f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Vergoeding voor afregeling

Curtailmentvergoeding Curtailment Verloren energie redispatch hernieuwbare energie vergoeding netcongestie nettarieven

Een vergoeding voor afregeling is de financiële compensatie voor economische nadelen wanneer een netbeheerder de injectie van een beschikbare productie-installatie vermindert om het elektriciteitsnet te beveiligen. Het is geen betaling voor elektriciteit die deze installatie daadwerkelijk heeft geleverd. In het Duitse recht wordt in verband met redispatch gesproken van een passende financiële compensatie. Niet elke technisch mogelijke maar achterwege gebleven elektriciteitsproductie geeft daarom recht op een betaling.

Ter verduidelijking moeten drie niveaus worden onderscheiden: de afregeling is de technische ingreep. De uitgevallen energie beschrijft de daardoor weggevallen injectie in kilowattuur of megawattuur. De vergoeding waardeert de economische gevolgen in euro. Deze grootheden hangen samen, maar zijn niet onderling uitwisselbaar: een bepaalde hoeveelheid weggevallen elektriciteit leidt niet voor alle installaties tot hetzelfde geldbedrag.

Plaats binnen het Duitse redispatchsysteem

De volgende juridische duiding heeft betrekking op Duitsland en is getoetst op 11 november 2026. Vooral § 13a EnWG en, aanvullend voor distributienetten, § 14 EnWG zijn bepalend. De regeling omvat productie- en opslaginstallaties vanaf 100 kilowatt nominaal vermogen en kleinere installaties als een netbeheerder die op elk moment op afstand kan aansturen. De installatiecategorie en de concrete grondslag voor de ingreep blijven bepalend voor de compensatie.

Sinds 1 oktober 2021 worden installaties voor hernieuwbare productie opgenomen in het uitgebreide redispatchsysteem. Het vroegere injectiebeheer is daarom van belang voor historische maatregelen, maar beschrijft de huidige procedure onvoldoende. De compensatie betreft niet uitsluitend wind- en zonne-installaties: ook biomassa-installaties, warmtekrachtkoppelingsinstallaties, conventionele elektriciteitscentrales en opslaginstallaties kunnen door opgelegde aanpassingen worden getroffen.

Een vereenvoudigd beeld van het net helpt om dit te begrijpen: een leiding verbindt een regio met veel productie met een gebied met een grote vraag. Als de geplande injectie de leiding zou overbelasten, kan een vermindering aan de productiezijde samen met een verhoging aan de andere zijde de transportbehoefte verlagen. In dit voorbeeld is er niet noodzakelijk een gebrek aan vraag in het hele elektriciteitssysteem. De elektriciteit kan veeleer niet in de gewenste hoeveelheid terechtkomen waar ze nodig is.

Hoe een vermogensvermindering tot uitgevallen energie leidt

Bij afregeling wordt het vermogen verminderd, bijvoorbeeld uitgedrukt in megawatt. De uitgevallen energie volgt uit het vermogensverschil gedurende de maatregel. Daarbij is niet automatisch het geïnstalleerde vermogen van de installatie bepalend. Bepalend is welke injectie zonder de ingreep onder de werkelijke omstandigheden te verwachten was. Onafhankelijke beperkingen, zoals onderhoud, technische onbeschikbaarheid of een marktgebonden vermindering, moeten worden meegewogen.

Een zelfgekozen rekenvoorbeeld verduidelijkt het verschil: een windpark had gedurende een half uur gelijkmatig 8 megawatt kunnen injecteren. De netbeheerder beperkt het tot 3 megawatt. Het verschil bedraagt 5 megawatt; vermenigvuldigd met 0,5 uur levert dat 2,5 megawattuur uitgevallen energie op. Dat komt overeen met 2.500 kilowattuur. De overige 1,5 megawattuur wordt in dit voorbeeld daadwerkelijk geïnjecteerd.

Als bij hetzelfde windpark door zwakkere wind slechts 4 megawatt beschikbaar was geweest, zou de beperking tot 3 megawatt gedurende hetzelfde halve uur slechts 0,5 megawattuur uitgevallen energie opleveren. Een berekening met het nominale vermogen zou de uitval overschatten. Evenmin mag een installatieonderdeel dat al onafhankelijk van de netingreep stillag, worden behandeld alsof het onbeperkt had kunnen produceren.

