Blog · Nederlands
Hoop met beide voeten op de grond
Op het congres ‘Over Hoop’ in Antwerpen heeft Groen drie energiebesluiten genomen: kernenergie kan onder voorwaarden een overgangsrol spelen, gezinnen moeten een goedkoop basispakket stroom krijgen, en datacenters moeten hun aandeel in de netkosten dragen. Hernieuwbare energie blijft het doel, de weg ernaartoe wordt eerlijker. Vooral het basispakket kan veel mensen helpen waar het nodig is: bij de maandelijkse stroomfactuur.
Hoop met beide voeten op de grond
Het congres ‘Over Hoop’ van Groen zaterdag in Antwerpen was een uitstekend congres. Bijna 1000 mensen waren er, er werd hard gedebatteerd, en aan het einde lagen er besluiten waarmee je politiek kunt voeren. Precies dat onderscheidt hoop van wensdenken.
De leden hebben acht programmavoorstellen aangenomen. De kritieke infrastructuur moet onafhankelijk worden van Big Tech, en burgers moeten meer invloed krijgen op wat sociale media hun tonen. Het recht op protest wordt beschermd, fossiele lobbyisten mogen geen rechtstreekse toegang meer hebben tot regeringen en internationale instellingen. Voor de inzet van AI in oorlog eist Groen internationale regels, en de middelen voor ontwikkelingssamenwerking en diplomatie moeten meegroeien met de defensie-uitgaven. Daar kwam een actuamotie bij die tegenover het besparingsbeleid van de regering een tegenpakket van 11,2 miljard euro zet.
Dat alles verdient eigen teksten. Hier gaat het om het hoofdstuk dat voor mij het belangrijkst is: de drie besluiten over energie.
Kernenergie: het doel blijft, de weg wordt eerlijker
Groen sluit kernenergie als overgangstechnologie niet langer uit. 394 van de 566 aanwezige leden stemden voor, dat is 70 procent. Voor een partij die is ontstaan uit het verzet tegen kerncentrales is dat een grote stap. Ik vind hem terecht en heb ja gestemd.
Het besluit verandert het doel niet. Prioriteit blijft een fossielvrije, klimaatneutrale energievoorziening, en de belangrijkste bouwsteen daarvan blijft hernieuwbare energie. Die is wereldwijd de goedkoopste en snelste manier om fossiele brandstoffen te verdringen. Kernenergie krijgt een tijdelijke rol, en alleen als ze snel, veilig, betaalbaar en met beperkte milieu-impact beschikbaar is.
##Drie redenen pleiten voor deze koerscorrectie:
- De tegenstander heet CO₂. Elke kilowattuur uit een draaiende reactor is er een die niet uit gas komt. Wie het klimaat ernstig neemt, rangschikt stroombronnen eerst naar hun uitstoot.
- Gas is een wapen geworden. Autocraten zetten onze afhankelijkheid tegen ons in. Elk alternatief voor de gascentrale is daarom ook veiligheidsbeleid.
- De vraag naar stroom stijgt sterk. Warmtepompen, elektrische auto's, industrie en datacenters hebben stroom nodig, en wel sneller dan netten en opslag momenteel meegroeien.
Daar komt een eerlijkheid bij die ik opmerkelijk vind. De partij zegt openlijk dat de kernuitstap uit terechte zorgen voortkwam, maar door opeenvolgende regeringen slecht is voorbereid. Ze zegt ook dat haar programma de klimaatbijdrage van kernenergie tot nu toe niet uitdrukkelijk heeft erkend. Wie zoiets beslist, ruilt een symbool in voor een rekensom. Dat noem ik realpolitik in de beste zin.
De voorwaarden zijn daarbij geen vijgenblad. Ze binden kernenergie aan dezelfde maatstaven die voor elke andere techniek zouden moeten gelden: tijd, veiligheid, kosten, milieu. Wat daar niet aan voldoet, komt niet in aanmerking.
Het basispakket: hulp waar ze nodig is
Het belangrijkste besluit van de dag is voor mij het minst opvallende. Groen wil een basispakket stroom voor gezinnen: de eerste verbruiksschijf wordt goedkoper dan de hogere, bijvoorbeeld via lagere accijnzen. Hoe groot die schijf is, hangt af van de gezinsgrootte en van de vereisten van de energietransitie.
Dat klinkt technisch, maar raakt de kern. De energietransitie verloopt via elektrificatie. We vervangen de gasketel door de warmtepomp en de verbrandingsmotor door de elektrische auto. Dat lukt alleen als stroom betaalbaar is en niet duurder dan de fossiele brandstoffen die hij moet vervangen. Of een warmtepomp rendeert, wordt bepaald door de prijsverhouding tussen stroom en gas.
Het basispakket heeft tegenover andere lastenverlagingen drie voordelen:
- Het werkt het sterkst bij wie weinig verbruikt. Bij een kleine factuur maakt de goedkopere sokkel het grootste deel uit. Wie op elke euro moet letten, voelt de verlichting dus het duidelijkst.
- Het vereist geen aanvraag. Niemand hoeft behoeftigheid aan te tonen of een formulier te vinden. De hulp staat op de factuur, en ze bereikt ook wie anders door elke maas valt.
- Het laat de prikkel om te besparen intact. Boven de sokkel kost stroom de normale prijs. Verspilling wordt niet gesubsidieerd.
Slim is ook de toevoeging ‘met het oog op de energietransitie’. Wie met stroom verwarmt, verbruikt meer en mag daarvoor niet gestraft worden. De sokkel kan daar rekening mee houden.
Voorlopig is het basispakket een principebesluit. Cijfers over de grootte van de eerste schijf en over de prijs ontbreken, en daaraan zal blijken hoeveel er uiteindelijk bij de mensen terechtkomt. De richting klopt echter: kan ik de verwarming aanzetten als ook de boodschappen duurder worden? Op die vraag is een antwoord nodig dat op de stroomfactuur staat.
Datacenters: wie het net belast, draagt mee
Het derde besluit is de tegenhanger van het basispakket. Datacenters moeten via stroomtarieven en belastingen een eerlijke bijdrage leveren aan de netkosten en aan de samenleving. Via de vergunning worden voorwaarden opgelegd: eigen hernieuwbare opwekking of groene afnamecontracten, een flexibele stroomvraag, water in kringloop en een verantwoorde locatie.
De motivering ligt voor de hand. De aanvragen voor nieuwe datacenters nemen ook in België toe, en hun behoefte aan stroom en water is groot. Als hun groei het net overbelast of de uitbouw duurder maakt, betalen de gezinnen dat anders via hun nettarieven. Het besluit verhindert precies dat.
Samen vormen de twee besluiten een beeld. De basisbehoefte van gezinnen wordt goedkoper, en de grootste nieuwe verbruikers betalen hun aandeel.
Wat blijft
Dit congres heeft standpunten veranderd omdat de wereld veranderd is, en het heeft dat openlijk gezegd. Hernieuwbare energie blijft het doel, kernenergie wordt zonder taboe onderzocht, de stroomfactuur van de gezinnen komt centraal te staan, en de grote verbruikers worden op hun verantwoordelijkheid gewezen.
Nu komt het aan op de uitwerking, vooral bij het basispakket. Als de eerste verbruiksschijf groot genoeg en goedkoop genoeg uitvalt, helpt dit besluit veel mensen precies waar het nodig is: bij de factuur die elke maand komt.
Bronnen
- Congresvoorstellen met toelichting, Groen
- Actuamotie, Groen
- Verslag over de stemming over kernenergie, VRT NWS, 21 november 2026