f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Green steel

Groen staal waterstof Industrie Decarbonisatie DRI Elektrische oven staalindustrie Directe reductie

Green steel, in het Nederlands meestal groen staal, is staal waarvan de productie aanzienlijk minder broeikasgassen veroorzaakt dan de gebruikelijke productie via hoogoven en zuurstofconverter (BF-BOF, van Blast Furnace en Basic Oxygen Furnace). Het gaat niet om een nieuw materiaal met andere basiseigenschappen. De term beschrijft een productieroute en de bijbehorende klimaatbalans. Staal blijft een legering van ijzer en weinig koolstof, afhankelijk van de kwaliteit met extra elementen. Anders is vooral de weg van ijzererts of schroot naar het afgewerkte staalproduct.

Procesroutes in vogelvlucht

Meestal wordt green steel geassocieerd met directe reductie op basis van waterstof. Daarbij wordt ijzererts niet in de hoogoven met cokes gereduceerd, maar in een directreductie-installatie tot vaste ijzerspons, het direct gereduceerd ijzer (DRI). Als reductiemiddel dient in het ideale geval waterstof. De ijzerspons wordt daarna meestal in een elektrische boogoven (EAF) omgesmolten en tot staal verwerkt. Deze route heet DRI-EAF. Het klimaateffect hangt er echter van af dat de waterstof emissiearm wordt geproduceerd, bijvoorbeeld als groene waterstof. Ook de elektriciteit voor elektrolyse, oven en neveninstallaties moet een lage CO₂-intensiteit hebben.

De orde van grootte blijkt uit de statistieken van de wereldstaalorganisatie worldsteel. Voor 2024 noemt zij wereldwijd gemiddeld 1,92 ton CO₂ per ton ruw staal. Per route is dat circa 2,34 t voor BF-BOF, 0,69 t voor elektroovens die overwegend schroot verwerken en 1,47 t voor de vandaag gangbare DRI-EAF-route. Als methaan, lachgas en emissies uit de ertswinning worden meegeteld, stijgt het wereldwijde gemiddelde tot 2,18 t CO₂-equivalent. Belangrijk: de huidige DRI-route werkt vrijwel uitsluitend met aardgas of kolen in plaats van waterstof. Ze is daarom ver verwijderd van vrijwel emissievrije productie.

De hoogoven stoot niet alleen veel CO₂ uit omdat hij inefficiënt wordt verwarmd. De oorzaak is chemisch: koolstof bindt de zuurstof uit het ijzererts, waarbij CO₂ ontstaat. Bij reductie met waterstof ontstaat als reactieproduct vooral waterdamp. Met aardgas als reductiemiddel dalen de emissies meestal ten opzichte van de hoogoven, maar ze verdwijnen niet. Directe reductie met aardgas kan een overgangsstap zijn als de installatie later op waterstof kan worden omgebouwd. Ze is niet gelijk te stellen met groen staal.

Referentiegrootheid en systeemgrens

Beslissend is niet alleen de ton staal, maar de hoeveelheid broeikasgassen per ton product. Die wordt meestal uitgedrukt in kilogram of ton CO₂ of CO₂-equivalent per ton ruw staal, plak, walsproduct of eindproduct. Even belangrijk is de systeemgrens. Een berekening kan alleen de directe emissies van de fabriek omvatten. Ze kan ook de elektriciteitsafname en voorketens zoals ertswinning, transport, waterstofproductie, kalk, elektroden en legeringsmiddelen omvatten. Deze niveaus beschrijft de indeling in scope 1, 2 en 3. worldsteel laat dat zelf zien: sinds de uitbreiding naar andere gassen en naar de mijnbouw liggen de gerapporteerde waarden hoger, zonder dat er in werkelijkheid meer is uitgestoten. Twee producten kunnen dus allebei als groen worden aangeprezen en toch een sterk uiteenlopende klimaatbalans hebben.

