Garanties van oorsprong · Woordenlijst

Garanties van oorsprong (GvO) zijn elektronische documenten. Ze tonen aan hoe en waar elektriciteit uit hernieuwbare energie is opgewekt en op het net is ingevoed. Het Umweltbundesamt (Duits federaal milieuagentschap) vergelijkt ze met een geboorteakte. Een garantie bevat minimaal de hernieuwbare energiebron, bijvoorbeeld fotovoltaïsche zonne-energie, windenergie, waterkracht, biomassa of geothermie, daarnaast de locatie van de installatie en de productieperiode. Ze beschrijft een eigenschap van de opgewekte hoeveelheid elektriciteit. De fysieke weg van de energie naar een bepaalde verbruiker documenteert ze niet. Ook over de ecologische kwaliteit van de opwekking of van een volledig stroomproduct oordeelt ze niet. Dat doen pas groenestroomlabels met eigen criteria.

In de EU regelt artikel 19 van de richtlijn hernieuwbare energie de garanties van oorsprong, laatstelijk gewijzigd door Richtlijn (EU) 2023/2413 (RED III). De standaardeenheid is één megawattuur. Sinds de wijziging mag deze worden onderverdeeld in fracties, mits elke fractie een veelvoud van één wattuur is. Voor elke geproduceerde energie-eenheid mag hoogstens één garantie worden afgegeven. De lidstaten moeten bovendien zo mogelijk garanties in fracties en met een tijdstempel dichter bij real time mogelijk maken. Naast elektriciteit omvat het systeem inmiddels uitdrukkelijk ook hernieuwbare gassen, waaronder waterstof van niet-biologische oorsprong.

Levenscyclus: afgifte, overdracht, intrekking

Een garantie van oorsprong doorloopt drie stappen. Ze wordt afgegeven voor een gemeten hoeveelheid opwekking, kan vervolgens worden overgedragen, ook over landsgrenzen heen, en wordt ten slotte ingetrokken. Pas de intrekking stelt een elektriciteitsleverancier in staat de betreffende hoeveelheid ten opzichte van zijn klanten als hernieuwbaar te vermelden. Een ingetrokken garantie kan niet opnieuw worden gebruikt. Zo kan dezelfde eigenschap niet meermaals worden verkocht. Voor leveringen van groene stroom moet de leverancier een overeenkomstig aantal garanties van oorsprong intrekken.

De garanties zijn slechts beperkt in de tijd bruikbaar. Volgens de EU-richtlijn mogen ze tot twaalf maanden na de opwekking worden verhandeld. Uiterlijk 18 maanden na de opwekking vervallen alle niet-ingetrokken garanties. Vervallen garanties vloeien naar de zogeheten residuele mix. Dat is de mix die wordt toegewezen aan alle hoeveelheden elektriciteit zonder eigen garanties van oorsprong. Volgens het Duitse recht en de sectorstandaard EECS kunnen in detail nog andere termijnen gelden.

Boekhoudkundige toewijzing in plaats van fysieke levering

In het net stroomt de elektriciteit van alle centrales samen. Aan het stopcontact is niet te zien of de zojuist afgenomen energie afkomstig is van een windpark, een gascentrale of een zonne-installatie. De stroomstromen volgen uit invoeding, afname en netkenmerken, niet uit contracten. Een groenestroomtarief met garanties van oorsprong betekent dus niet dat een huishouden op elk moment stroom ontvangt van precies de genoemde installaties. Je kunt het vergelijken met een meer: de ene persoon giet er een emmer water in, een ander schept er een emmer uit. De garantie regelt alleen wie de eigenschap van het ingegoten water krijgt toegerekend.

Voor het begrip van de elektriciteitsmarkt is deze scheiding essentieel. De fysieke verdeling volgt de technische netvoorwaarden. Afgerekend wordt daarentegen via contracten, balansverantwoordelijkheidsgroepen en marktregels. Garanties van oorsprong horen thuis op het economische en regulatoire niveau. Voor stabiliteit, frequentiehandhaving en congestiebeheer zijn de netbeheerders verantwoordelijk, ongeacht hoe de certificaten zijn verdeeld.

De referentiegrootheid is een hoeveelheid energie, dus megawattuur. Een vermogen in megawatt is iets anders. Een installatie met een vermogen van één megawatt produceert één megawattuur wanneer ze een uur lang op vol vermogen invoedt. Een klassieke garantie over een maand of een jaar zegt weinig over de vraag of de opwekking past bij het belastingsprofiel van een verbruiker.

Rechtskader in Duitsland

In Duitsland geeft het Umweltbundesamt de garanties van oorsprong voor elektriciteit af. De grondslag is § 79 EEG 2023. De dienst draagt de garanties ook over en trekt ze in, en erkent op aanvraag buitenlandse garanties. Afgifte, erkenning, overdracht en intrekking registreert ze in een elektronische databank, het Herkunftsnachweisregister (HKNR). Daarnaast moet ze de garanties beschermen tegen misbruik. Voor elke opgewekte en aan eindafnemers geleverde megawattuur wordt hoogstens één garantie afgegeven. Het register is op 1 januari 2013 in werking getreden.

Beslissend in de praktijk is het verbod op dubbele vermarkting. Garanties van oorsprong krijgt alleen elektriciteit uit hernieuwbare energie die zonder EEG-steun rechtstreeks wordt verkocht, dus zonder marktpremie, invoedingsvergoeding of huurdersstroomtoeslag (Mieterstromzuschlag). Een voorbeeld: een waterkrachtinstallatie zonder EEG-steun kan garanties van oorsprong krijgen. Een PV-installatie met invoedingsvergoeding krijgt er geen. De EU-richtlijn laat de lidstaten deze keuze uitdrukkelijk, zodat bij de steun rekening kan worden gehouden met de marktwaarde van de garanties. Voor elektriciteit met marktpremie kon het Umweltbundesamt tot nu toe in plaats daarvan regionale certificaten (Regionalnachweise) afgeven. Die tonen alleen de regionale herkomst aan.

