f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Directe lijn

Directe lijn elektriciteitsvoorziening netaansluiting PPA Industrie hernieuwbare energie

Een directe lijn is een elektrische leiding waarmee een productie-installatie een afnemer rechtstreeks beleverd. De stroom loopt daarbij niet door het openbare distributienet. Productie en verbruik zijn gekoppeld via een eigen fysieke verbinding. Typische voorbeelden zijn leidingen van een windpark, een fotovoltaïsche installatie of een warmtekrachtcentrale naar een industriële onderneming, een elektrolyser, een datacenter of een bedrijventerrein. Het begrip heeft een technische en een juridische kant. Technisch gaat het om een leiding. Juridisch gaat het erom of deze leiding buiten de netregulering mag worden geëxploiteerd.

Juridische definitie in de EU en in Duitsland

In het EU-recht definieert de Elektriciteitsrichtlijn (EU) 2019/944 in artikel 2, punt 41, twee varianten van de directe lijn. De eerste is een leiding die één productielocatie met één afnemer verbindt. De tweede is een leiding die een producent of leverancier rechtstreeks verbindt met zijn eigen bedrijfsruimten, dochterondernemingen en afnemers. Volgens artikel 7 moeten de lidstaten ervoor zorgen dat producenten en leveranciers hun afnemers via een directe lijn kunnen beleveren, zonder dat hun onevenredige administratieve procedures of kosten worden opgelegd. De lidstaten mogen de aanleg wel aan een vergunning onderwerpen. De criteria daarvoor moeten objectief en niet-discriminerend zijn. Bovendien blijft het recht van afnemers onverlet om daarnaast gewone stroomleveringsovereenkomsten te sluiten.

In Duitsland definieert de Energiewirtschaftsgesetz (EnWG) het begrip bijna woordelijk gelijk. In de thans raadpleegbare versie staat de definitie in § 3 nummer 27 EnWG. Oudere versies en veel vakteksten noemen nog § 3 nummer 12. De EnWG rekent bovendien een naast het gekoppelde net aangelegde gasleiding voor de bevoorrading van afzonderlijke afnemers tot de directe lijnen. Deze gasvariant valt hier buiten beschouwing. Belangrijk is nog een ander gevolg: wie via een directe lijn stroom aan anderen levert, kan op grond van § 3 nummer 39 EnWG als energieleveringsonderneming worden aangemerkt. Dan kunnen verplichtingen als leverancier ontstaan, ook als er geen net wordt geëxploiteerd.

De Duitse definitie van de klantinstallatie (§ 3 nummer 65 en 66 EnWG) verwijst in de huidige versie uitdrukkelijk naar de directe lijn. Volgens die bepaling kan een klantinstallatie ook bestaan wanneer installaties in de zin van § 3 nummer 1 EEG via een directe lijn zijn aangesloten. Deze leiding mag maximaal 5 000 meter lang zijn. De nominale spanning moet tussen 10 en ten hoogste 40 kilovolt liggen. Klantinstallaties zijn volgens § 3 nummer 37 EnWG geen energievoorzieningsnetten. Deze regel geldt voor installaties voor de opwekking van stroom uit hernieuwbare energie. De grenzen hebben betrekking op de lengte en de spanning van de leiding, niet op het vermogen van de aangesloten installaties.

Arrest van het Hof van Justitie van 17 september 2026

Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft het unierechtelijke begrip op 17 september 2026 uitgelegd in de gevoegde zaken C-722/24 en C-756/24. Beide zaken kwamen uit Letland. In de eerste zaak beleverde een warmtekrachtcentrale via een eigen ondergrondse kabel van ongeveer 7,6 kilometer meerdere industriële afnemers. Een extra afnemer zou worden aangesloten via een aftakleiding van circa 400 meter. In de tweede zaak wilde een afnemer die al op het net was aangesloten die aansluiting als reserve behouden.

