Groene stroom · Woordenlijst

Groene stroom is elektriciteit die aan een klant, een tarief of een onderneming wordt toegewezen als stroom uit hernieuwbare energie. Meestal gaat het om stroom uit windenergie, zonne-energie, waterkracht, biomassa of geothermie. Het begrip beschrijft geen fysieke eigenschap van de stroom uit het stopcontact. Het beschrijft een toewijzing in de balans, in het contract en via bewijsstukken. Groene stroom is geen juridisch begrip. Hetzelfde geldt voor het vaak gelijkgestelde woord „Ökostrom“: in Duitsland bestaat daarvoor geen wettelijke definitie.

In het net wordt stroom niet naar herkomst gescheiden. Zodra hij is ingevoed, vermengt hij zich technisch met alle andere invoeding. Je kunt het vergelijken met een meer: een toevoer met regenwater kan niet gericht naar een bepaalde oever worden geleid. Je kunt wel precies bijhouden wie hoeveel regenwater heeft ingeleid. Een huishouden met een groenestroomtarief krijgt fysiek dus dezelfde stroom als de buurman met een conventioneel tarief. Het verschil zit in de inkoop, de etikettering en de bewijsstukken van de leverancier. Groene stroom betekent ook niet automatisch dat het verbruik in hetzelfde uur door een hernieuwbare installatie werd gedekt.

Herkomstgaranties

Het centrale instrument is de herkomstgarantie (Duits: HKN). Volgens Richtlijn (EU) 2018/2001 (RED) is dit een elektronisch document. Het dient uitsluitend om aan een eindafnemer aan te tonen dat een bepaald aandeel of een bepaalde hoeveelheid energie uit hernieuwbare bronnen is opgewekt. Standaard geldt een garantie voor 1 MWh. In de geconsolideerde versie van 2023 kan hij ook in kleinere eenheden worden opgedeeld, mits die veelvouden van 1 Wh zijn. Voor elke geproduceerde energie-eenheid mag hoogstens één garantie worden afgegeven. Voor transacties is een HKN twaalf maanden na de productie geldig. Niet-ingetrokken garanties verliezen uiterlijk na 18 maanden hun geldigheid. Een HKN vermeldt onder meer energiebron, productieperiode, locatie, type, capaciteit en datum van ingebruikname van de installatie.

In Duitsland geeft het Umweltbundesamt de garanties uit in zijn register van herkomstgaranties, draagt het ze over en trekt het ze in. Ook de EEG bepaalt dat een herkomstgarantie wordt afgegeven voor een geproduceerde en aan eindverbruikers geleverde hoeveelheid stroom van één megawattuur. Garanties uit andere landen kunnen worden erkend. Pas met de intrekking mag een leverancier de hernieuwbare eigenschap aan een klant of product toewijzen. Het register voorkomt zo dat dezelfde megawattuur meermaals wordt verkocht. De garanties scheiden echter de fysieke levering van de eigenschap „hernieuwbaar“. Een leverancier mag daarom stroom op de groothandelsmarkt kopen en daarnaast HKN aankopen, bijvoorbeeld uit Scandinavische waterkracht. Dat is toegestaan, maar zegt weinig over de inkoopstrategie of over de vraag of er nieuwe installaties worden gebouwd.

Stroometikettering in Duitsland

Volgens § 42 EnWG moeten stroomleveranciers op facturen, in reclamemateriaal en op hun website aangeven uit welke energiebronnen hun totale mix afkomstig is. De wettelijke categorieën zijn kernenergie, kolen, aardgas en andere fossiele energiebronnen, huurdersstroom (Mieterstrom) gesteund volgens de EEG, en hernieuwbare energie met herkomstgarantie die niet volgens de EEG wordt gesteund. Bepalend is het laatste of voorlaatste jaar. Vanaf 1 juli van een jaar moeten de waarden van het voorgaande jaar worden vermeld. Daarbij komen gegevens over CO2-emissies en radioactief afval. Biedt een leverancier verschillende producten aan, bijvoorbeeld een ecotarief en een standaardtarief, dan heeft elk product een eigen stroometikettering nodig. Bovendien moet het aandeel van de volgens de EEG gesteunde hernieuwbare energie worden vermeld. De gegevens over hernieuwbare energie worden door het Umweltbundesamt gecontroleerd, de meldingen ontvangt de Bundesnetzagentur. § 42 EnWG is voor het laatst gewijzigd met ingang van 23.12.2025.

