f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Certificate Cancellation

Intrekking van certificaten Herkomstgarantie certificaat Groene stroom elektriciteitsaankoop Klimaatbalans

Certificate Cancellation, in het Duits Entwertung, is de definitieve uitboeking van een elektronisch elektriciteitscertificaat in een register. Daarna kan nog slechts één bepaalde actor de eigenschap van een bepaalde hoeveelheid elektriciteit claimen, bijvoorbeeld „opgewekt uit windenergie". Bij een herkomstgarantie verlaat het bewijs de verhandelbare voorraad. Het wordt toegewezen aan een stroomlevering, een stroomproduct of een rapportage. Het EU-recht bepaalt uitdrukkelijk dat herkomstgaranties elektronisch worden uitgegeven, overgedragen en ongeldig gemaakt. Een herkomstgarantie geldt standaard voor 1 MWh, en per opgewekte energie-eenheid mag hooguit één bewijs worden uitgegeven.

De ongeldigverklaring is geen technische handeling in de netexploitatie, maar een boekingshandeling. Ze bepaalt niet welke stroom fysiek naar een verbruiker vloeit. Ze legt vast wie de hernieuwbare eigenschap van een opgewekte hoeveelheid elektriciteit mag gebruiken, bijvoorbeeld in de stroometikettering, in de klantencommunicatie of in een broeikasgasbalans. Je kunt het vergelijken met een afgestempeld toegangsticket: het ticket bestaat nog als bewijsstuk, maar het kan niet een tweede keer worden gebruikt of doorverkocht.

Eenheid en draagwijdte

De hoeveelheidseenheid is de opgewekte energie, in het Europese systeem standaard één megawattuur. Een herkomstgarantie staat noch voor geïnstalleerd vermogen noch voor gegarandeerde leveringscapaciteit. Ze bewijst dat binnen het toegelaten toepassingsgebied een megawattuur elektriciteit met bepaalde kenmerken is opgewekt, zoals energiebron, installatie en productieperiode. Ze bewijst niet automatisch dat een bepaald verbruik gelijktijdig door deze installatie werd gedekt of fysiek daaruit afkomstig is.

Uitgifte, overdracht, ongeldigverklaring, vervallen

Een certificaat doorloopt doorgaans vier stappen. Eerst wordt het uitgegeven, nadat een geregistreerde installatie elektriciteit heeft opgewekt en de hoeveelheid in het register is geregistreerd. Daarna kan het tussen rekeningen worden overgedragen, bijvoorbeeld van de installatie-exploitant aan een handelaar of een elektriciteitsleverancier. Met de ongeldigverklaring eindigt de verhandelbaarheid. Zonder ongeldigverklaring vervalt het na afloop van de termijn. Volgens de EU-richtlijn hernieuwbare energie gelden herkomstgaranties voor transacties twaalf maanden vanaf de opwekking. Niet ongeldig gemaakte bewijzen verliezen uiterlijk 18 maanden na de opwekking hun geldigheid. Voor etiketteringsdoeleinden moeten energiebedrijven bewijzen uiterlijk zes maanden na het einde van hun geldigheid ongeldig maken.

Internationaal bestaat dezelfde functie onder andere namen, zoals „retirement", „redemption" of „cancellation", ook bij andere vormen van Energy Attribute Certificates. De benamingen verschillen per register. De kern blijft dezelfde: een registerregel voorkomt dat dezelfde eigenschap meermaals wordt gebruikt.

Rechtssituatie in Duitsland

In Duitsland beheert het Umweltbundesamt (federaal milieuagentschap) het register voor herkomstgaranties. De rechtsgrondslag is de Herkunfts- und Regionalnachweis-Durchführungsverordnung (HkRNDV), laatst gewijzigd in augustus 2025. Alleen installatie-exploitanten, handelaars en elektriciteitsleveranciers kunnen een rekening openen. Volgens § 30 HkRNDV mogen herkomstgaranties uitsluitend door een elektriciteitsleverancier voor de stroometikettering worden gebruikt. De leverancier moet de ongeldigverklaring aanvragen, en de registerbeheerder moet de aanvraag inwilligen. De aanvraag mag hij alleen indienen voor de eigen stroomlevering en stroometikettering. Hij kan daarbij een bepaald stroomproduct of de naam van een klant vermelden.

Hieruit volgt een Duitse bijzonderheid: bedrijven of gemeenten die zelf geen elektriciteitsleverancier zijn, kunnen herkomstgaranties in het Duitse register niet zelfstandig ongeldig maken. Volgens het Umweltbundesamt is het daar juridisch niet mogelijk om de eigen klimaatbalans louter door het zelfstandig ongeldig maken van goedkoop aangekochte bewijzen rekenkundig te verbeteren. Bedrijven verkrijgen de eigenschap daarom via een leverancier die voor hen of voor hun product ongeldig maakt. In andere landen kunnen de registerregels afwijken. Wil een leverancier niet volgens de EEG gesubsidieerde elektriciteit uit hernieuwbare energie in de stroometikettering vermelden, dan moet hij daarvoor herkomstgaranties in het register ongeldig maken.

