Citizen Energy Community · Woordenlijst

Citizen Energy Community is de Engelse term voor de burgerenergiegemeenschap uit het Europese elektriciteitsmarktrecht. De term komt uit de Richtlijn interne elektriciteitsmarkt (EU) 2019/944: artikel 2, punt 11, definieert hem en artikel 16 regelt hem nader. De term duidt geen tarief, geen subsidieprogramma en geen bepaalde installatie aan. Hij beschrijft een type actor in het elektriciteitssysteem. De richtlijn wil bepaalde burgerenergie-initiatieven op Unieniveau erkennen. Zij moeten een stimulerend kader, eerlijke behandeling, een gelijk speelveld en een duidelijke catalogus van rechten en plichten krijgen. Andere burgerinitiatieven, bijvoorbeeld op basis van privaatrechtelijke overeenkomsten, blijven daarnaast uitdrukkelijk mogelijk.

Definitie volgens het EU-recht

Volgens de richtlijn is een burgerenergiegemeenschap een rechtspersoon die aan drie kenmerken voldoet. De lidstaten kunnen toestaan dat zij bijvoorbeeld als vereniging, coöperatie, personenvennootschap of kmo is georganiseerd. Doorslaggevend is dat zij in eigen naam rechten en plichten kan hebben.

Openheid en controle: Het lidmaatschap is vrijwillig en open. Daadwerkelijk gecontroleerd wordt de gemeenschap door leden of aandeelhouders die natuurlijke personen, lokale overheden (inclusief gemeenten) of kleine ondernemingen zijn. Leden mogen weer uittreden en behouden hun rechten als huishoudelijke afnemers of actieve afnemers.
Doel: Het hoofddoel is niet financieel gewin. De gemeenschap moet haar leden of de gebieden waarin zij actief is ecologische, economische of sociale voordelen bieden.
Activiteitsterreinen: De gemeenschap kan actief zijn in opwekking (ook hernieuwbaar), distributie, levering, verbruik, aggregatie, opslag, energie-efficiëntiediensten en laaddiensten voor elektrische voertuigen. Zij kan haar leden ook andere energiediensten aanbieden.

Een burgerenergiegemeenschap hoeft dus geen grote opwekkingsinstallatie te bezitten. Ze kan bijvoorbeeld laadpunten exploiteren, opslagsystemen bundelen of als aggregator de flexibiliteit van veel kleine installaties op de markt brengen. De kern is de combinatie van marktrol, lidmaatschap en daadwerkelijke controle. Een louter financiële belegging in een windpark zonder werkelijke zeggenschap voldoet niet aan het begrip. De EU-regels bieden slechts een kader. Wie precies lid mag worden, hoe stemrechten zijn verdeeld en welke rechtsvormen zijn toegestaan, wordt door het nationale recht bepaald.

Afbakening ten opzichte van de Renewable Energy Community

De Citizen Energy Community wordt vaak verward met de Renewable Energy Community (hernieuwbare-energiegemeenschap). Deze komt uit de Richtlijn hernieuwbare energie (EU) 2018/2001. Haar leden moeten in de nabijheid van de hernieuwbare projecten gevestigd zijn en zij is gebonden aan hernieuwbare energie. Daar staat tegenover dat zij niet tot elektriciteit beperkt is en bijvoorbeeld ook warmte kan omvatten. De burgerenergiegemeenschap daarentegen heeft betrekking op de elektriciteitssector. Een ruimtelijke nabijheidsrelatie is niet voorzien en zij is niet beperkt tot hernieuwbare elektriciteit. Een overzicht van het Umweltbundesamt kwalificeert de aard van haar stroom daarom als „grijs”. In de praktijk gebruiken veel gemeenschappen toch fotovoltaïsche zonne-energie, wind en opslag. Beide gemeenschapsvormen maken doorgaans gebruik van het openbare elektriciteitsnet. Ze vallen onder de overkoepelende term energiegemeenschap.

Geen uitzondering op het elektriciteitssysteem

Een wijdverbreid misverstand luidt dat een burgerenergiegemeenschap een speciale zone zou zijn zonder netregels of heffingen. Zo is het niet bedoeld. Leden behouden hun rechten en plichten als eindafnemers. Wordt stroom via het openbare net gedeeld, dan blijven meting, beheer van de balansverantwoordelijkheid, leveringsrelaties en consumentenbescherming relevant. De richtlijn vereist bovendien transparante, niet-discriminerende en kostengerelateerde nettarieven voor burgerenergiegemeenschappen. Zo moeten zij een passende bijdrage leveren aan de totale systeemkosten. De toegang tot een net dat een dergelijke gemeenschap zelf exploiteert, moet eveneens eerlijk en kostengerelateerd zijn.

Fysiek kan men stroom in het net niet aan één enkel huishouden toewijzen zoals een pakket. Wanneer leden rekenkundig stroom uit een gemeenschappelijke installatie afnemen, bereiken niet precies die elektronen hun stopcontact. De toewijzing gebeurt op basis van saldering, via gelijktijdige meetwaarden, contracten en marktprocessen. Dit onderscheid is belangrijk om bij lokale stroomtarieven geen verkeerde verwachtingen te wekken. Wordt een model regulatoir begunstigd, dan moet duidelijk worden gemaakt wie de nog steeds optredende netkosten draagt. Anders worden kosten ongemerkt afgewenteld op niet-deelnemende verbruikers.