Volgens de EEG gesteunde elektriciteit verschijnt in de stroometikettering als een apart aandeel. Dit EEG-aandeel is volgens het Umweltbundesamt voor alle klanten even groot. Vermeldt een leverancier bijkomend „hernieuwbare energie met garantie van oorsprong, niet gesteund volgens de EEG”, dan moet hij daarvoor in het register ingetrokken garanties kunnen voorleggen. Volgens het Umweltbundesamt komt ongeveer een tiende van de elektriciteit, namelijk 11,4 procent, uit hernieuwbare energie met garantie van oorsprong die niet volgens de EEG is gesteund. Een groot deel van deze garanties wordt geïmporteerd, bijvoorbeeld uit Scandinavische of alpiene waterkracht.

Afbakening ten opzichte van groene stroom en additionaliteit

Garanties van oorsprong zijn het standaardinstrument om hernieuwbare hoeveelheden in de stroometikettering te vermelden. Met groene stroom in de veeleisende zin zijn ze niet gelijk te stellen. Of een tarief nieuwe installaties stimuleert, een bepaalde installatie op lange termijn financiert of qua timing bij het verbruik past, valt uit de garantie alleen niet af te leiden. Hier komt het begrip additionaliteit in beeld. Een garantie uit een al tientallen jaren afgeschreven run-of-river-waterkrachtcentrale documenteert correct één hernieuwbare megawattuur. Het effect op nieuwe investeringen kan echter gering zijn wanneer de certificaatprijzen laag zijn.

Een langetermijnleveringscontract met een nieuwe installatie, een zogeheten Power Purchase Agreement, kan anders werken. Het zekert inkomsten af en vergemakkelijkt de financiering. RED III vereist dat bijbehorende garanties van oorsprong aan de koper van zo'n contract kunnen worden overgedragen. Ook hier moet worden nagegaan of de garanties daadwerkelijk worden overgedragen en ingetrokken en niet bijkomend elders worden vermarkt.

Marktprijzen en bedrijfsboekhouding

Veel bedrijven boeken hun stroomafname voor de klimaatrapportering marktgebaseerd en gebruiken daarvoor ingetrokken garanties van oorsprong. Daaruit ontstaan vraag en prijzen. Zijn er veel garanties uit bestaande installaties in aanbod en blijft de vraag beperkt, dan zijn de prijzen laag. Ze stijgen wanneer kopers gericht bepaalde technologieën, herkomstlanden, nieuwe installaties of tijdsgebonden passende opwekking eisen. De werking van het instrument hangt daarom sterk af van schaarste en kwaliteitseisen.

Tijdsgelijktijdigheid en systeemeffect

Tot nu toe wordt overwegend met jaarhoeveelheden geboekt. Een datacenter met een hoog nachtelijk verbruik kan bijvoorbeeld garanties uit zonnestroom intrekken, hoewel die vooral rond de middag wordt opgewekt. Voor de boekhouding is dat toegestaan, technisch is het echter onvolledig. Voor flexibiliteit, opslagbehoefte en residuele belasting speelt dit verschil een grote rol. Omdat de EU kleinere garanties en tijdstempels dicht bij real time toestaat, worden garanties op uur- of kwartiernauwkeurigheid mogelijk. Ze veranderen geen stroomstromen. Ze tonen echter wel of opwekking en verbruik daadwerkelijk in dezelfde tijdvensters vallen. Daarmee kunnen ze prikkels geven voor opslag, stuurbare belastingen en aanvullende opwekkingsprofielen.

Een garantie van oorsprong betekent niet automatisch dat emissies zijn vermeden. Het klimaateffect van een aankoopmodel hangt ervan af welke opwekking wordt verdrongen, welke installaties er extra bijkomen en hoe het totale systeem wordt geëxploiteerd. De garantie documenteert de herkomst van een hoeveelheid elektriciteit, niet het effect ervan in het productiepark.

Wat het begrip doet en wat niet

Garanties van oorsprong bepalen wie de hernieuwbare eigenschap van een megawattuur mag claimen. Ze voorkomen dubbeltelling binnen het registersysteem. Ze leveren noch vermogen, noch netcapaciteit of regelbaarheid en vervangen geen investeringsbeslissing. Het begrip wordt precies gebruikt wanneer garantie, levering, steun en systeemeffect uit elkaar worden gehouden. Het schept orde in de stroometikettering, maar vervangt geen technische of economische analyse van het elektriciteitssysteem.

Bronnen

Richtlinie (EU) 2023/2413 (RED III) — Europäische Union, EUR-Lex; 2023-10-18. Art. 1 Nr. 9 (Änderung von Art. 19 Abs. 2 RL 2018/2001); Erwägungsgründe
Strom-Herkunfts- und Regionalnachweise: Fragen und Antworten — Umweltbundesamt; 2026-11-09 (zuletzt aktualisiert). Abschnitt Herkunftsnachweise für Strom
EEG 2023 § 79 Herkunftsnachweise — NWB Gesetze (Wiedergabe des Gesetzestexts); unbekannt. § 79 Abs. 1, 3, 4 EEG 2023
Welche Bedingungen müssen für den Erhalt von Herkunftsnachweisen erfüllt sein? — Umweltbundesamt; unbekannt (Rechtsstand EEG 2012). FAQ-Antwort
RED III – main changes for GOs — Association of Issuing Bodies (AIB); 2023 (genaues Datum unbekannt). Abschnitt Article 19

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 12.11.2026 05:05