f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

EU ETS 2, ETS2

EU ETS 2 ETS2 Emissiehandel gebouw verkeer CO2-prijs Klimaatbeleid EU

Begrip en basisprincipe

EU ETS 2, kortweg ETS2, is een afzonderlijk Europees emissiehandelssysteem. Het functioneert los van het bestaande EU-emissiehandelssysteem (EU ETS, vaak ook ETS1 genoemd). Het omvat de CO₂-emissies uit de verbranding van brandstoffen in gebouwen, in het wegverkeer en in andere sectoren. Die andere sectoren zijn vooral kleinere industriële en energie-installaties die niet onder ETS1 vallen. De rechtsgrondslag is de Emissiehandelsrichtlijn 2003/87/EG. Het hoofdstuk over ETS2 is toegevoegd met de wijzigingsrichtlijn (EU) 2023/959. ETS2 moet de lidstaten helpen hun reductiedoelstellingen uit de Lastenverdelingsverordening (Effort Sharing) te halen.

Het systeem grijpt stroomopwaarts in, dus al bij de levering van de brandstoffen. Verplicht zijn niet huishoudens, huurders of automobilisten, maar de gereguleerde ondernemingen die brandstoffen in het verkeer brengen. In de praktijk sluit dit doorgaans aan bij de belastingplicht voor energieproducten. Niet elke handelaar of elk tankstation is daarom automatisch zelf verplicht. Deze ondernemingen moeten hun emissies monitoren en rapporteren. Voor elke ton CO₂ die rekenkundig ontstaat bij de verbranding van de geleverde brandstoffen, moeten zij een emissierecht inleveren. De directe registratie van miljoenen afzonderlijke verwarmingsketels, voertuigen en kleine bedrijven zou in de praktijk nauwelijks uitvoerbaar zijn. Daarom is de aanpak bij de leveranciers technisch de meest voor de hand liggende weg.

Hoeveelheidsbeperking en prijsvorming

ETS2 is een cap-and-trade-systeem. Een plafond (cap) bepaalt hoeveel emissierechten er in totaal zijn, en dat plafond daalt elk jaar. Volgens de Europese Commissie is de cap zo opgezet dat de emissies van de bestreken sectoren tot 2030 met 42 procent dalen ten opzichte van het niveau van 2005. Alle emissierechten worden geveild, gratis toewijzing bestaat niet. De CO₂-prijs ontstaat uit de schaarste van de emissierechten. Hij maakt fossiele energiedragers duurder naargelang hun koolstofgehalte: stookolie en diesel worden per energie-eenheid sterker getroffen dan aardgas. Een voorbeeld: bij een prijs van 50 euro per ton en een brandstof die per liter ongeveer 2,6 kg CO₂ vrijgeeft, komt dat neer op circa 13 cent per liter vóór btw.

Voor een ordelijke start voorziet het regelgevend kader in meerdere waarborgen. Voor het jaar 2028 wordt 30 procent meer emissierechten geveild, zodat de markt voldoende liquiditeit heeft. Een eigen, regelgebaseerde marktstabiliteitsreserve compenseert een overaanbod of tekort. In de beginfase kunnen extra emissierechten vrijgegeven worden wanneer de prijs boven 45 euro (in prijzen van 2020, dus gecorrigeerd voor inflatie) uitkomt of zeer snel stijgt. De 45 euro is dus geen harde prijsplafond, maar een triggerdrempel voor meer aanbod. In oktober 2026 heeft de Raad een gerichte wijziging van de marktstabiliteitsreserve van ETS2 formeel aangenomen. Die moet volatiliteit temperen en buitensporige prijsstijgingen beter opvangen. Ze treedt in werking 20 dagen na publicatie in het Publicatieblad.

Tijdschema en actuele stand van zaken

Oorspronkelijk zou de inleveringsplicht in 2027 beginnen. Als onderdeel van de wijziging van de Europese klimaatwet met de doelstelling voor 2040 (netto min 90 procent ten opzichte van 1990) heeft de EU de volledige start met een jaar uitgesteld tot 1 januari 2028. De Raad heeft dit op 5 maart 2026 formeel aangenomen. De veiling van de ETS2-emissierechten moet desondanks zoals gepland in 2027 beginnen. Zo ontvangen de lidstaten al vóór de start inkomsten, bijvoorbeeld voor de ondersteuning van kwetsbare huishoudens.

  • Sinds 1 januari 2025: de gereguleerde ondernemingen hebben een emissievergunning met een goedgekeurd monitoringplan nodig. Zij rapporteren jaarlijks tot 30 april over de emissies van het voorgaande jaar.

  • Vanaf 2026: de emissieverslagen moeten worden geverifieerd door een geaccrediteerde verificatie-instelling.

  • 2027: de veiling van de emissierechten begint.

  • Vanaf 2028: volledige inleveringsplicht. De emissierechten voor een jaar moeten telkens uiterlijk 31 mei van het volgende jaar worden ingeleverd, voor het eerst in 2029 voor de emissies van 2028.

Afbakening ten opzichte van ETS1 en de Duitse brandstofemissiehandel

In ETS1 leveren exploitanten van grote installaties emissierechten in voor hun directe emissies aan de schoorsteen. Dat betreft vooral elektriciteitsopwekking, energie-intensieve industrie, delen van de luchtvaart en de zeevaart. ETS2 omvat daarentegen de brandstoffen al aan de bron van de leveringsketen. Netstroom wordt via ETS2 niet extra belast, omdat de emissies van de elektriciteitsopwekking al onder ETS1 vallen. De twee systemen hebben gescheiden caps, gescheiden emissierechten en eigen prijzen.

