f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Granulaire herkomstgaranties

Granulaire herkomstgaranties Herkomstgarantie Groene stroom temporele matching 24/7 koolstofvrije energie elektriciteitsetikettering

Granulaire herkomstgaranties bewijzen elektriciteit uit een bepaalde productie-installatie en bovendien de korte periode waarin die is opgewekt. Een klassiek certificaat zegt bijvoorbeeld: deze megawattuur komt uit windpark X. Een granulair certificaat zegt: deze hoeveelheid elektriciteit komt uit windpark X en is op 14 maart tussen 14 en 15 uur opgewekt. In het Engels heten ze meestal Granular Certificates (GC) of Time-based Energy Attribute Certificates. De wijdverbreide vrijwillige standaard van de organisatie EnergyTag verstaat hieronder certificaten voor elektriciteit die in een periode van een uur of minder is opgewekt. Een kwartierresolutie is daarmee mogelijk, maar niet verplicht.

De eenheid verandert hierdoor niet. Het gaat nog steeds om een hoeveelheid energie, dus kilowattuur of megawattuur. Nieuw is alleen de tijdsindeling. Volgens het EU-recht geldt een herkomstgarantie standaard voor 1 MWh. Sinds de wijziging door Richtlijn (EU) 2023/2413 (RED III) kan deze hoeveelheid in voorkomend geval in fracties worden onderverdeeld, mits die een veelvoud van 1 Wh zijn. Dat is belangrijk voor granulaire certificaten, omdat een afzonderlijke installatie in een uur vaak aanzienlijk minder dan een megawattuur opwekt.

Afbakening ten opzichte van klassieke herkomstgaranties

Een klassieke herkomstgarantie is een boekhoudkundig instrument. Het wijst de milieueigenschappen van een hoeveelheid elektriciteit toe aan een verbruiker. Het is noch een leveringscontract noch een bewijs dat een bepaald elektron bij een bepaalde klant is aangekomen. Het certificaat vermeldt weliswaar een productieperiode. In de praktijk omvat die echter meestal een langere periode, en de certificaten worden vaak over een kalenderjaar met het verbruik verrekend, bijvoorbeeld voor de stroometikettering. Of de productie tijdelijk samenviel met het verbruik, blijft daarbij open. Granulaire certificaten dichten deze lacune. Ze volgen de elektriciteit echter niet fysiek nauwkeuriger. De scheiding tussen fysieke stroomstroom en boekhoudkundige eigenschap blijft bestaan.

Deze afbakening is belangrijk, omdat het begrip vaak wordt verward met fysieke directe levering. Ook als een bedrijf voor elk verbruiksuur passende certificaten verwerft, stroomt de elektriciteit in het net nog steeds volgens natuurkundige wetten. Granulaire certificaten veranderen dus niet de netstroom, maar de nauwkeurigheid van de boekhoudkundige bewering. Ze verschillen ook van een Power Purchase Agreement. Een dergelijk contract creëert een economische relatie met een installatie en kan investeringen afdekken. Het granulaire certificaat documenteert daarentegen de toegewezen productiehoeveelheid in een bepaald tijdvenster. Beide instrumenten kunnen worden gecombineerd, maar ze vervullen verschillende taken.

Juridische en normatieve stand van zaken

EU-niveau, herkomstgaranties: Volgens artikel 19 van de richtlijn hernieuwbare energie in de versie van RED III wordt voor elke geproduceerde energie-eenheid hoogstens één herkomstgarantie afgegeven. Volgens de overwegingen moeten de lidstaten in voorkomend geval mogelijk maken dat certificaten in fracties en met een tijdstempel dichter bij real time worden afgegeven. Dat is uitdrukkelijk een facultatieve regeling. Een EU-brede verplichting tot uurlijkse herkomstgaranties of tot uurlijkse stroometikettering vloeit daar niet uit voort. In hoeverre een nationaal register al van een tijdstempel voorziene certificaten aanbiedt, moet per land afzonderlijk worden nagegaan.

EU-niveau, hernieuwbare waterstof: Bindend wordt de uurlijkse benadering tot nu toe vooral bij hernieuwbare vloeibare en gasvormige brandstoffen van niet-biologische oorsprong, zoals groene waterstof, wanneer de elektriciteit uit het net wordt afgenomen. Volgens Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/1184 volstaat tot eind 2029 een overeenstemming binnen dezelfde kalendermaand. Vanaf 1 januari 2030 moet de brandstof in hetzelfde uur worden geproduceerd als de contractueel afgenomen hernieuwbare elektriciteit. Los daarvan wordt de tijdscorrelatie geacht te zijn vervuld wanneer de day-aheadprijs in de biedzone hoogstens 20 euro per MWh bedraagt. De Commissie moet uiterlijk 1 juli 2028 verslag uitbrengen over de gevolgen. Dit rechtskader betreft de aanrekening van dergelijke brandstoffen, niet de algemene vermarkting van groene stroom aan huishoudens of bedrijven.

Vrijwillige standaarden: De Granular Certificate Scheme Standard van EnergyTag beschrijft eisen voor registers en uitgevende instanties voor certificaten met tijdstempel. In juni 2025 heeft EnergyTag de eerste uitgevende instanties geaccrediteerd. De Deense transmissiesysteembeheerder Energinet geeft granulaire certificaten rechtstreeks aan producenten af. Een platformaanbieder genereert uurcertificaten door bestaande maandcertificaten te koppelen aan uurlijkse productiegegevens.

