f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

EEG-heffing (EEG-Umlage)

EEG-omslag hernieuwbare energie financiering Injectievergoeding marktpremie elektriciteitsprijs

De EEG-Umlage was het financieringsmechanisme van de Duitse wet voor hernieuwbare energie (EEG). Daarmee werden de kosten gedekt die ontstonden wanneer exploitanten van installaties voor hernieuwbare opwekking een wettelijk recht op steun hadden en de opbrengsten uit de verkoop van hun stroom daarvoor niet volstonden. Elektriciteitsleveranciers betaalden voor elke aan eindverbruikers geleverde kilowattuur een vast bedrag aan de transmissiesysteembeheerders en rekenden dit door in de stroomprijs. Voor de tweede helft van 2022 werd de heffing wettelijk op 0 ct/kWh vastgesteld. Sinds 2023 wordt de steun niet meer via de stroomfactuur betaald, maar uit de federale begroting.

De heffing was geen vergoeding, maar een toeslag op het verbruik. Er werd gerekend in cent per kilowattuur, dus per verbruikte hoeveelheid energie. Wie stroom afnam, betaalde het telkens geldende tarief, tenzij een bevoorrechting of uitzondering gold. De vier transmissiesysteembeheerders moesten de hoogte telkens uiterlijk op 15 oktober voor het volgende kalenderjaar bepalen en publiceren. De basis vormden prognoses over steunbetalingen, beursstroomprijzen en heffingsplichtig verbruik, daarnaast een liquiditeitsreserve en de stand van de EEG-rekening.

Wat de EEG-heffing heeft gefinancierd

De EEG gaf exploitanten van wind-, zonne-, biomassa- en andere hernieuwbare installaties lange tijd vaste of variabele steunaanspraken. In het begin stond de terugleververgoeding centraal: een wettelijk vastgelegd bedrag voor elke ingevoede kilowattuur. Voor grotere installaties werd later de marktpremie bepalend. Bij directe verkoop verkopen de exploitanten hun stroom zelf of via dienstverleners op de markt. Ligt de marktwaarde onder de toe te passen waarde, dan ontvangen zij aanvullend een premie ter hoogte van het verschil.

In de kern dekte de heffing het gat tussen de inkomsten en de uitgaven van de transmissiesysteembeheerders bij de uitvoering van de EEG. Tot de uitgaven behoorden vooral vergoedingen en premies. Tot de inkomsten behoorden vooral de opbrengsten uit de verkoop van de vergoede EEG-stroom op de beurs. Een voorbeeld: had een oudere zonne-installatie recht op een hoge vaste vergoeding, maar bracht haar stroom op de beurs aanzienlijk minder op, dan moest het verschil worden vereffend. Deze betalingen stonden niet afzonderlijk in de leveringscontracten van de klanten. De transmissiesysteembeheerders verzamelden ze centraal op de EEG-rekening en legden het resterende gat via de heffing om over het verbruik. Dit gat heet in vakjargon verschilkosten.

De heffing verbond daarmee steun, stroommarkt en stroomverbruik. Exploitanten van installaties kregen voorspelbare opbrengsten, de meerkosten werden gedragen door de eindverbruikers. Dat was geen technische dwang, maar een politieke keuze: de uitbouw moest via de stroomprijs worden betaald en niet via belastingen.

Hoogte en ontwikkeling

In de beginjaren van de EEG bedroeg de heffing fracties van een cent per kilowattuur. Met de sterke groei van de capaciteit, vooral van het toen nog dure zonne-energie (fotovoltaïsche energie), steeg ze aanzienlijk. Volgens de publicaties van de transmissiesysteembeheerders bedroeg ze in 2012 circa 3,59 ct/kWh, in 2013 circa 5,28 ct/kWh en in 2014 6,24 ct/kWh. Haar hoogste niveau bereikte ze in 2017 met 6,88 ct/kWh. Daarna bleef ze tot 2020 rond 6,4 tot 6,8 ct/kWh. In 2021 lag ze op 6,5 ct/kWh, voor 2022 werd ze vastgesteld op 3,723 ct/kWh. Alle waarden zijn nettowaarden; bij huishoudelijke klanten kwam daar nog btw bij.