De stroometikettering beantwoordt een specifieke vraag: welke hernieuwbare eigenschap werd aan een geleverde jaarhoeveelheid toegewezen? Of het verbruik tegelijkertijd door hernieuwbare productie werd gedekt of of er nieuwe installaties zijn ontstaan, beantwoordt zij niet. Stroom zonder ingetrokken garanties wordt in de balans weergegeven via de residumix. De RED noemt dit de restenergiemix: de jaarlijkse energiemix van een lidstaat zonder de hoeveelheden die al via ingetrokken herkomstgaranties zijn toegewezen.

EEG-steun en verbod op dubbele vermarkting

Voor Duitsland geldt een belangrijke grens. Wie voor zijn stroom een betaling ontvangt op grond van § 19 of § 50 EEG 2023, dus vooral marktpremie of invoedingsvergoeding, mag daarvoor geen herkomstgaranties of andere herkomstbewijzen doorgeven. Geeft een exploitant garanties door, dan vervalt omgekeerd het recht op betaling voor die stroom. Bovendien mag hernieuwbare stroom in beginsel niet meermaals worden verkocht. Dit moet voorkomen dat door de staat gesteunde productie bovendien als exclusieve groene stroom wordt verkocht. De EU-richtlijn staat lidstaten uitdrukkelijk toe voor gesteunde productie geen garanties af te geven.

Uitgezonderd zijn regionale garanties (Regionalnachweise) volgens § 79a EEG. Daarmee mogen leveranciers voor het EEG-gesteunde aandeel in de stroometikettering tonen in welke mate die stroom uit de regio van de verbruikers komt. Een vrij verhandelbaar certificaat voor groene stroom is dat niet. In de praktijk betekent dit: een groot deel van de in Duitsland opgewekte hernieuwbare stroom verschijnt op het etiket als „gesteund volgens de EEG“. Veel ecotarieven worden daarom gedekt met garanties uit niet-gesteunde installaties, vaak uit het buitenland.

Afbakening tegenover hernieuwbare stroom, Ökostrom en stroommix

Hernieuwbare stroom is stroom die fysiek uit hernieuwbare bronnen is opgewekt. Groene stroom is de vermarkte of in de balans toegewezen vorm van die eigenschap. Een windturbine produceert hernieuwbare stroom. Een leverancier verkoopt groene stroom wanneer hij deze eigenschap aantoont en aan een klant toewijst. Met „Ökostrom“ worden in de praktijk vaak extra kwaliteitscriteria bedoeld, zoals een bijdrage aan de financiering van nieuwe installaties of een leeftijdsgrens voor de installaties. Omdat het begrip juridisch niet is vastgelegd, volgen dergelijke criteria pas uit tariefvoorwaarden en keurmerken.

De stroommix beschrijft hoe de totale productie of levering in een balanszone over een periode is samengesteld. Groenestroomtarieven wijzen daarentegen hernieuwbare eigenschappen toe aan individuele klanten. De fysieke productiemix verandert alleen als daaruit extra vraag, langetermijncontracten of investeringen voortvloeien. De boekhoudkundige toewijzing alleen bouwt geen installatie.

Additionaliteit, PPA en gelijktijdige dekking

Een tarief kan correct met herkomstgaranties zijn gedekt en toch nauwelijks nieuwe investeringen teweegbrengen. Dat geldt vooral wanneer goedkope garanties afkomstig zijn van oude, afgeschreven installaties die ook zonder het tarief zouden blijven draaien. Additionaliteit vraagt of een handeling hernieuwbare productie veroorzaakt die anders niet of pas later zou zijn ontstaan. Deze vraag bevat een tegenscenario: wat zou er zonder het contract zijn gebeurd? Daarom is additionaliteit moeilijker aan te tonen dan de loutere herkomst van een hoeveelheid stroom.

Stroomafnameovereenkomsten, kortweg PPA, kunnen een andere kwaliteit hebben dan de loutere aankoop van garanties. Daarbij verbindt een afnemer zich ertoe gedurende vele jaren stroom uit een bepaalde installatie af te nemen. Dat kan financieringszekerheid creëren. Toch is ook een PPA niet automatisch additioneel. Doorslaggevend zijn looptijd, verdeling van het prijsrisico, leeftijd en steunstatus van de installatie en de vraag of het contract de investeringsbeslissing daadwerkelijk heeft beïnvloed.