Het Hof oordeelde dat een nieuwe afnemer op een bestaande leiding kan worden aangesloten zonder dat deze haar karakter van directe lijn verliest. Bovendien sluit een reserveaansluiting op het distributienet de kwalificatie als directe lijn niet uit. De richtlijn vereist dus geen volledige scheiding van het net. De reserveaansluiting mag echter de taken van de distributienetbeheerder niet belemmeren. De afnemer kan daarom aan verplichtingen onderworpen zijn, met name aan een passende financiële bijdrage. Het Hof heeft uitdrukkelijk in het midden gelaten of een directe lijn een onbeperkt aantal afnemers mag bevoorraden. Het arrest betreft dus bepaalde situaties en is geen vrijbrief voor private parallelle netten.

Voor Duitsland is het arrest vooral van belang vanwege het debat over de klantinstallatie. Het Hof had in november 2024 geoordeeld dat een lidstaat leidingstructuren niet van de netregulering mag uitzonderen wanneer het volgens het Unierecht distributienetten zijn. Of de directe lijn voor wijk-, huurdersstroom- of industriële projecten een werkbaar alternatief wordt, hangt nu af van de Duitse omzetting, de vergunningspraktijk en de concrete leidingmodellen. Daarover bestaat nog geen definitieve duidelijkheid.

Afbakening ten opzichte van netaansluiting, net en eigen verbruik

Een gewone netaansluiting verbindt een installatie met een net voor algemene voorziening. Zo'n net staat in beginsel open voor iedere eindafnemer en wordt op gereguleerde wijze geëxploiteerd. Een directe lijn dient daarentegen een concrete leveringsrelatie tussen producent of leverancier en afnemers. Aan netten zijn andere verplichtingen verbonden, zoals niet-discriminerende toegang tot het net, gereguleerde tarieven, ontvlechting, marktcommunicatie en aansluitplichten. Wanneer een leiding in haar gebruik de kenmerken van een net aanneemt, is niet de benaming doorslaggevend, maar de juridische kwalificatie. Dit geldt bijvoorbeeld wanneer zij duurzaam een groeiend aantal wisselende eindafnemers bevoorraadt. Mogelijke kwalificaties zijn directe lijn, klantinstallatie, gesloten distributienet of net voor algemene voorziening.

Een directe lijn is ook niet hetzelfde als eigen verbruik. Bij eigen verbruik verbruikt iemand zelf de stroom uit de eigen installatie. Bij een directe lijn kunnen producent en verbruiker dezelfde persoon zijn, maar dat hoeft niet. Een exploitant van een windpark kan bijvoorbeeld een externe industriële onderneming beleveren. De beoordeling hangt dan niet alleen van de leiding af. Beslissend zijn ook eigendom, exploitantenstatus, leveringsrelatie, meetconcept en ruimtelijk verband. Evenzo verschilt de directe lijn van boekhoudkundige groenestroomverwerving. Via herkomstgaranties of een virtuele PPA wordt stroom slechts commercieel toegewezen, terwijl hij fysiek verder door het algemene net stroomt. Een directe lijn creëert daarentegen een reële verbinding. Vragen over additionaliteit, gelijktijdige levering of klimaatimpact beantwoordt zij echter niet vanzelf.

Technische dimensionering: energie, vermogen en profielen

Via de leiding wordt elektrische energie getransporteerd, gemeten in kilowattuur of megawattuur. Voor de dimensionering telt echter vooral het maximale vermogen in kilowatt of megawatt. Een bedrijf met een hoog maar gelijkmatig jaarverbruik heeft niet noodzakelijk een grote leiding nodig. Een bedrijf met een matig verbruik en korte, sterke belastingpieken kan daarentegen een hoge transportcapaciteit nodig hebben. Leiding, beveiligingstechniek en overdrachtspunten moeten daarom passen bij het belastingsprofiel van de verbruiker en het productieprofiel van de installatie. De jaarlijkse energiehoeveelheid alleen volstaat niet als maatstaf.