De sterke daling voor 2022 had vooral één reden: de beursstroomprijzen waren sterk gestegen. Daardoor bracht EEG-stroom op de beurs meer op en daalde de compensatiebehoefte. Ook bijdragen van de federale overheid temperden de heffing in de laatste jaren. Met ingang van 1 juli 2022 werd het tarief op grond van § 60 lid 1a EEG 2021 op nul gezet. Voor afrekeningen die het hele jaar 2022 betreffen, vermelden de transmissiesysteembeheerders daarom een gemiddelde van 1,8615 ct/kWh.

Afbakening ten opzichte van stroomprijs, netvergoedingen en belastingen

De EEG-heffing was slechts een van meerdere componenten van de stroomprijs. De eindklantprijs bestaat uit inkoop en verkoop, netvergoedingen, meetvergoedingen, stroombelasting, concessievergoeding, btw en andere heffingen. De EEG-heffing kon de prijs merkbaar beïnvloeden, maar verklaarde hem nooit alleen.

Ze was ook geen netvergoeding. Netvergoedingen betalen de exploitatie, het onderhoud en de uitbouw van de stroomnetten. De EEG-heffing betaalde steunaanspraken voor hernieuwbare stroom. Beide stonden op dezelfde factuur, maar hadden verschillende oorzaken, bevoegdheden en prikkelwerkingen.

Een belasting was ze evenmin. Ze was voor veel verbruikers weliswaar verplicht en werkte in het dagelijks leven als een staatsheffing. Het geld vloeide echter niet naar de staatsbegroting, maar via de stroomleveranciers naar de EEG-rekening van de transmissiesysteembeheerders. Deze constructie speelde een rol bij de beoordeling volgens het staatssteunrecht, bij de uitzonderingen voor energie-intensieve bedrijven en bij de vraag of stroomklanten of de staatsbegroting de steun moesten dragen.

Waarom de heffing kon stijgen, hoewel stroom op de beurs goedkoper werd

Een stijgende heffing wordt vaak gelezen als bewijs dat hernieuwbare energie almaar duurder wordt. Dat is te kort door de bocht. Een deel van de kosten kwam weliswaar daadwerkelijk uit oudere installatiejaargangen met hoge vergoedingstarieven, vooral bij fotovoltaïsche energie uit de tijd dat de technologie nog veel duurder was. De heffing hing echter sterk af van de beursstroomprijs. Daalt de marktwaarde van de ingevoede stroom, dan groeit bij vaste of variabele steunmodellen het gat tussen steunaanspraak en marktopbrengst.

Daar komt het merit-ordereffect bij: wind- en zonnestroom hebben zeer lage variabele kosten en drukken daarom vaak de groothandelsprijzen. Lagere beursprijzen verhoogden echter de verschilkosten en daarmee de heffing. Voor verbruikers wier inkoopprijzen daalden, kon beides elkaar deels compenseren. Omgekeerd lieten de hoge beursprijzen in 2021 en 2022 de compensatiebehoefte krimpen. De heffing toonde dus niet zomaar de kosten van hernieuwbare energie. Ze toonde hoever de toegezegde steunwaarden boven de marktwaarden lagen, en wel onder de telkens geldende marktregels.

Verdelingseffect en uitzonderingen

De heffing was ook omstreden omdat ze de kosten op het stroomverbruik legde. Huishoudens en veel kleinere bedrijven betaalden ze grotendeels volledig. Bepaalde stroomintensieve bedrijven in internationale concurrentie konden via de Besondere Ausgleichsregelung (bijzondere compensatieregeling) een gedeeltelijke ontlasting krijgen. Dat moest voorkomen dat de productie wegens hoge stroomkosten naar het buitenland verhuist. Hoe meer verbruik echter werd begunstigd, des te meer de overige verbruikers per kilowattuur moesten dragen.

