f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Energy sharing en hernieuwbare-energiegemeenschappen

energy sharing hernieuwbare-energiegemeenschap Burgerenergie prosument Eigen verbruik distributienet huurdersstroom Balancering en verrekening

Energy sharing verwijst naar modellen waarbij meerdere deelnemers elektriciteit uit hernieuwbare installaties gezamenlijk opwekken, opslaan, gebruiken en rekenkundig onderling verdelen. Het Europese recht spreekt van gezamenlijk energiegebruik. Daarmee wordt bedoeld dat actieve afnemers hernieuwbare elektriciteit zelf verbruiken die op een andere locatie wordt opgewekt of opgeslagen. De installatie is geheel of gedeeltelijk hun eigendom, is door hen gepacht of gehuurd, of een andere actieve afnemer heeft hun het recht op deze energie overgedragen. Een hernieuwbare-energiegemeenschap is een mogelijke organisatievorm voor dergelijke modellen, maar niet de enige. Volgens het EU-recht kan energy sharing ook worden georganiseerd via private overeenkomsten tussen actieve afnemers of via een andere rechtspersoon.

Energy sharing vereist geen eigen leiding tussen de installatie en de verbruikslocatie. Elektriciteit stroomt in het net volgens fysische wetten, niet volgens contracten. Wanneer een huishouden rekenkundig stroom afneemt van de zonnepanelen in het naburige dorp, komen niet precies die elektronen bij zijn stopcontact aan. De toewijzing ontstaat door meting, verrekening en contractuele regels. Dit onderscheid is belangrijk, omdat veel misverstanden ontstaan wanneer de fysieke stroomstroom wordt verward met de commerciële toewijzing.

Er wordt meestal afgerekend in kilowattuur, dus als hoeveelheid energie. Voor het praktische effect telt echter ook het vermogen: hoeveel elektriciteit wordt er op een bepaald moment opgewekt of verbruikt? Een gemeenschap kan over het jaar veel elektriciteit opwekken en toch 's avonds elektriciteit uit het net nodig hebben. Rond de middag kan zij daarentegen overschotten injecteren. Energy sharing is daarom geen jaarbalans. Doorslaggevend is of opwekking, verbruik en laden van opslag tijdelijk samenvallen.

Afbakening ten opzichte van eigenverbruik, huurdersstroom en burgerenergie

Bij eigenverbruik gebruikt de exploitant van een installatie zijn elektriciteit zelf, bijvoorbeeld een huishouden met een zonne-installatie op het eigen dak. Energy sharing past deze gedachte toe op meerdere deelnemers op verschillende netaansluitingen. De installatie kan toebehoren aan een particulier, een coöperatie, een gemeente of een gezamenlijke vennootschap. De opgewekte elektriciteit wordt aan meerdere verbruikslocaties toegewezen.

Huurdersstroom (Mieterstrom) en de gemeenschappelijke gebouwvoorziening zijn gebonden aan een gebouw of een wijk. Energy sharing volgens § 42c EnWG maakt daarentegen uitdrukkelijk gebruik van het openbare distributienet. De modellen overlappen elkaar deels, maar zijn juridisch en economisch niet gelijk.

Burgerenergie beschrijft vooral wie eigenaar van een project is en wie eraan deelneemt. Een burgerenergievennootschap kan een windpark exploiteren en alle elektriciteit aan het net verkopen, zonder dat de leden die zelf verbruiken. Energy sharing heeft daarentegen betrekking op de toewijzing van opwekking en verbruik binnen een groep. Een prosumer, die elektriciteit opwekt en verbruikt, kan daarbij aanbieder of afnemer zijn.

Europees kader

De Richtlijn hernieuwbare energie (EU) 2018/2001 (RED II) regelt de hernieuwbare-energiegemeenschap in artikel 22. Dergelijke gemeenschappen mogen hernieuwbare energie opwekken, verbruiken, opslaan en verkopen. De elektriciteit uit eigen installaties mogen zij onderling delen. Volgens de definitie van de richtlijn is deelname open en vrijwillig. De daadwerkelijke zeggenschap ligt bij leden die zich in de nabijheid van de projecten bevinden. Het hoofddoel is een ecologisch, economisch of sociaal voordeel voor de gemeenschap, niet financiële winst. Ook huishoudens met een laag inkomen moeten kunnen deelnemen. Distributienetbeheerders moeten met de gemeenschappen samenwerken. Wanneer gemeenschappen energie leveren, gelden voor hen de gebruikelijke regels voor die activiteit. Volgens de overwegingen zijn de leden ook niet vrijgesteld van netkosten, heffingen en belastingen die andere verbruikers in een vergelijkbare situatie betalen.

