f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Double counting (dubbeltelling)

Double counting Dubbeltelling Klimaatbalans Herkomstgarantie CO2 certificaat

Double counting, in het Nederlands dubbeltelling, betekent dat dezelfde emissiereductie, dezelfde hernieuwbare eigenschap of dezelfde CO₂-verwijdering voor meer dan één doelstelling, in meer dan één balans of door meer dan één actor wordt toegerekend. Meestal is dit geen eenvoudige rekenfout, maar een toerekeningsprobleem. Een effect dat slechts één keer is ontstaan, duikt dan op in meerdere klimaatbalansen, elektriciteitsetiketteringen of doelrealisaties. Een beeld ter illustratie: een taart wordt in twaalf stukken gesneden, maar op papier aan twintig gasten verdeeld.

Hernieuwbare eigenschap en fysieke stroom

In het elektriciteitssysteem gaat het vooral om de hernieuwbare eigenschap van een opgewekte hoeveelheid elektriciteit. Een megawattuur uit wind, zon, water of biomassa stroomt fysiek het net in. De hernieuwbare eigenschap ervan kan aanvullend met een herkomstgarantie worden gedocumenteerd en aan een eindklant worden toegewezen. Deze toewijzing is boekhoudkundig, niet fysiek. In een vermaasd net kan niet worden gevolgd welke installatie welke verbruiker beleveren, want de fysieke stroomstroom volgt de wetten van de elektrotechniek, niet de contracten. Daarom zijn regels, registers en afboekingen nodig. Wordt dezelfde megawattuur aan meerdere verbruikers als hernieuwbaar toegerekend, dan is er sprake van dubbeltelling.

In het EU-recht is dit uitdrukkelijk geregeld. Een herkomstgarantie geldt volgens artikel 19 van de Richtlijn hernieuwbare energie (EU) 2018/2001 standaard voor 1 MWh. In de gewijzigde versie kan zij in kleinere eenheden worden opgesplitst, zolang die een veelvoud van 1 Wh zijn. Voor elke geproduceerde energie-eenheid mag hoogstens één garantie worden afgegeven. Bovendien moeten de lidstaten ervoor zorgen dat dezelfde eenheid hernieuwbare energie slechts één keer in aanmerking wordt genomen. De megawattuur of kilowattuur meet een hoeveelheid energie, geen vermogen. Bij double counting wordt echter niet de energie zelf geteld, maar een daaraan verbonden eigenschap: hernieuwbaar opgewekt, subsidiabel of toerekenbaar aan een doelstelling. Omdat deze eigenschap van de levering kan worden losgekoppeld, bestaan er herkomstgaranties en groenestroomproducten. Juist daarom moet de toewijzing ook duidelijk worden afgebakend.

Vormen van meervoudige toerekening

Vanuit vakinhoudelijk oogpunt kunnen meerdere soorten fouten worden onderscheiden. In de onderhandelingen over de Overeenkomst van Parijs werd dubbeltelling dienovereenkomstig ingedeeld in dubbele uitgifte, dubbele overdracht en dubbele aanspraak:

  • Double issuance: voor dezelfde hoeveelheid elektriciteit of reductie worden meerdere certificaten uitgegeven.

  • Double use: een uitgegeven certificaat wordt meermaals gebruikt of niet correct afgeboekt.

  • Double claiming: meerdere actoren maken aanspraak op hetzelfde effect, bijvoorbeeld een onderneming en een staat of twee bedrijven in een toeleveringsketen.

  • Double selling: dezelfde eigenschap of dezelfde stroom wordt aan meer dan één koper verkocht.

In de praktijk overlappen deze gevallen elkaar. Ze ontstaan echter op verschillende punten: bij de uitgifte, in de handel, bij de afboeking, in de boekhouding en in de publieke communicatie.

Dubbeltelling in de elektriciteitsmarkt

Een onderneming kan stroom van het net afnemen en herkomstgaranties kopen om haar verbruik boekhoudkundig als hernieuwbaar aan te merken. Dat is toegestaan als de garanties ondubbelzinnig worden afgeboekt. Is een garantie gebruikt voor de stroometikettering en afgeboekt, dan kan ze niet een tweede keer worden gebruikt. De meeste Europese registers zijn via een gemeenschappelijke hub met elkaar verbonden. Zo moet meervoudige afboeking ook in de grensoverschrijdende handel worden uitgesloten. De producent moet de garantie daarbij laten overgaan in de afboeking van herkomstgaranties in plaats van haar door te verkopen.

Moeilijker is de vraag waar de afgesplitste eigenschap geboekt blijft. Verkoopt een producent de herkomstgarantie afzonderlijk, dan mag de bijbehorende stroom niet bovendien als hernieuwbaar worden verkocht. Worden de hernieuwbare hoeveelheden waarvoor garanties elders zijn gebruikt niet uit de algemene mix gehaald, dan verschijnen ze twee keer: eenmaal bij de koper van de garanties en eenmaal in de gemiddelde mix van alle andere klanten. Hiervoor bestaat de residumix. Zij beschrijft de mix die overblijft na aftrek van alle aangegeven garanties. Critici spreken ondanks een formeel correcte afboeking van een feitelijke dubbeltelling, omdat klanten de scheiding van garantie en stroom vaak niet begrijpen. Dat is een beoordeling, geen juridische bevinding.