Geen autarkie: reserve en residuele belasting

Wind- en zonnestroom fluctueren met het weer en het tijdstip van de dag. Een zonnepark levert 's nachts geen stroom, een windpark kan uren of dagen weinig produceren. Het gegarandeerde vermogen van weersafhankelijke installaties ligt daarom aanzienlijk onder hun geïnstalleerde vermogen. Wie een directe lijn plant, moet de residuele belasting van de locatie in kaart brengen. Dat is de behoefte die overblijft na aftrek van de rechtstreeks geleverde productie. Zij moet worden gedekt via het openbare net, opslag, regelbare productie of belastingaanpassing. Het arrest van het Hof bevestigt dat een reserveaansluiting naast de directe lijn naar Unierecht toegestaan is. De netbeheerder kan daarvoor echter een passende bijdrage vragen. Voor de leveringszekerheid blijft het openbare net meestal de centrale steun.

Hoeveel een directe lijn oplevert, hangt sterk af van de flexibiliteit van de verbruiker. Een elektrolyser, een batterij, een koelinstallatie of afzonderlijke processtappen kunnen hun vermogensopname deels aanpassen aan het aanbod van hernieuwbare productie. Chemische installaties of smeltprocessen kunnen dat meestal slechts in beperkte mate. Hoe onflexibeler het verbruik, hoe meer netstroom, opslag of bijkomende gegarandeerde productie nodig blijft.

Rendabiliteit, meting en netwerking

Voor directe lijnen worden vaak vermeden nettarieven en netgebonden heffingen, alsook een directere prijsvorming, aangevoerd. Welke tarieven, heffingen en belastingen in een concreet geval daadwerkelijk wegvallen, hangt af van de juridische kwalificatie en van het meetconcept. Dat moet voor elk project afzonderlijk worden onderzocht. De berekening is bovendien onvolledig zonder de kosten voor leiding, vergunning, grondverwerving, onderhoud, meting, bedrijfsvoering, reserveaansluiting en inkoop van restenergie. Een eigen leiding is geen kosteloze omweg rond het net. Zij verschuift taken die het openbare net gebundeld uitvoert naar de betrokken partijen. Daartoe behoren technische beschikbaarheid, beveiligingstechniek, schakelbevoegdheid, storingsbeheer en de afstemming met netbeheerders op de overdrachtspunten.

De meting is cruciaal. Er moet duidelijk worden vastgelegd welke hoeveelheden rechtstreeks worden verbruikt, welke in het openbare net worden ingevoed en welke daaruit worden afgenomen. Zonder een betrouwbaar meetconcept kunnen leveringshoeveelheden, balansverantwoordelijkheid, herkomstgaranties, heffingen, belastingen en overeenkomsten niet correct worden toegewezen. Dat geldt in het bijzonder voor locaties die tegelijk directe stroom en netstroom afnemen.

Directe lijnen worden soms voorgesteld als vervanging voor netuitbreiding. Dat is te kort door de bocht. In concrete gevallen ontlasten zij het net, omdat stroom dicht bij de productie wordt verbruikt. Zij kunnen echter ook nieuwe eisen creëren, bijvoorbeeld wanneer de verbruiker tijdens een donkere windstilte veel vermogen uit het net haalt of wanneer overschotten worden ingevoed. Beslissend is welke belastings- en invoedingsprofielen op de netaansluitpunten overblijven. Ruimtelijke nabijheid verbetert meestal de kosten en de netverenigbaarheid. Volgens de uitlegging van het Hof is zij echter geen dwingende voorwaarde van het rechtsbegrip.

Conclusie

Een directe lijn toont aan dat stroomvoorziening meer omvat dan productie en verbruik. Daartoe behoren ook toewijzing, transport, zekerheid en regels. Zij is zinvol wanneer passende belastings- en productieprofielen, duidelijke eigendoms- en leveringsverhoudingen, een werkbaar meet- en exploitatieconcept en een rechtszekere kwalificatie samenkomen. Problematisch wordt zij wanneer zij wordt opgevat als een eenvoudige uitweg uit nettarieven, vergunningen of netcongestie. Sinds het arrest van het Hof van 2026 is de ruimte naar Unierecht groter. De nationale vergunnings-, meet- en leveranciersverplichtingen blijven echter bestaan.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 19:14

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.