f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Granular Certificates

Granulaire certificaten Herkomstgaranties 24/7 koolstofvrije energie Groene stroom elektriciteitsaankoop Emissies

Granular Certificates (GC) zijn bewijzen van de eigenschappen van elektriciteit met een hoge tijdsresolutie. Ze leggen vast uit welke installatie en welke energiebron een bepaalde hoeveelheid elektriciteit afkomstig is. Bovendien tonen ze in welke korte periode deze hoeveelheid is opgewekt. Volgens de wijdverbreide standaard van het initiatief EnergyTag heeft een Granular Certificate betrekking op elektriciteit die binnen een periode van maximaal één uur is opgewekt. In de praktijk gaat het daarom meestal om uur- of kwartierwaarden. De basis blijft een energiehoeveelheid in megawattuur of kilowattuur. Nieuw is dat de opwekking aan precies één tijdsmoment wordt toegewezen.

Een klassiek herkomstgarantie in de EU vermeldt weliswaar ook een opwekperiode, maar meestal een aanzienlijk langere. Bovendien kan het tot twaalf maanden na de opwekking worden verhandeld. Een bedrijf kan daarom over een heel jaar evenveel bewijzen van hernieuwbare installaties afboeken als het in totaal heeft verbruikt. Op papier geldt zijn elektriciteit dan als groen. Of het verbruik plaatsvond in de uren waarin deze elektriciteit daadwerkelijk werd opgewekt, blijkt niet uit zo'n jaarbalans. Granular Certificates dichten deze leemte gedeeltelijk, omdat ze laten zien of opwekking en verbruik gelijktijdig plaatsvonden. Deze vergelijking heet ook wel Temporal Matching.

Inhoud en bewijslogica

Een Granular Certificate bevat doorgaans deze gegevens: de energiehoeveelheid, de opwekinstallatie, de technologie, de locatie of biedzone en het opwekinterval met tijdstempel. Het is daarmee een bijzondere vorm van het Energy Attribute Certificate. De EnergyTag-standaard stelt eisen aan uitgevende instanties, registers, meetgegevens en afboeking. Versie 2 regelt ook elektriciteit die tijdelijk is opgeslagen. Daarbij moeten de verliezen in de opslag in rekening worden gebracht. GC ontstaan ofwel uit bestaande registers voor herkomstgaranties, ofwel worden ze uitgegeven in afzonderlijke systemen.

Belangrijk is: een certificaat staat niet voor een fysieke elektriciteitslevering, maar voor een aanspraak op bepaalde eigenschappen van een hoeveelheid elektriciteit. In het net wordt elektriciteit niet per contractpartner gesorteerd. Opwekking en verbruik moeten op elk moment in evenwicht worden gebracht, bijvoorbeeld via inzet van centrales, opslag, import, export en flexibiliteit. Granular Certificates veranderen daar niets aan. Ze maken de toewijzing van de eigenschappen wel nauwkeuriger en beter controleerbaar.

Waarom dat telt, blijkt uit een voorbeeld: een kantoorgebouw verbruikt per jaar 1.000 megawattuur en een zonne-installatie wekt in hetzelfde jaar eveneens 1.000 megawattuur op. Over het jaar gerekend is de vraag voor 100 procent gedekt. Uur na uur bekeken ontbreekt er echter elektriciteit op winteravonden en 's nachts, terwijl er op zonnige middagen overschotten zijn. Die overschotten kunnen de tekorten niet opvullen. Een uurlijkse afrekening maakt deze tekorten zichtbaar. Het aandeel dat daadwerkelijk gelijktijdig is gedekt, ligt dan duidelijk onder 100 procent.

Afbakening ten opzichte van elektriciteitslevering, groene stroom en PPA's

Granular Certificates zijn geen aparte soort elektriciteit. Ze vervangen noch de netaansluiting, noch het elektriciteitsleveringscontract, noch de balansverantwoordelijkheid (Bilanzkreis). Een verbruiker heeft nog steeds een leverancier nodig, en invoeding en afname worden nog steeds in balansgroepen geregistreerd. Een Power Purchase Agreement (PPA) regelt daarentegen prijs, hoeveelheid, looptijd en risico's tussen producent en afnemer. Een PPA kan certificaten omvatten, maar garandeert niet automatisch dat opwekking en verbruik uur na uur overeenstemmen. Wie elektriciteit uit een zonne-PPA afneemt, heeft 's avonds en in de winter toch elektriciteit uit andere bronnen nodig. Granulaire bewijzen maken deze afwijkingen zichtbaar.

Ook het woord groene stroom is zonder bewijsregels onscherp. Een tarief kan rekenkundig gedekt zijn door herkomstgaranties, zonder dat in elk verbruiksuur voldoende hernieuwbare elektriciteit is ingekocht. Granulaire bewijzen vervangen deze bewering door een toetsbare vraag: welke hoeveelheid elektriciteit is in welk uur opgewekt, en welk verbruik is aan precies dat uur toegewezen?

Juridisch en normatief kader

In de EU regelt artikel 19 van de richtlijn hernieuwbare energie de herkomstgaranties. Door wijzigingsrichtlijn (EU) 2023/2413 (RED III) blijft de standaardgrootte 1 MWh. De lidstaten kunnen bewijzen nu echter ook uitgeven in fracties die een veelvoud van 1 Wh zijn. Bovendien moeten ze, waar zinvol, een tijdstempel dichter bij real time mogelijk maken. De opwekperiode kan dan bijvoorbeeld worden afgestemd op de verrekeningsperiode voor onbalans. De richtlijn maakt granulaire bewijzen mogelijk, maar schrijft ze niet verplicht voor. Hoe en wanneer ze worden ingevoerd, hangt af van de omzetting in de betreffende lidstaat en van het register ervan. Herkomstgaranties blijven twaalf maanden na de opwekking verhandelbaar.