In Duitsland verbiedt § 80 EEG 2023 uitdrukkelijk de dubbele vermarkting. Stroom uit hernieuwbare energiebronnen mag niet meermaals worden verkocht of anderszins worden overgedragen. Exploitanten die een betaling ontvangen op grond van § 19 of § 50 EEG, bijvoorbeeld een marktpremie of een invoedingsvergoeding, mogen voor die stroom geen herkomstgaranties of andere herkomstbewijzen doorgeven. Regionale bewijzen volgens § 79a zijn hiervan uitgezonderd. Zo moet worden voorkomen dat dezelfde gesubsidieerde hoeveelheid stroom tegelijk via de steun en via een verkocht bewijs als groene stroom wordt vermarkt.

Klimaatbalansen van ondernemingen

In de klimaatbalans rapporteren ondernemingen emissies uit elektriciteitsafname volgens twee methoden, beschreven onder location-based en market-based accounting. De locatiegebonden methode gebruikt de gemiddelde netmix. De marktgebaseerde methode gebruikt verworven garanties en leveringscontracten. Beide beantwoorden verschillende vragen. Worden ze door elkaar gehaald of wordt de residumix niet meegenomen, dan kunnen emissies schijnbaar verdwijnen zonder dat opwekking, verbruiksmoment of netbelasting zijn veranderd. Het Greenhouse Gas Protocol herziet momenteel zijn Scope 2-regels. Er wordt gesproken over strengere voorschriften, zoals een uurlijkse afstemming in de zin van temporal matching en ruimtelijke leverbaarheid. Of en in welke vorm deze verplichtingen komen, was op het moment van bewerking nog open.

Dubbeltelling is dus niet alleen een probleem van frauduleuze certificaten. Een garantie kan technisch correct zijn afgeboekt, terwijl de reclameboodschap erover misleidend blijft. Wie beweert dat een locatie rechtstreeks met zonnestroom wordt bevoorraad, terwijl alleen jaarlijkse herkomstgaranties zijn gekocht, belooft meer dan de garantie aantoont. Beslissend is welk effect wordt geteld: hernieuwbare opwekking op jaarbasis, gelijktijdige levering, regionale nabijheid, een bijkomende investering of een daadwerkelijke emissiereductie.

Hiervan te onderscheiden is de additionaliteit. Zij vraagt of een maatregel opwekking of reductie teweegbrengt die er anders niet zou zijn geweest. Dubbeltelling vraagt daarentegen of een reeds ontstaan effect meermaals wordt toegerekend. Een certificaat kan vrij zijn van dubbeltelling en toch nauwelijks additioneel zijn. Omgekeerd kan een zeer additioneel effect door slechte boekhoudregels dubbel worden geclaimd.

Internationale klimaatbescherming en CO₂-verwijdering

Wordt een reductie uit een land als certificaat aan een andere staat of een onderneming overgedragen, dan mag het gastland die niet verder op zijn eigen nationale klimaatdoel aanrekenen. Artikel 6, lid 2, van de Overeenkomst van Parijs vereist een robuuste boekhouding om dubbeltelling te vermijden. Het instrument daarvoor is de overeenkomstige aanpassing (corresponding adjustment): het overdragende land trekt de overgedragen hoeveelheid af van zijn emissiebalans, het verwervende land rekent ze toe. De details over methoden, rapporten en registers zijn vastgelegd in besluiten van de partijen. Het basisprincipe luidt: een ton CO₂-equivalent mag niet twee doelrealisaties verbeteren.

Ook bij CO₂-verwijderingen, bijvoorbeeld door bebossing, bio-energie met CO₂-afvang, directe luchtafvang of mineraalbinding, moet duidelijk zijn aan wie een verwijderde ton wordt toegerekend, hoe duurzaam de opslag is en of de ton al in een andere balans staat. Gevoelig zijn vrijwillige markten en toeleveringsketens, waarin projectontwikkelaars, handelaren en eindklanten met hetzelfde effect kunnen adverteren.

Economische en institutionele betekenis

Economisch verwatert dubbeltelling de schaarste van een instrument zonder dat dit zichtbaar wordt. Certificaten hebben alleen waarde omdat de eigenschap beperkt en eenduidig toewijsbaar is. Kan ze meermaals worden gebruikt, dan groeit het aanbod slechts schijnbaar. Prijzen verliezen aan zeggingskracht, investeringssignalen worden zwakker en actoren lijken ambitieuzer dan ze zijn. Om dit te vermijden zijn eenduidige serienummers, registers, duidelijke afboekingsprocessen, navolgbare eigendomsoverdrachten en regels nodig over welke bewering met welk bewijs is toegestaan. Bij emissiekredieten komen methodieken, validatie, verificatie, nationale inventarissen en internationale toerekeningsregels erbij.

Het begrip is niet bruikbaar als algemeen argument tegen certificaten. Ze kunnen zinvolle toewijzingssystemen zijn als ze eenduidig worden uitgegeven, overgedragen en afgeboekt en de beweringen daarover nauwkeurig blijven. Een hernieuwbare megawattuur of een vermeden ton CO₂ kan veel contracten raken, maar mag als dezelfde eigenschap slechts één keer worden geteld. Waar deze grens vervaagt, verliest een balans haar zeggingskracht.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:29

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.