt betaald, wie het prijsrisico draagt en welke opwekking rendabel wordt. Of de opgewekte kilowatturen op het juiste moment, op de juiste plaats en met de nodige systeemdiensten beschikbaar zijn, verklaart ze daarentegen niet.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:43

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.