f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Erneuerbare-Energien-Gesetz, EEG

Erneuerbare-Energien-Gesetz EEG hernieuwbare energie Injectievergoeding marktpremie Injectievoorrang

De Erneuerbare-Energien-Gesetz, kortweg EEG, is de centrale Duitse wet voor de uitbouw van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen. De thans geldende versie heet officieel EEG 2023. Ze gaat terug op de EEG van 21 juli 2014 en werd sindsdien vaak gewijzigd, laatst in december 2025. De wet regelt de netaansluiting en de afname, het transport en de distributie van de stroom. Daarnaast legt ze de betalingsaanspraken van de installatie-exploitanten vast, namelijk marktpremie en terugleververgoeding, evenals aanbestedingen, regels bij negatieve prijzen, meldingsplichten en sancties. Ze geldt voor windenergie op land en op zee, zonne-energie, biomassa, waterkracht, geothermie en stortgas, rioolgas en mijngas. Voor windenergie op zee bevat bovendien de Windenergie-auf-See-Gesetz eigen regels.

De EEG beschrijft geen technische eigenschap van elektriciteit, maar een juridisch kader. Een fotovoltaïsche installatie produceert energie in kilowattuur, ongeacht wat er in de wet staat. De EEG bepaalt of en hoe deze kilowatturen worden vergoed, of de stroom rechtstreeks moet worden verhandeld, welke meldingsplichten gelden en wat er gebeurt bij negatieve prijzen of plichtsverzuim. Volgens § 1 EEG 2023 moet het aandeel hernieuwbare energie in het bruto-elektriciteitsverbruik tegen 2030 stijgen tot minstens 80 procent. Op lange termijn streeft de wet naar een broeikasgasneutrale stroomvoorziening die volledig op hernieuwbare energie berust. Volgens § 2 vallen de oprichting en de exploitatie van de installaties onder het overwegende openbare belang. Dat geeft ze meer gewicht in afwegingen door de overheid, maar vervangt geen vergunning.

Van vaste vergoeding naar marktpremie

In zijn vroege vorm creëerde de EEG vooral zekerheid voor investeringen. Exploitanten ontvingen gedurende vele jaren, doorgaans 20, een wettelijk vastgelegde terugleververgoeding per ingevoede kilowattuur. Netbeheerders moesten de stroom bij voorrang afnemen. Zo werd het risico van windenergie en fotovoltaïsche energie, die toen hoge kapitaalkosten hadden, berekenbaar.

Tegenwoordig kent de EEG 2023 meerdere wegen om de stroom te verkopen: de gesteunde rechtstreekse verkoop met marktpremie, de terugleververgoeding die vooral kleinere installaties gebruiken, de huurdersstroomtoeslag (Mieterstromzuschlag) en de overige rechtstreekse verkoop zonder steun. Bij rechtstreekse verkoop verkoopt de exploitant of een tussenpersoon voor rechtstreekse verkoop de stroom zelf op de markt. Ligt de marktwaarde van de stroom onder de aan te leggen waarde, dan betaalt de netbeheerder het verschil als marktpremie. Deze premie schuift dus mee met de marktwaarde. Stijgen de marktprijzen boven de aan te leggen waarde, dan zakt ze naar nul. Een verplichting om meeropbrengsten terug te betalen bestaat in het geldende model niet. Voor wind op land, grotere zonne-installaties en biomassa bepaalt de Bundesnetzagentur de aan te leggen waarde via aanbestedingen. Voor kleinere installaties en voor waterkracht en geothermie legt de wet ze vast.

De marktpremie garandeert geen bepaalde opbrengsten. Exploitanten dragen nog steeds risico's, bijvoorbeeld door uitval, prognosefouten, verhandelingskosten en kortingen bij plichtsverzuim. Sinds de zogeheten Solarspitzengesetz, die op 25 februari 2025 in werking trad, geldt voor nieuwe installaties een strengere regel: is de beursprijs negatief, dan vervalt de betalingsaanspraak al vanaf het eerste kwartier. De grens vanaf welke installaties hierdoor worden getroffen, daalde daarbij sterk naar 2 kW. Voor installaties onder 100 kW geldt een overgangsregeling die gekoppeld is aan de plaatsing van een intelligent meetsysteem. Als compensatie verlengt § 51a de vergoedingsperiode met de getroffen periodes. Voor oudere installaties gelden de regels van de versie die bij hun ingebruikname van kracht was. Het doel is dat installaties bij overaanbod en negatieve stroomprijzen niet langer ongeremd invoeden.

Invoedingsvoorrang en de grenzen ervan

Volgens § 11 EEG moeten netbeheerders stroom uit hernieuwbare energiebronnen in beginsel bij voorrang afnemen, transporteren en distribueren. Daaruit volgt geen onbeperkt recht om op elk moment elke produceerbare kilowattuur in te voeden. Netten hebben capaciteitsgrenzen en netveiligheid gaat voor. Bij congestie kunnen installaties worden afgeregeld. Sinds oktober 2021 verloopt dat grotendeels via het redispatch-regime van de Energiewirtschaftsgesetz. Daar is in beginsel ook de financiële schadevergoeding geregeld. De invoedingsvoorrang legt dus een volgorde vast, maar heft de fysieke grenzen van het net niet op. Bovendien kent de EEG 2023 inmiddels flexibele netaansluitingsovereenkomsten volgens § 8a, die een invoedingsvermogen onder het installatievermogen toestaan.