Bedrijfsboekhouding: Voor de broeikasgasboekhouding volgens het GHG Protocol, dus voor Scope 2 Market-Based, is in 2025/2026 voorgesteld om uurlijkse matching voor te schrijven. De stand in het najaar van 2026 voorziet in twee methoden: één met uurlijkse matching, leverbaarheid (deliverability) en additionaliteit, en de tot nu toe geldende regels van 2015, die slechts tot een nog open uiterste datum zouden gelden. Dit is nog niet definitief besloten. Voor 2027 is een verdere consultatie gepland, voor eind 2028 een gemeenschappelijke standaard met ISO. Tot dan geldt de Scope 2 Guidance van 2015.

Temporal matching en 24/7 Carbon-Free Energy

Granulaire certificaten vormen de gegevensbasis voor temporal matching, dus de tijdsgebonden afstemming van verbruik en productie. Bij jaarlijkse matching volstaat het om over het jaar evenveel certificaten te annuleren als er elektriciteit is verbruikt. Bij uurlijkse matching moet elk verbruiksuur worden gedekt door productie in hetzelfde uur. Het verst reikt de doelstelling 24/7 Carbon-Free Energy: het verbruik moet zo mogelijk in elk uur worden gedekt door CO₂-vrije productie. Zonder tijdstempel kan niet worden gecontroleerd of een dergelijke bewering klopt.

Een eenvoudig voorbeeld toont het verschil. Een kantoorgebouw verbruikt 1.000 MWh per jaar, ook 's nachts en in de winter. Koopt de exploitant 1.000 MWh zonnecertificaten, dan is de jaarbalans voor 100 procent groen. Bij de uurlijkse afstemming blijkt echter dat de certificaten vooral op zomermiddagen vallen. Daar ontstaat een rekenkundig overschot, 's nachts en tijdens een Dunkelflaute daarentegen een tekort. Overschotten van het middaguur kunnen bij uurlijkse matching niet naar het nachtelijke uur worden overgedragen. Dat is alleen mogelijk wanneer de energie daadwerkelijk in een opslagsysteem is geladen en later is onttrokken en dit volgens de regels van het betreffende systeem is aangetoond.

Waarom de tijdsresolutie telt

In het elektriciteitsnet moeten productie en verbruik te allen tijde in evenwicht zijn. Wind- en zonne-energie hangen af van het weer en van het tijdstip van de dag. Daarom hangt de waarde van een hernieuwbare kilowattuur ook af van het moment waarop die wordt opgewekt. Granulaire certificaten maken zichtbaar welke lacunes er in de inkoop bestaan. Een jaarbalans kan vaak met goedkope certificaten worden gerealiseerd. Een hoge uurlijkse dekking vereist daarentegen een portfolio van verschillende productieprofielen, regelbare koolstofarme productie, lastverschuiving en in voorkomend geval opslag. Het certificaat zelf bouwt geen installatie en verschuift geen last. Het kan wel prijssignalen genereren: certificaten voor schaarse uren met hoge residuele belasting zullen waarschijnlijk waardevoller zijn dan die voor zonnige middaguren. Of dergelijke prijssignalen investeringen daadwerkelijk sturen, hangt af van het samenspel met de groothandel, steunregelingen en netregulering.

Typische misinterpretaties

  • Garantie voor fysieke afname van groene stroom: Granulaire certificaten maken de tijdsgebonden bewering van de balans nauwkeuriger. Ze vervangen echter geen analyse van de netstromen.

  • Bewijs van vermeden emissies: Een uurlijks passend certificaat bewijst niet dat extra emissies zijn vermeden. Daarvoor zijn de additionaliteit van de installatie, de verdringing van fossiele centrales in het betreffende uur en de ruimtelijke nabijheid van productie en verbruik doorslaggevend.

  • Granulair betekent volledig: Een uurresolutie weerspiegelt noch netcongestie, redispatch en afwijkingen van de balansverantwoordelijken, noch lokale emissiefactoren. Daarom moeten de systeemgrenzen, zoals biedzone, technologie en leeftijd van de installatie, worden bekendgemaakt.

  • Uurlijkse matching is al verplicht: Buiten de regels voor hernieuwbare vloeibare en gasvormige brandstoffen van niet-biologische oorsprong vanaf 2030 is het in de EU momenteel in wezen vrijwillig. De voorstellen voor het GHG Protocol zijn nog niet definitief besloten.

Institutionele voorwaarden

Granulaire certificaten zijn alleen geloofwaardig wanneer aan meerdere voorwaarden is voldaan. Er zijn registers nodig met duidelijke regels voor afgifte, overdracht en annulering, evenals betrouwbare meetgegevens met minstens uurlijkse resolutie. Daarnaast zijn procedures tegen dubbeltelling nodig. Een kilowattuur mag in een uur aan slechts één verbruiker worden toegerekend. Dat geldt vooral wanneer uurcertificaten achteraf worden afgeleid uit bestaande maand- of jaarcertificaten. Dan moeten de oorspronkelijke certificaten eenduidig mee worden geannuleerd. Aan de verbruikszijde ontbreken vaak echte uurmeetwaarden. Standaarden staan dan deels belastingprofielen toe, wat de nauwkeurigheid van de bewering weer beperkt.

Verhouding tot groene stroom en stroometikettering

Het begrip groene stroom blijft dubbelzinnig zolang niet duidelijk is wat het inhoudt: fysieke levering, boekhoudkundige inkoop, regionale nabijheid, additionaliteit of tijdsgebonden overeenstemming. Granulariteit verduidelijkt slechts een deel daarvan, namelijk het tijdstip van de productie. Een uurlijks passend certificaat uit een oude, afgeschreven installatie werkt anders op investeringen dan een langetermijncontract dat een nieuwe installatie financiert. Granulaire herkomstgaranties maken de stroomboekhouding dus nauwkeuriger. Hun grens ligt waar uit de betere boekhouding zonder verdere toetsing wordt geconcludeerd tot fysieke levering, extra klimaateffect of netverenigbaarheid.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 12.11.2026 05:05

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.