Een vaste toeslag per kilowattuur treft huishoudens met een laag inkomen relatief zwaarder, omdat stroom tot de basisbehoeften hoort. Tegelijk maakt hij stroom duurder in vergelijking met stookolie, aardgas of brandstoffen. Dat staat haaks op het doel van de elektrificatie: een warmtepomp, een elektrische auto of een elektrisch industrieel proces is minder rendabel wanneer stroom met heffingen is belast, terwijl fossiele energiedragers hun klimaatkosten slechts gedeeltelijk dragen. Ook deze vertekende prijssignalering pleitte voor de afschaffing.

Afschaffing en huidige financiering

Sinds 1 juli 2022 bedraagt de EEG-heffing nul. Sinds 1 januari 2023 regelt de Energiefinanzierungsgesetz (EnFG) de financiering. Daarna bepalen de transmissiesysteembeheerders ieder jaar vooraf de zogeheten EEG-financieringsbehoefte en publiceren ze die in oktober voor het volgende jaar. De federale overheid vereffent daarmee het verschil tussen de inkomsten en de uitgaven van de transmissiesysteembeheerders. De EEG-rekening en de uitbetaling van de steun aan de exploitanten van installaties bestaan dus nog steeds. Alleen de bron van de betaling is een andere.

Deze bron is sinds 2022 veranderd. Aanvankelijk kwam het geld uit het Klima- en Transformatiefonds. Met de federale begroting 2025 werd de EEG-financiering uit het fonds gehaald en overgeheveld naar de algemene federale begroting. De bedragen zijn aanzienlijk: in 2025 maakte de federale overheid volgens opgave van de transmissiesysteembeheerders circa 16,5 miljard euro over naar de EEG-rekening. Voor 2026 bedroeg de geprognosticeerde financieringsbehoefte vóór verrekening van de rekeningstand 16,152 miljard euro, voor 2027 rekenen de netbeheerders op 17,524 miljard euro. De waarden voor de afzonderlijke jaren zijn prognoses en worden voortdurend aangepast.

De steunkosten zijn dus niet verdwenen, ze worden alleen anders betaald. In plaats van via de stroomfactuur lopen ze via de staatsbegroting. Dat ontlast stroom als energiedrager en vergemakkelijkt de elektrificatie. Tegelijk zijn de kosten niet meer op de afzonderlijke factuur te zien en worden ze onderdeel van de algemene begrotingsbeslissingen. Vandaag wordt niet meer gediscussieerd over cent per kilowattuur, maar over miljardenbedragen in de federale begroting. Ook regels zoals de opgeschorte steun bij negatieve stroomprijzen moeten de behoefte beperken. Andere heffingen, zoals de KWKG-Umlage en de Offshore-Netzumlage, worden daarentegen nog steeds via de stroomprijs geheven.

Wat het begrip zichtbaar maakt

De EEG-heffing toont dat de uitbouw van hernieuwbare energie financieringsregels, een verdeling van de risico's en investeringszekerheid nodig heeft. Gegarandeerde vergoedingen verlaagden in de beginperiode het risico voor investeerders. Dat maakte massaproductie en sterk dalende kosten mogelijk. De geschiedenis van de heffing toont ook hoezeer de kostenbeoordeling ervan afhangt wat men meetelt. Wie alleen de heffing bekijkt, ziet extra kosten op de stroomfactuur. Wie de hele stroommarkt bekijkt, moet ook gedaalde beursprijzen, vermeden brandstofimport en lagere emissies meenemen, evenals netuitbreiding, flexibiliteitsbehoefte en leveringszekerheid.

Van verwante begrippen moet de EEG-heffing duidelijk worden onderscheiden. Terugleververgoeding en marktpremie beschrijven waarop een installatie aanspraak kan maken. De stroomprijs is de eindklantprijs met meerdere componenten. Netvergoedingen betalen de netten. De EEG-heffing was de weg waarlangs tot medio 2022 de verschilkosten van de steun over de stroomverbruikers werden verdeeld. Voor historische prijsvergelijkingen blijft ze belangrijk. Hedendaagse stroomfacturen verklaart ze niet meer.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:42

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.