Sinds de hervorming van de elektriciteitsmarktordening geldt bovendien Richtlijn (EU) 2024/1711. Zij heeft artikel 15a ingevoegd in de Richtlijn interne elektriciteitsmarkt (EU) 2019/944 en daarmee een eigen recht op gezamenlijk energiegebruik gecreëerd. Dit recht komt toe aan huishoudens, kleine en middelgrote ondernemingen en openbare instellingen. Het geldt binnen dezelfde biedzone of in een kleiner gebied dat de lidstaat vaststelt. Voor grotere deelnemers noemt de richtlijn een bovengrens van 6 MW geïnstalleerd vermogen van de productie-installatie. De consumentenrechten blijven behouden, en een derde mag als organisator taken overnemen. Een kant-en-klaar verrekeningsmodel legt de EU niet vast. Dat regelen de lidstaten.

Duitse omzetting: § 42c EnWG

In Duitsland zet § 42c EnWG de voorschriften voor gezamenlijk gebruik om. De bepaling trad in werking na de instemming van de Bundesrat op 22 december 2025. Netbeheerders moeten energy sharing sinds 1 juni 2026 mogelijk maken. De regel knoopt niet aan bij een gemeenschapsstatus, maar bij de exploitant van de installatie. Deze deelt de elektriciteit uit zijn installatie met andere eindverbruikers. Het gaat om installaties voor hernieuwbare elektriciteit en opslag die uitsluitend hernieuwbare elektriciteit tijdelijk opslaan. Voor opslag gelden aanvullend de voorwaarden van § 19 lid 3b EEG. De belangrijkste voorwaarden (stand november 2026):

  • Exploitant: Een natuurlijke persoon of een vennootschap, respectievelijk een privaatrechtelijke rechtspersoon, mag exploiteren. Bij vennootschappen moeten alle leden eindverbruikers of publiekrechtelijke rechtspersonen zijn. De exploitatie mag niet overwegend commerciële of overwegend zelfstandige beroepsmatige doeleinden dienen.

  • Deelnemende ondernemingen: Ondernemingen gelden hier alleen als eindverbruiker wanneer zij micro-, kleine of middelgrote ondernemingen zijn in de zin van Aanbeveling 2003/361/EG van de EU.

  • Twee overeenkomsten: Met elke afnemer heeft de exploitant een leveringsovereenkomst nodig en daarnaast een overeenkomst voor gezamenlijk gebruik. De tweede overeenkomst regelt minstens de omvang van het gebruik, de verdeelsleutel en een mogelijke vergoeding in cent per kilowattuur.

  • Gebied: Vanaf 1 juni 2026 is energy sharing mogelijk binnen het verrekeningsgebied van een distributienetbeheerder. Vanaf 1 juni 2028 komt daar het rechtstreeks aangrenzende verrekeningsgebied in dezelfde regelzone bij.

  • Meting: De elektriciteit moet zowel bij de installatie als bij elke bevoorrade verbruikslocatie per kwartier worden geregistreerd. Dat gebeurt via meting van het verloop van de meterstand of via registrerende vermogensmeting.

  • Restverbruik en consumentenbescherming: De exploitant hoeft de afnemers niet volledig te bevoorraden. Vooraf moet hij hen schriftelijk (in tekstvorm) informeren: de installatie dekt de behoefte niet volledig en niet te allen tijde, aanvullende elektriciteitsafname is nodig, en die kan duurder zijn dan een gemiddeld volledig leveringscontract. De leverancier voor de reststroom kiest elke afnemer vrij.