Bij wind en zon is de niet-gerealiseerde injectie vanzelfsprekend geen rechtstreeks afleesbare meterwaarde. Ze moet op basis van geschikte bedrijfs-, weer- of referentiegegevens op een controleerbare manier worden gereconstrueerd. In de praktijk moet de controle daarom twee vragen afzonderlijk beantwoorden: is de gehanteerde hoeveelheid energie aannemelijk en is de financiële waardering ervan juist? Een correct berekend eurobedrag helpt niet als de onderliggende hoeveelheid elektriciteit al verkeerd is.

Wat financieel wordt gecompenseerd

De wettelijke basisgedachte is dat de exploitant, rekening houdend met de compensatie in de energiebalans, economisch niet beter of slechter af mag zijn dan zonder de maatregel. Bij vermindering van hernieuwbare productie en van elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling wordt rekening gehouden met gederfde inkomsten en bijkomende kosten; bespaarde kosten moeten worden verrekend. Voor andere installaties gelden gedeeltelijk andere compensatiecomponenten.

Daarom is de verkorte formule ‘uitgevallen energie maal vergoeding’ slechts een eerste indicatie. Er moet worden nagegaan welke inkomsten daadwerkelijk ontbreken, welke kosten bijkomen en welke kosten wegvallen. Ook verkoopcontracten en al ontvangen compensaties kunnen van belang zijn voor de afrekening. Een uitgevallen megawattuur mag niet zomaar tegelijk worden behandeld als volledig verloren verkoopopbrengst en als reeds vervangen leveringshoeveelheid.

Voor een louter illustratieve raming worden de eerder berekende 2,5 megawattuur gewaardeerd tegen een aangenomen economisch verlies van 80 euro per megawattuur. Dat zou aanvankelijk 200 euro opleveren. De 80 euro is geen wettelijk vergoedingstarief. Als bijvoorbeeld uit de afrekening blijkt dat al 150 euro van het aangenomen verlies op een andere manier is gecompenseerd, kan niet daarnaast ongewijzigd 200 euro voor dezelfde schade worden aangerekend. Het voorbeeld verklaart de verrekeningslogica, maar vervangt geen concrete berekening van de aanspraak.

Financiële compensatie en compensatie in de energiebalans verschillen

De financiële compensatie betreft de economische situatie van de exploitant van de installatie. De compensatie in de energiebalans betreft daarentegen de energietechnische toerekening van hoeveelheden binnen de balansgroep. Een installatie kan al elektriciteit hebben verkocht die ze door redispatch niet produceert. Dan moet naast het individuele inkomstenverlies ook de ontstane afwijking in de hoeveelheid worden behandeld. De twee niveaus mogen bij de uitleg en afrekening niet met elkaar worden vermengd.

Voor distributienetten gelden sinds eind 2025 bijzondere wettelijke regels: tot en met 31 december 2031 vindt gerichte compensatie in de energiebalans door de distributienetbeheerder alleen plaats overeenkomstig een besluit van de Bundesnetzagentur. Als die compensatie achterwege blijft, voorziet § 14 lid 1b EnWG in beginsel in een passende vergoeding van kosten voor de op een andere manier uitgevoerde compensatie in de energiebalans; installaties die de EEG-injectievergoeding ontvangen, zijn hiervan uitgezonderd. De Bundesnetzagentur heeft op 7 mei 2026 besloten tot een verdere ontwikkeling van de compensatie in de energiebalans.

Wanneer geen automatische vergoeding ontstaat

Een economisch gemotiveerde stilstand is niet hetzelfde als een opgelegde netingreep. Als de injectie wordt verminderd wegens ongunstige verkoopvoorwaarden, vormt dat op zichzelf nog geen vergoedingsplichtige redispatchmaatregel. Ook bij negatieve elektriciteitsprijzen moet daarom nauwkeurig onderscheid worden gemaakt: waarom werd de installatie uitgeschakeld, welke productie zou zonder de ingreep hebben plaatsgevonden en welke inkomsten zouden überhaupt zijn ontstaan?

Een andere belangrijke grens vormen flexibele netaansluitingsovereenkomsten volgens § 8a EEG. Als een maximaal injectievermogen contractueel wordt beperkt, vormt de naleving daarvan volgens de duiding van de Bundesnetzagentur in beginsel geen aanvullende redispatchbeperking van de bestaande nettoegang. Alleen omdat injectie achterwege blijft, ontstaat daarvoor geen aanspraak op redispatchcompensatie. Als de netbeheerder de injectie verder vermindert, kan daarentegen wel sprake zijn van een redispatchmaatregel.