Duitsland beprijst brandstoffen voor warmte en verkeer al sinds 2021 via de nationale emissiehandel op grond van de Brennstoffemissionshandelsgesetz (BEHG). De brandstoffen die ETS2 omvat, moeten bij de start van de Europese inleveringsplicht naar ETS2 overgaan. Tot dan blijft de BEHG gelden. Voor 2026 geldt een prijscorridor van 55 tot 65 euro per ton. Zonder wijziging zou de nationale prijs in het overgangsjaar 2027 zijn afgeleid van de gemiddelde prijs van de ETS1-veilingen. De Bundestag heeft op 15 oktober 2026 een BEHG-wijziging aangenomen, volgens welke de corridor van 55 tot 65 euro ook in 2027 moet gelden. De nationale prijs moet daarna in 2028 overgaan in de Europese ETS2-prijs. Voor ETS2 zelf zijn noch vaste prijzen noch een prijscorridor voorzien.

Inkomsten en Sociaal Klimaatfonds

De lidstaten moeten hun ETS2-inkomsten gebruiken voor klimaatbescherming en sociale maatregelen en over het gebruik rapporteren. Een deel vloeit naar het Sociaal Klimaatfonds (Social Climate Fund). Dat ondersteunt kwetsbare huishoudens en micro-ondernemingen die getroffen worden door energie- of mobiliteitsarmoede. Gefinancierd worden bijvoorbeeld gebouwrenovatie, schone verwarmings- en koeltechniek, emissiearme voertuigen en actieve mobiliteit. Tijdelijk zijn ook directe inkomenssteun mogelijk. Het fonds wordt gefinancierd uit ETS2-veilingopbrengsten en 50 miljoen emissierechten uit ETS1. Samen met 25 procent nationale cofinanciering moet het van 2026 tot 2032 minstens 86,7 miljard euro mobiliseren. Om de middelen op te vragen, leggen de lidstaten sociale klimaatplannen voor.

De verdelingsvraag is daarmee niet automatisch opgelost. Het zwaarst belast zijn huishoudens in slecht geïsoleerde gebouwen met olie- of gasverwarming, pendelaars zonder alternatieven voor de auto en mensen met weinig geld voor investeringen. Een bekend probleem is het huurder-verhuurderdilemma: de eigenaar beslist over de verwarming, maar de verwarmingskosten komen voor rekening van de huurder. Of de compensatie werkt, hangt af van de nationale plannen, het huurrecht, de ondersteuning en het mobiliteitsaanbod.

Betekenis voor het elektriciteitssysteem en sectorkoppeling

ETS2 beprijst elektriciteit niet rechtstreeks. Het verandert wel de relatieve kosten tussen fossiele en elektrische oplossingen. Wanneer stookolie, aardgas, benzine en diesel duurder worden, worden warmtepompen, elektrische voertuigen en elektrische procesverwarming sneller rendabel. Dat stimuleert de elektrificatie en de sectorkoppeling. Het elektriciteitsverbruik kan daarbij stijgen, terwijl het totale fossiele energiegebruik daalt. Dat is geen teken van verspilling, want een warmtepomp levert uit één kilowattuur elektriciteit een veelvoud aan warmte.

Technisch verandert deze verschuiving belastingsprofielen en de belasting van de lokale netten. Ze verhoogt bovendien de behoefte aan flexibiliteit, bijvoorbeeld via gestuurd laden of warmteopslag. Een CO₂-prijs bepaalt echter niet of netaansluitingen, laadinfrastructuur of warmtenetten tijdig beschikbaar zijn. Hij zorgt er ook niet voor dat elektriciteitstarieven netvriendelijk gedrag belonen. ETS2 kan investeringen economisch aantrekkelijker maken. De uitvoering hangt echter af van infrastructuur, gebouwnormen, marktregels, ondersteuning en vakpersoneel.

Veelvoorkomende misverstanden

  • Geen belasting: voor eindklanten werkt ETS2 vergelijkbaar met een heffing. Bij een belasting bepaalt de overheid echter de prijs, terwijl een emissiehandel de hoeveelheid vastlegt en de prijs op de markt tot stand komt. De marktstabiliteitsreserve en de drempel van 45 euro verzwakken dit zuivere onderscheid in de startfase.

  • Geen persoonlijke CO₂-rekening: burgers kopen geen emissierechten. Zij merken het systeem alleen via de prijzen, omdat de leveranciers hun kosten voor emissierechten geheel of gedeeltelijk doorrekenen.

  • Geen wondermiddel: een prijssignaal vervangt geen infrastructuur. Waar alternatieven ontbreken, reageert de vraag op korte termijn nauwelijks en neemt de belasting toe.

  • Planningsrisico: wanneer marktpartijen verwachten dat de politiek verder uitstelt of de prijs begrenst, verliest het dalende pad van de emissierechten sturende werking. Dat geldt in het bijzonder voor langlevende investeringen in fossiele verwarmingen of wagenparken.

Duiding

ETS2 koppelt het fossiele brandstofgebruik in gebouwen, wegverkeer en kleine industrie aan een gemeenschappelijk Europees emissieplafond. Nauwkeurig gebruikt onderscheidt het begrip drie niveaus: het handelssysteem zelf met cap, veilingen en reserve, de daaruit voortvloeiende CO₂-prijs en de technische en sociale randvoorwaarden. Pas die laatste bepalen of het prijssignaal daadwerkelijk leidt tot minder fossiel energiegebruik.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:47

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.