Geen beschermde term: definities en drempelwaarden

Green steel is geen juridisch beschermde term. Er bestaat geen eenduidige, wereldwijd geldende drempel vanaf welke staal groen is. Sommige aanbieders bedoelen er vrijwel emissievrij staal mee uit waterstof en hernieuwbare elektriciteit. Anderen bedoelen staal met slechts een verlaagde intensiteit, bijvoorbeeld door meer schroot, directe reductie met aardgas, groene stroom in de elektroboogoven of boekhoudkundig toegewezen reducties. Een label alleen laat daarom niet zien welke emissies daadwerkelijk zijn vermeden.

Als oriëntatie heeft het Internationaal Energieagentschap (IEA) in 2022 voorgesteld twee niveaus te onderscheiden. „Near-zero emissions” staat voor productie die verenigbaar is met een energiesysteem zonder netto-emissies. „Low-emissions” staat voor aanzienlijke vooruitgang die dat doel nog niet bereikt. De drempel voor vrijwel emissievrij ruw staal ligt in het IEA-voorstel, afhankelijk van het schrootaandeel, tussen ongeveer 50 en 400 kg CO₂-equivalent per ton. Primair staal zonder schroot heeft de ruimere grens van 400 kg, zuiver schrootstaal de strengere van 50 kg. Vrijwillige systemen zoals de in Duitsland geïnitieerde Low Emission Steel Standard (LESS) of de ResponsibleSteel-standaard bouwen op deze benadering voort.

Afbakening ten opzichte van recyclagestaal en klimaatneutraliteit

Recyclagestaal uit schroot kan in de elektroboogoven met veel lagere emissies worden geproduceerd dan primair staal uit erts. Dat tonen ook de routewaarden van worldsteel. Schroot is daarom een belangrijke hefboom voor decarbonisatie. Het dekt echter niet de volledige vraag: schroot is beperkt, kwaliteitseisen verschillen en veel staal blijft tientallen jaren vastliggen in gebouwen, voertuigen en machines. Voor groeiende of veeleisende markten blijft primair staal nodig. Groen primair staal en hoogwaardige recyclage vullen elkaar dus aan. De schrootafhankelijke IEA-drempel moet voorkomen dat een hoog schrootaandeel alleen al als klimaatprestatie geldt.

Green steel moet ook worden onderscheiden van staal dat als klimaatneutraal wordt gecommercialiseerd. Klimaatneutraliteit kan betekenen dat resterende emissies enkel rekenkundig via certificaten worden gecompenseerd. Green steel moet daarentegen echte reducties in de waardeketen aanduiden. Ook bij grotendeels omgebouwde routes blijven restemissies bestaan, bijvoorbeeld uit kalk, grafietelektroden, koolstofhoudende toevoegingen, legeringsmiddelen en transport. Wordt een product klimaatneutraal genoemd, dan moet worden nagegaan welk deel van de balans door compensatie tot stand komt.

Betekenis voor het elektriciteits- en waterstofsysteem

In de hoogoven is cokes tegelijk energiedrager en chemisch reductiemiddel. De waterstofroute verdeelt deze taken. Waterstof moet worden geproduceerd, vervoerd en vaak opgeslagen. De elektroboogoven heeft een groot elektrisch vermogen nodig. Daarbij komt elektriciteit voor elektrolysers, compressoren, zuurstofproductie, walserijen en warmteprocessen. Staalproductie hangt daardoor sterker af van het elektriciteitsverbruik, van netaansluitingen op hoog spanningsniveau, van netuitbreiding en van een waterstofinfrastructuur.

Een directreductie-installatie verlaagt de emissies dus niet al door de wissel van installatie. Ze heeft voldoende emissiearme waterstof nodig tegen industrieel haalbare prijzen, een betrouwbare elektriciteitsvoorziening, opslag en langetermijnzekerheid voor de planning. Ook een elektroboogoven garandeert geen lage emissies. Zijn balans hangt af van de inzet (schroot, ijzerspons of een mengsel) en van de elektriciteitsmix. In een door fossiele bronnen gedomineerd elektriciteitssysteem verschuift een deel van de emissies alleen van de staalfabriek naar de centrales. Industriebeleid, ontwerp van de elektriciteitsmarkt, waterstofregels en nettarieven werken daarom rechtstreeks door op de rendabiliteit van groen staal.