Daarvan moeten politieke wijzigingsvoorstellen worden onderscheiden. Het in 2026 parlementair besproken netaansluitingspakket bevat een gepland redispatchvoorbehoud voor bepaalde nieuwe installaties voor hernieuwbare energie. Een wetsontwerp is echter nog geen geldende grondslag voor een aanspraak. De daarin voorziene beperkingen mogen niet zonder meer op bestaande installaties of lopende afrekeningen worden toegepast.

Kostenverdeling en economische prikkels

De vergoeding verschuift een netrisico van de individuele installatie-exploitant naar degene die volgens de wet de kosten moet dragen. De regulatoire verwerking ervan legt een verband met de nettarieven. Tegelijk is ze slechts een deel van de systeemkosten: een compensatiebetaling aan een afgeregelde exploitant mag niet worden gelijkgesteld met de totale kosten van een redispatchmaatregel of van het beheer van netcongestie. De verrekening tussen netbeheerders volgt in beginsel het principe dat de aanvragende netbeheerder betaalt.

Economisch gezien moet onderscheid worden gemaakt tussen kostenverdeling en probleemoplossing. Een betaling kan een exploitant tegen verlies beschermen, maar neemt de congestie niet weg. Omgekeerd verdwijnt de technische congestie niet doordat een exploitant geen betaling ontvangt. Bij de beoordeling van een hervorming moet daarom afzonderlijk worden gevraagd wie het risico draagt en welke regel daadwerkelijk tot minder congestie of goedkopere tegenmaatregelen leidt.

Ook mogelijke verkeerde prikkels kunnen zo worden geduid: als elk economisch nadeel onafhankelijk van locatie, aansluitingsovereenkomst en eigen gedrag zou worden vergoed, zou de prikkel om zich aan te passen kleiner zijn. Als een exploitant daarentegen onbeperkt zou moeten instaan voor onvoorzienbare netbeperkingen, zou dat de financiering van een project kunnen bemoeilijken. Een houdbare regeling moet investeringsbescherming, eigen verantwoordelijkheid en prikkels die aansluiten bij de veroorzaking tegen elkaar afwegen.

Niet elke vermeden afregeling rechtvaardigt onbeperkt hoge uitgaven. Stel dat een extra netversterking slechts enkele zeer korte injectiepieken zou opvangen: dan moet worden vergeleken of het extra nut daarvan de investerings- en exploitatiekosten overstijgt. Bij frequente, langdurige beperkingen kan de berekening anders uitvallen. De zinvolle vraag is daarom niet ‘afregeling of geen afregeling?’, maar ‘welke combinatie benut energie en infrastructuur in hun geheel het economischst?’

Opslag, flexibiliteit en bevoorradingszekerheid

Een gedachte-experiment toont het belang van de locatie van opslag: als de overbelaste leiding tussen een windpark en een stad ligt, kan een ladende opslaginstallatie bij het windpark het noodzakelijke transport verminderen. Een opslaginstallatie in de stad zou de elektriciteit om te laden daarentegen eveneens via die leiding moeten betrekken. Ze lost dezelfde congestie daardoor niet automatisch op. Bovendien moet de geschikte opslaginstallatie op het juiste moment vrije opnamecapaciteit hebben.

Hetzelfde ruimtelijke principe geldt voor flexibiliteit aan de verbruikszijde. Een extra verbruiker aan de productiezijde van de denkbeeldige congestie kan daar elektriciteit opnemen die anders zou moeten worden getransporteerd. Dezelfde verbruiksverhoging aan de andere zijde kan de transportbehoefte verhogen. Lage beursprijzen alleen geven daarom nog geen antwoord op de vraag welke lokale bedrijfsvoering het net ontlast.

Ook over de bevoorradingszekerheid laat een vergoedingsbedrag op zichzelf geen eenduidige uitspraak toe. Uit een verhinderde injectie op één plaats gedurende een bepaald uur volgt niet dat overal voldoende elektriciteit beschikbaar is, noch dat reservevermogen op andere tijdstippen overbodig zou zijn. Voor een objectieve beoordeling moeten locatie, tijdstip, beschikbaar vermogen en transportmogelijkheden samen worden bekeken.

Een vergoeding voor afregeling is daarmee vooral een kwestie van waardering en verdeling. Wie ze wil beoordelen, moet vier grootheden afzonderlijk onderzoeken: de zonder ingreep mogelijke injectie, de daadwerkelijk uitgevallen hoeveelheid energie, het resterende economische nadeel en de daarvoor geldende compensatieregel. Pas door die zaken te scheiden wordt duidelijk waarvoor wordt betaald en welke technische opgave ondanks de betaling blijft bestaan.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 06:19

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.