Gezamenlijk gebruik en het nieuwe recht op energy sharing

Burgerenergiegemeenschappen moeten volgens artikel 16 het recht hebben om stroom uit installaties die eigendom van de gemeenschap zijn, binnen de gemeenschap gezamenlijk te gebruiken. De rechten en plichten van de leden als eindafnemers blijven daarbij gewaarborgd. Met de hervorming van het elektriciteitsmarktontwerp, Richtlijn (EU) 2024/1711, kwam artikel 15a erbij. Het geeft huishoudens, kleine en middelgrote ondernemingen en openbare instellingen een eigen recht om als actieve afnemers deel te nemen aan het gezamenlijk gebruik van hernieuwbare energie. Dat geldt binnen dezelfde biedzone of in een kleiner gebied dat de lidstaat vaststelt. Deze energy sharing is niet gebonden aan een burgerenergiegemeenschap en kan ook via private overeenkomsten verlopen.

Omzetting in Duitsland en Oostenrijk

Duitsland heeft artikel 15a omgezet met § 42c van de Energiewirtschaftsgesetz. De bepaling is eind december 2025 in werking getreden. Sinds 1 juni 2026 moeten distributienetbeheerders het gezamenlijk gebruik van stroom uit hernieuwbare installaties in hun netgebied mogelijk maken voor gerechtigde actoren. Dat gebeurt via het net voor algemene voorziening. Onderzoeksinstituten beoordeelden de praktische uitvoering aanvankelijk als slechts gedeeltelijk haalbaar. Redenen zijn ontbrekende meetinfrastructuur, openstaande processen voor marktcommunicatie en een moeilijke rendabiliteit. De Bundesnetzagentur adviseerde in juli 2026 om de afwikkeling via een sharing-dienstverlener te organiseren. Belangrijk: § 42c regelt energy sharing en geen zelfstandige burgerenergiegemeenschap in de zin van artikel 16.

Eveneens te onderscheiden is de Bürgerenergiegesellschaft (burgerenergievennootschap) volgens § 3 nr. 15 EEG 2023. Zij moet uit ten minste 50 stemgerechtigde natuurlijke personen bestaan. Ten minste 75 procent van de stemrechten moet berusten bij natuurlijke personen die binnen een straal van 50 kilometer rond de installatie zijn geregistreerd. Geen enkel lid mag meer dan 10 procent van de stemrechten houden. Deze vennootschappen zijn bijvoorbeeld vrijgesteld van deelname aan aanbestedingen. De Wissenschaftlicher Dienst van de Bundestag benadrukt dat zij niet gelijkgesteld mogen worden met de burgerenergiegemeenschap van het Europese recht.

Oostenrijk heeft de burgerenergiegemeenschap uitdrukkelijk in de wet opgenomen (§ 16b ElWOG 2010). Ook grote ondernemingen en energiebedrijven mogen daar deelnemen. De controle is echter voorbehouden aan natuurlijke personen, lokale overheden en kleine ondernemingen die niet als elektriciteitsbedrijf actief zijn. Het voorbeeld toont hoe een lidstaat het EU-kader via controleregels concretiseert.

Praktische betekenis, governance en grenzen

Vroeger stonden enkele grote centrales tegenover veel passieve verbruikers. Tegenwoordig verschuiven fotovoltaïsche daksystemen, batterijopslag, warmtepompen en elektrische auto's stroom in de tijd, voeden ze in of kunnen ze gebundeld op de markt optreden. Voor afzonderlijke huishoudens of afzonderlijke prosumenten is dat vaak te complex. Een gemeenschap kan investeringen, meting, contracten en sturing bundelen. Het nut ontstaat echter pas door regels. Meetconcepten moeten kwartierwaarden registreren. Contracten moeten levering, balansverantwoordelijkheid en afwijkingen regelen. Netbeheerders hebben gegevens nodig over stuurbare installaties.

Of een model economisch draagkrachtig is, hangt af van stroomprijzen, nettarieven, heffingen, belastingprofielen en de kosten voor meting, facturering en platformen. Bij governance komt het aan op lidmaatschap, stemrechten en bescherming tegen feitelijke dominantie van professionele actoren. Anders wordt de gemeenschap een loutere vlag op een lege lading. Een goede regeling beloont daadwerkelijke netontlasting, flexibiliteit en participatie. Louter ruimtelijke nabijheid of een uitsluitend rekenkundige gemeenschap volstaat daarvoor niet.

De Citizen Energy Community staat daarmee voor een institutionele openstelling van de elektriciteitsmarkt. Burgers, gemeenten en kleine ondernemingen moeten gezamenlijk als marktactoren kunnen optreden, niet enkel als afnemers. De praktische betekenis hangt af van de nationale omzetting. Die moet participatie mogelijk maken zonder netbeheer, kostenverdeling en leveringszekerheid in gevaar te brengen. Zie voor verdere context ook burgerenergie.

Bronnen

Richtlinie (EU) 2019/944 mit gemeinsamen Vorschriften für den Elektrizitätsbinnenmarkt — Europäische Union, EUR-Lex; 2019-06-05. Erwägungsgründe zu Bürgerenergiegemeinschaften; Art. 16
„Energy Sharing“: Regelungen zur gemeinsamen Energieerzeugung und -nutzung (WD 5 - 3000 - 134/24) — Deutscher Bundestag, Wissenschaftliche Dienste; 2024-09-02. S. 4, 6–9, Abschnitte 2.2 bis 3
Energy Sharing under § 42c EnWG: A legislative milestone, framework conditions and next steps — Forschungsstelle für Energiewirtschaft (FfE); unbekannt. Einleitung und Fazit
Energy Sharing ermöglicht lokales Teilen von Ökostrom — BDEW Bundesverband der Energie- und Wasserwirtschaft; unbekannt. Abschnitte „Seit wann gibt es Energy Sharing“, „Rechtlicher Hintergrund“
FAQs – häufig gestellte Fragen (Energiegemeinschaften) — Österreichische Koordinationsstelle für Energiegemeinschaften; unbekannt. FAQ zu Bürgerenergiegemeinschaften, § 16b ElWOG 2010

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 17:16