  • Versoepelingen en dienstverleners: Bepaalde leveranciersverplichtingen op grond van de §§ 5 en 40 tot 42 EnWG vervallen in twee gevallen. Ten eerste bij installaties van huishoudelijke afnemers tot 30 kW. Ten tweede bij installaties in meergezinswoningen tot 100 kW die bewoners van hetzelfde gebouw exploiteren. Netcommunicatie, afrekening, meting en exploitatie mogen door derden worden overgenomen.

Een korting op nettarieven of een bijzondere ondersteuning voorziet § 42c niet. Vakorganisaties noemen energy sharing sinds de peildatum juridisch mogelijk. Technisch, organisatorisch en economisch zou het voorlopig echter slechts beperkt uitvoerbaar zijn, vooral vanwege de marktcommunicatie, de meetinfrastructuur en de rentabiliteit.

Net, meting en tijdsgebonden toewijzing

Energy sharing vervangt het openbare net niet, maar maakt er gebruik van. Zodra meerdere netaansluitingen betrokken zijn, verloopt de bevoorrading via het distributienet. Daarvoor zijn meetsystemen, afrekening en inbedding in de balansgroep nodig. Elk kwartier moet vaststaan welk aandeel van de opwekking aan welke verbruikslocatie wordt toegewezen. Wat de installatie niet dekt, komt van de leverancier van de reststroom. Overschotten moeten worden geïnjecteerd of verhandeld.

Een voorbeeld: een huishouden verbruikt 3.000 kilowattuur per jaar en er zijn 3.000 kilowattuur jaaropwekking aan toegewezen. Toch wordt het niet volledig uit de installatie bevoorraad. Zonne-energie komt vooral rond de middag en in de zomer beschikbaar. Huishoudens verbruiken veel 's ochtends en 's avonds, warmtepompen vooral in de winter. Door de meting per kwartier wordt alleen het gelijktijdig gedekte aandeel als gedeelde elektriciteit afgerekend. Een batterijopslag kan middagoverschotten naar de avond verschuiven. Daarbij tellen twee grootheden: de opslagcapaciteit in kilowattuur en het laad- en ontlaadvermogen in kilowatt. Energy sharing hangt daarmee nauw samen met flexibiliteit en residuele belasting.

Bij de netkosten is de kwestie delicaat. Lokaal verbruik ontlast het net alleen wanneer opwekking en verbruik in tijd en ruimte werkelijk op elkaar aansluiten. Als 's avonds warmtepompen en laadpunten draaien terwijl er geen zon schijnt, is de volledige netcapaciteit toch nodig. Forfaitair verlaagde nettarieven zouden kosten kunnen verschuiven naar andere netgebruikers. De RED II sluit een dergelijke vrijstelling voor gemeenschappen in beginsel uit. Zonder prikkels ontbreekt daarentegen een reden om het verbruik netvriendelijk te sturen.

Typische verkeerde interpretaties

  • Lokale elektriciteit is niet automatisch goedkoper. Besparingen zijn mogelijk. Daar staan echter kosten tegenover: voor meting, afrekening, reststroom, netgebruik, administratie en risico. De wet vereist daarom uitdrukkelijk de mededeling dat de aanvullende elektriciteitsafname duurder kan zijn dan een volledig leveringscontract.

  • Delen alleen beschermt het klimaat niet. Een klimaateffect ontstaat door extra hernieuwbare opwekking, beter gebruik van bestaande installaties en in de tijd verschoven verbruik. Wie enkel bestaande elektriciteitshoeveelheden opnieuw etiketteert, bereikt fysiek weinig.

  • Energy sharing betekent geen autarkie. Volledige zelfvoorziening zou meestal zeer grote installaties, opslag of reserves vereisen. Volgens § 42c is een aanvullende elektriciteitsafname uitdrukkelijk voorzien.

Energy sharing toont een verandering: elektriciteitsklanten zijn niet langer alleen passieve afnemers. Zij nemen deel aan opwekking, opslag, verbruikssturing en financiering. Dat kan de acceptatie vergroten en investeringen aanzwengelen. Daarvoor zijn regels nodig die netfysica, economische verantwoordelijkheid en een eerlijke kostenverdeling met elkaar verenigen. Energy sharing is dus geen weg langs het elektriciteitssysteem, maar een andere manier om eraan deel te nemen.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:46

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.