Verplicht is de uurlijkse toewijzing daarentegen al wel voor een bepaald domein: de productie van hernieuwbare brandstoffen van niet-biologische oorsprong, zoals groene waterstof. Volgens Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/1184 volstaat tot eind 2029 een overeenstemming binnen dezelfde kalendermaand. Vanaf 1 januari 2030 moet de productie plaatsvinden in hetzelfde uur als de opwekking van de contractueel afgenomen hernieuwbare elektriciteit. Uitzonderingen gelden voor uren met zeer lage elektriciteitsprijzen. Uiterlijk 1 juli 2028 moet de Commissie de gevolgen van deze regels beoordelen. Deze verplichting geldt alleen voor deze brandstoffen, niet algemeen voor elektriciteitsafnemers.

Bij de vrijwillige klimaatrapportage herziet het Greenhouse Gas Protocol zijn voorschriften voor Scope 2. Het ontwerp uit de consultatie van oktober 2025 tot januari 2026 voorzag voor de marktgebaseerde methode (Scope 2 Market-Based) in een uurlijkse toewijzing. Kleinere organisaties zouden worden vrijgesteld en typische belastingprofielen mogen gebruiken als vervanging voor ontbrekende uurwaarden. De in juli 2026 gepubliceerde analyse toont veel kritische reacties. Per november 2026 is de uurlijkse toewijzing daar nog geen definitieve verplichting.

Verband met 24/7 Carbon-Free Energy

Granular Certificates vormen de meetbasis voor 24/7 Carbon-Free Energy. Daarmee wordt de doelstelling bedoeld om het elektriciteitsverbruik zo mogelijk in elk uur te dekken met CO₂-vrije opwekking. „Carbon-free” betekent daarbij niet noodzakelijk „hernieuwbaar”. Afhankelijk van het regelgevend kader tellen naast wind, zon, waterkracht, biomassa en geothermie ook andere koolstofarme technologieën zoals kernenergie. De technologieën werken op verschillende manieren in het systeem: zonne-energie dekt de middaguren, windenergie windrijke periodes, en regelbare koolstofarme opwekking kan tijdelijke tekorten gericht opvullen. Opslag verschuift elektriciteitshoeveelheden alleen maar. Daarbij ontstaan verliezen en opslag wekt zelf geen elektriciteit op.

Praktische relevantie in het elektriciteitssysteem

Hoe meer weersafhankelijke opwekking er is, hoe belangrijker granulaire bewijzen worden. Met de elektrificatie van warmte, mobiliteit en industrie wint bovendien het tijdstip van het verbruik aan belang: warmtepompen hebben vooral in koude periodes elektriciteit nodig, datacenters draaien continu. Wie uur na uur wil balanceren, moet lastverschuiving, opslag, een mix van verschillende technologieën en eventueel ruimtelijke voorwaarden samen plannen. Zo wordt zichtbaar wat een strengere tijdsmatige toewijzing kost en hoe flexibiliteit die kosten kan verlagen. Uren met een hoge residuele belasting worden daarbij doorgaans schaarse en dus dure certificaaturen.

Ook voor emissiebalansen telt het tijdstip. Wie in een uur met veel fossiele opwekking extra elektriciteit afneemt, veroorzaakt op korte termijn meer emissies dan in een uur met veel hernieuwbare invoeding. Granular Certificates vervangen echter geen berekening met de marginale emissiefactor. Ze tonen toegewezen eigenschappen, niet welke centrales omwille van een bepaalde vraagbeslissing zijn op- of afgeregeld.

Typische misverstanden en grenzen

  • Fysieke zuiverheid: Ook bij uurlijkse toewijzing komt de elektriciteit uit het gemeenschappelijke net. De toewijzing is rekenkundig en volgt vaste regels. Ze is geloofwaardiger dan een jaarbalans, maar blijft een bewijssysteem.

  • Regionaliteit: Een uurcertificaat uit dezelfde biedzone is geen lokale bevoorrading. Vallen opwekking en verbruik weliswaar gelijktijdig samen, maar liggen ze aan verschillende kanten van een netcongestie, dan hangt het werkelijke effect af van transportcapaciteit en redispatch. Een nauwkeurige tijdsmatige toewijzing vervangt geen ruimtelijke afbakening.

  • Additionaliteit: Granular Certificates kunnen uit bestaande installaties afkomstig zijn. Dan verbeteren ze de kwaliteit van het bewijs, maar leiden ze niet automatisch tot nieuwe installaties. Of een inkoop additionaliteit teweegbrengt, hangt af van contracten, opbrengsten en regels. Strikte uurlijkse toewijzing kan deze prikkel versterken als schaarse uren hogere prijzen opleveren.

  • Institutionele kwesties: Dubbeltelling, kwaliteit van de registers, meetgegevens aan de verbruikszijde, toewijzing aan installaties en erkenning in rapportagestandaarden blijven afzonderlijke opgaven. Zonder betrouwbare registers toont een hogere tijdsresolutie onzuivere toewijzingen alleen nauwkeuriger.

Conclusie: Granular Certificates maken de elektriciteitsinkoop in de tijd controleerbaar. Ze tonen tekorten die jaarbalansen verhullen. Hun bewijskracht eindigt echter waar netbeperkingen, investeringseffect, ruimtelijke afbakening en daadwerkelijke emissiegevolgen niet mee zijn geregeld. De term is treffend wanneer hij een bewijs van in de tijd toegewezen elektriciteitseigenschappen bedoelt, niet een bewijs van fysieke levering of van een allesomvattend klimaateffect.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 12.11.2026 05:05

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.