Ook de tijdsdimensie telt. Staalfabrieken draaien grotendeels continu en kunnen het schommelende aanbod van wind- en zonne-energie niet willekeurig volgen zonder kwaliteit, bezettingsgraad en leveringstoezeggingen in gevaar te brengen. Flexibiliteit is op afzonderlijke punten mogelijk: bij elektrolysers, via opslag van waterstof en ijzerspons (bijvoorbeeld als gebriketteerd HBI), via het schrootaandeel of via de werkwijze van de elektroboogoven. De voorstelling dat staalfabrieken in de toekomst alleen bij overtollige stroom zullen produceren, is echter te simpel.

Economie en rechtskader in de EU

Green steel verandert de kosten van staalproductie. Cokes, kolen en hoogoven verliezen aan gewicht. Elektriciteit, waterstof, elektrolysecapaciteit, netaansluiting en kapitaal worden belangrijker. De installaties draaien tientallen jaren, daarom moeten bedrijven beslissen voordat toekomstige prijzen, regels en infrastructuur vaststaan. Het IEA schat dat vrijwel emissievrij ruw staal zonder subsidie doorgaans 10 tot 75 procent duurder is dan huidig conventioneel ruw staal. CO₂-prijzen, contracts for difference, subsidies, leidende markten en eisen bij overheidsopdrachten kunnen deze kloof en de onzekerheid verkleinen.

In de EU maakt de emissiehandel CO₂-intensieve productie duurder. Het koolstofgrenscorrectiemechanisme CBAM bevindt zich sinds 1 januari 2026 in de definitieve fase. Het belast bepaalde ingevoerde ijzer- en staalproducten en tussenproducten zoals ruw ijzer, DRI en ruw staal met een CO₂-prijs op de ingebedde emissies. Bij ijzer en staal tellen daarvoor alleen de directe emissies mee. Indirecte emissies uit elektriciteitsafname worden in de berekening niet meegenomen. Een CBAM-waarde is dus geen volledige klimaatbalans van het product.

Een EU-brede definitie van emissiearm staal bestaat nog niet. In maart 2026 heeft de Europese Commissie de Industrial Accelerator Act voorgesteld (COM(2026) 100). Die voorziet in eisen voor emissiearm staal bij overheidsopdrachten en steunprogramma's. Welk staal als emissiearm geldt, moeten pas latere gedelegeerde handelingen bepalen, gebaseerd op de Ecodesignverordening (EU) 2024/1781 en de Bouwproductenverordening (EU) 2024/3110. De wetgevingsprocedure was volgens de beschikbare informatie medio 2026 nog niet afgerond. De precieze invulling staat dus nog open.

Waaraan betrouwbaar groen staal te herkennen is

Of een bepaalde ton staal klimaatvriendelijk is geproduceerd, kan alleen worden beoordeeld met gegevens over de volgende punten:

  • Procesroute (BF-BOF, DRI met aardgas of waterstof, schroot-EAF) en aandeel schroot

  • Herkomst en CO₂-intensiteit van waterstof en elektriciteit, en of die boekhoudkundig zijn toegewezen of fysiek zijn afgenomen

  • Systeemgrens (scope 1, 2, 3), referentieproduct en meegenomen gassen

  • Verwijzing naar een erkende standaard met openbaar gemaakte drempelwaarde, bijvoorbeeld volgens de IEA-benadering

  • Duidelijke scheiding tussen daadwerkelijke reductie en compensatie

Nauwkeurig gebruikt duidt green steel op aantoonbaar emissiearme staalproductie. Onnauwkeurig gebruikt wordt de term een etiket dat technische omschakeling, rekenkundige compensatie en echte reductie door elkaar haalt. De term maakt zichtbaar dat de energietransitie de basisindustrie bereikt. Het klimaateffect ontstaat pas uit productietechniek, energievoorziening, infrastructuur en regels samen.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 12.11.2026 05:05

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.