Hoe meer wind- en zonnestroom wordt ingevoed, hoe sterker de residuele belasting schommelt. Dat is het deel van de belasting dat regelbare centrales, opslag of import moeten dekken. De EEG duwt het aandeel weersafhankelijke opwekking omhoog en verhoogt zo de behoefte aan flexibiliteit, prognoses en netuitbreiding. Hoe het systeem op elk uur in evenwicht wordt gehouden, regelt ze echter niet alleen.

Financiering: van EEG-heffing naar federale begroting

Van 2000 tot 2022 werden de EEG-uitgaven gefinancierd via de EEG-heffing. De stroomverbruikers betaalden ze als onderdeel van de stroomprijs. Ze dekte het gat tussen de betalingen aan de installatie-exploitanten en de opbrengsten uit de verkoop van de EEG-stroom. Per 1 juli 2022 werd de heffing op nul gezet, sinds 2023 is ze afgeschaft. Het gat op de EEG-rekening van de transmissienetbeheerders wordt sindsdien door de federale overheid aangezuiverd. De kosten zijn dus niet verdwenen, ze staan alleen niet meer op de stroomfactuur, maar in de federale begroting.

Een wijdverbreid misverstand is dat de vroegere heffing gelijkgesteld wordt met de totale kosten van hernieuwbare energie of met de volledige stroomprijs. De eindklantprijs bestaat uit aankoop, nettarieven, belastingen, heffingen, omslagen en verkoop. Extra wind- en zonne-opwekking drukt wegens de lage variabele kosten vaak de beursprijs. Dat verhoogt tegelijk de steunbehoefte, omdat de marktpremie het gat met de gedaalde marktwaarde moet opvullen. Netuitbreiding, redispatch en onbalansenergie veroorzaken elders extra kosten. Een degelijke analyse moet daarom duidelijk aangeven of ze het heeft over beursprijzen, eindklantprijzen, begrotingsmiddelen of macro-economische systeemkosten.

Afbakening

De EEG is niet hetzelfde als de Energiewende. Netbeheer, nettarieven en marktorganisatie worden vooral geregeld door de Energiewirtschaftsgesetz. Daarnaast bestaan er de stroombelasting, de emissiehandel, centrale-reserves en een eigen planningsrecht voor leidingen. Warmte, verkeer en industriële processen vereisen andere instrumenten. Zo steunt de EEG geen warmtepomp. De opwekking van warmte met stroom hangt slechts indirect samen met de EEG, namelijk via de stroommix. Ook van het stroomverbruik moet de EEG worden onderscheiden: ze steunt de opwekking, maar werkt via prijzen en investeringsprikkels door op verbruikers.

Actuele stand: EEG 2027 in de wetgevingsprocedure

De goedkeuring door de Europese Commissie op grond van het staatssteunrecht voor het huidige steunsysteem loopt eind 2026 af. Daarom heeft het federale kabinet op 29 juli 2026 het ontwerp van een EEG 2027 goedgekeurd, samen met een afzonderlijk netaansluitingspakket. Het ontwerp ligt bij de Bundestag als Drucksache 21/7867. De eerste lezing vond plaats op 24 september 2026, de deskundigenhoorzitting op 5 oktober 2026. Eind oktober 2026 was de wet nog niet aangenomen. Ze moet op 1 januari 2027 in werking treden; de toetsing door de Europese Commissie is nog hangende.

Volgens het ontwerp zijn vooral deze wijzigingen gepland. Alle gegevens kunnen in de parlementaire procedure nog veranderen:

  • Voor nieuwe installaties vanaf 100 kW moeten tweezijdige verschilcontracten (Contracts for Difference) de eenzijdige glijdende marktpremie vervangen. Liggen de marktopbrengsten onder de gunningswaarde, dan vult de staat het gat aan. Liggen ze erboven, dan moeten exploitanten meeropbrengsten terugbetalen. Biomassa-installaties zijn hiervan uitgezonderd.

  • De over 20 jaar gegarandeerde vaste terugleververgoeding moet voor nieuwe installaties geleidelijk aflopen. Voor kleine fotovoltaïsche daksystemen is een tijdelijke overgangsoplossing voorzien, daarna de rechtstreekse verkoop.

  • Het parallelle netpakket moet de bijbouw sterker koppelen aan de beschikbare netcapaciteit. Omstreden is vooral dat de vergoeding voor afregeling in overbelaste netgebieden tijdelijk moet vervallen.

Bestaande installaties behouden in beginsel de voorwaarden van de versie die bij hun ingebruikname gold. Wie uitspraken doet over de EEG, moet daarom steeds aangeven welke versie en welk jaar van ingebruikname bedoeld zijn.

Wat de EEG wel en niet doet

De EEG toont dat een elektriciteitssysteem niet alleen uit centrales en leidingen bestaat. Het heeft ook regels nodig die investeringen op gang brengen en risico's verdelen. Zonder betrouwbare betalingsaanspraken en aansluitingsrechten zou de vroege uitbouw aanzienlijk moeilijker zijn geweest. De EEG bouwt echter geen leidingen, versnelt vergunningen niet vanzelf en geeft geen antwoord op de vraag welk gegarandeerd vermogen beschikbaar is tijdens een donkere windstilte (Dunkelflaute). Het debat draait daarom minder om de vraag steun of markt. Het gaat veeleer om welke risico's de staat draagt, welke de exploitanten dragen en welke prijssignalen een systeem met veel weersafhankelijke opwekking nodig heeft. Precies deze verdeling herordent de EEG 2027.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:47

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.