Waarom de ongeldigverklaring nodig is

In het net kan elektriciteit fysiek niet op herkomst worden gesorteerd. Herkomstgaranties lossen dit toewijzingsprobleem administratief op. Ze scheiden de herkomsteigenschap van de fysieke hoeveelheid elektriciteit en maken haar afzonderlijk overdraagbaar. Juist omdat de eigenschap vrij verhandelbaar is, heeft het systeem een eenduidig eindpunt nodig. Anders zouden installatie-exploitant, leverancier en eindklant dezelfde megawattuur elk als hernieuwbaar kunnen voorstellen. De ongeldigverklaring is dat eindpunt, waar uit een verhandelbaar certificaat een verbruikte aanspraak wordt.

Ongeldig gemaakte bewijzen worden bovendien uit de algemene mix gerekend. De residuele mix beschrijft de elektriciteitsmix die overblijft nadat de via ongeldig gemaakte herkomstgaranties toegewezen hoeveelheden zijn afgetrokken. Als deze niveaus niet zuiver worden gescheiden, wordt dezelfde eigenschap dubbel geteld: eenmaal in het groenestroomproduct en nogmaals in de algemene leveranciersmix of residuele mix.

Betekenis voor de broeikasgasbalans

Voor de marktgebaseerde Scope 2-boekhouding volgens de Scope 2 Guidance van het GHG Protocol is de ongeldigverklaring een kwaliteitscriterium. Contractuele instrumenten moeten traceerbaar zijn en door of namens de rapporterende organisatie ongeldig worden gemaakt. Ze moeten de enige instrumenten zijn die de emissie-eigenschap van die opwekking dragen. Bovendien moeten ze qua tijd zo dicht mogelijk bij de verbruiksperiode worden uitgegeven en ingewisseld. Een koopcontract alleen volstaat dus niet. Tot een aanspraak worden de certificaten pas wanneer ze voor de passende periode, in het passende marktgebied en ten gunste van de juiste actor ongeldig zijn gemaakt.

De eerdere formulering dat certificaten „voor de passende Bilanzkreis" (Duitse balansgroep) ongeldig moeten worden gemaakt, is misleidend. Een Bilanzkreis is een instrument van de energiewirtschaftelijke volumebalancering en geen referentiepunt voor de ongeldigverklaring van herkomstgaranties. Bepalend zijn de levering of het verbruik, de periode, het toepassingsgebied en de begunstigde actor.

Voor auditors is de traceerbaarheid doorslaggevend: welke bewijzen werden voor welke periode, voor welke hoeveelheid elektriciteit, ten gunste van welke organisatie en in welk land ongeldig gemaakt? In Duitsland tonen een bewijs van ongeldigverklaring en een data-uittreksel wie voor wie ongeldig heeft gemaakt. Deze bewijsstukken zijn zelf geen herkomstgaranties.

Typische misinterpretaties

  • Ongeldigverklaring is geen fysieke afname van groene stroom. Ze waarborgt de exclusieve aanspraak op een eigenschap, maar zegt niets over de vraag of er in hetzelfde uur hernieuwbare stroom beschikbaar was. Die vraag behandelt het concept Temporal Matching.

  • Ongeldigverklaring bewijst geen additionaliteit. Een bewijs kan afkomstig zijn van een tientallen jaren oude waterkrachtcentrale. Of een aankoop nieuwe installaties stimuleert, hangt af van prijs, contractvorm en leeftijd van de installatie. Bij een langlopende Power Purchase Agreement is de band met de financiering vaak sterker dan bij kortlopend aangekochte standaardbewijzen.

  • Een lagere marktgebaseerde emissiewaarde betekent niet dat de reële inzet van centrales in het netgebied in dezelfde mate daalt. Voor het systeemeffect tellen het verbruiksmoment, het belastingsprofiel, de residuele belasting, netcongestie en de vraag welke centrales worden verdrongen.

Afbakening ten opzichte van levering en flexibiliteit

Een stroomleveringscontract regelt prijzen, hoeveelheden en looptijden. De herkomsteigenschap moet bijkomend worden gewaarborgd via ongeldig gemaakte bewijzen. Flexibiliteit beschrijft daarentegen het vermogen om verbruik, opwekking of opslag in de tijd te verschuiven. Een bedrijf kan zijn volledige jaarlijkse elektriciteitsverbruik dekken met ongeldig gemaakte bewijzen en toch in uren met een hoge fossiele residuele belasting veel stroom afnemen. Omgekeerd kan een flexibele verbruiker het net ontlasten zonder een herkomstaanspraak te bezitten. Met warmtepompen, elektrische auto's en datacenters wordt deze tijdsdimensie belangrijker. Ongeldigverklaringen op jaarbasis geven haar niet weer.

Samengevat is Certificate Cancellation een noodzakelijk controlemechanisme tegen dubbeltelling. Het beantwoordt de vraag wie een eigenschap mag gebruiken. Het beantwoordt niet of door de aankoop extra installaties zijn ontstaan, welke centrales in een bepaald uur draaiden of of het verbruik netdienend was.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 17:10

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.