Daarbij komt de tijdsmatige toewijzing. Een jaarbalans kan laten zien dat rekenkundig evenveel hernieuwbare stroom is ingekocht als verbruikt. Een datacenter kan zo over het jaar volledig groen zijn gebalanceerd en toch op windarme avonden stroom uit de algemene mix afnemen. De geconsolideerde RED bepaalt dat garanties voor hernieuwbare elektriciteit kunnen worden gerelateerd aan het verrekeningsinterval van de balansverantwoordelijke (Bilanzkreisabrechnungsintervall), dus aan korte tijdsintervallen in plaats van aan het hele jaar. Hoe hoger het aandeel hernieuwbare energie, hoe belangrijker belastingprofielen, opslag, flexibele vraag en een tijdsnauwkeurige inkoop worden.

Grenzen in het stroomsysteem en bij de prijs

Groene stroom maakt de vraag naar hernieuwbare eigenschappen zichtbaar. Met leveringszekerheid en netbeheer mag men hem echter niet verwarren. Het net moet op elk moment productie en verbruik in evenwicht brengen, ongeacht het tarief van een klant. Frequentiehandhaving, redispatch en netreserve werken onafhankelijk van de vraag of een jaarhoeveelheid als groen is geëtiketteerd. Ook groen gebalanceerd verbruik gebruikt dezelfde netten en balanceringsmechanismen als elk ander verbruik. Een systeem met veel hernieuwbare productie heeft bovendien netuitbreiding, opslag, stuurbare belastingen en gegarandeerd vermogen nodig.

Groene stroom is ook niet van meet af aan duurder of goedkoper dan andere stroom. De eindklantenprijs bestaat uit inkoop, nettarieven, belastingen, heffingen, verkoopkosten en risico-opslagen. Wat een herkomstgarantie kost, hangt af van technologie, land van herkomst, leeftijd van de installatie en marktsituatie. Een lage meerprijs kan wijzen op garanties uit bestaande installaties. Een hogere prijs kan extra prestaties financieren, maar dat hoeft niet. Veelzeggend zijn pas de tariefvoorwaarden, de criteria van het keurmerk en de contractstructuur.

Wie nauwkeurig over groene stroom spreekt, onderscheidt vier zaken: hernieuwbare productie, boekhoudkundige toewijzing, tijdsmatige dekking en extra uitbouw. Het begrip is nuttig wanneer het vragen over bewijs en inkoop zichtbaar maakt. Het wordt onnauwkeurig wanneer stroomstromen, klimaateffect, investeringsimpulsen en leveringszekerheid onder één enkel etiket worden samengevat.

Bronnen

Energiewirtschaftsgesetz (EnWG) § 42 Stromkennzeichnung, Transparenz der Stromrechnungen, Verordnungsermächtigung — Bundesministerium der Justiz / gesetze-im-internet.de; unbekannt (Fassung nach Änderung mit Wirkung vom 23.12.2025). § 42 Abs. 1 Nr. 1 und 2, Abs. 3, Abs. 5, Abs. 7
EEG 2023 § 80 Doppelvermarktungsverbot — NWB Verlag (Gesetzestext EEG 2023); unbekannt. § 80 Abs. 1 und Abs. 2
Erneuerbare-Energien-Gesetz (EEG 2023) — Bundesministerium der Justiz / gesetze-im-internet.de; unbekannt. § 79 Abs. 3 und 5, § 79a
Richtlinie (EU) 2018/2001 zur Förderung der Nutzung von Energie aus erneuerbaren Quellen, konsolidierte Fassung — Amt für Veröffentlichungen der EU / EUR-Lex; 2023-11-20 (konsolidierte Fassung). Art. 2 Nr. 12 und 13, Art. 19 Abs. 2, 3 und 7
Marktanalyse Ökostrom – Endbericht (UBA-Texte 04/2014) — Umweltbundesamt; 2014. Begriffsbestimmung Ökostrom; Abschnitt zum Herkunftsnachweisregister

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 12.11.2026 05:05