Contract for Difference · Woordenlijst

Contract for Difference, kortweg CfD, is op de elektriciteitsmarkt een verschillencontract. Daarbij wordt een vastgelegde contractprijs vergeleken met een marktprijs. De contractprijs heet meestal strike price. Ligt de relevante referentieprijs onder de strike price, dan ontvangt de installatie-exploitant het verschil. Bij een tweezijdige CfD geldt ook de omgekeerde richting: ligt de referentieprijs erboven, dan betaalt de exploitant het verschil terug. Een eenzijdig model biedt alleen bescherming naar beneden. Zo worden de opbrengsten van een elektriciteitsproductie-installatie geheel of gedeeltelijk afgeschermd tegen marktschommelingen. Het EU-recht beschrijft de tweezijdige CfD naar zijn strekking als een contract tussen een installatie-exploitant en een doorgaans publieke tegenpartij. Het biedt een minimumbescherming van de vergoeding en beperkt tegelijk buitensporige opbrengsten.

Een CfD verkoopt de stroom niet noodzakelijk fysiek. De installatie kan haar stroom nog steeds op de elektriciteitsmarkt verkopen; het verschillencontract wordt daarnaast louter financieel afgerekend. Een voorbeeld met afgeronde, vrij gekozen cijfers: de strike price bedraagt 70 euro per megawattuur. Ligt de referentieprijs in een uur op 50 euro, dan ontvangt de exploitant 20 euro per MWh. Ligt die op 110 euro, dan betaalt de exploitant bij de tweezijdige CfD 40 euro per MWh terug. Verkoopt hij zijn stroom precies tegen de referentieprijs, dan komt hij in beide gevallen op 70 euro uit. Voor de tegenpartij ontstaat de spiegelbeeldige positie. Dat is een overheidsinstantie of een door de overheid aangewezen vennootschap, in het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld de Low Carbon Contracts Company. Bij lage marktprijzen betaalt zij aan de exploitant, bij hoge marktprijzen ontvangt zij terugbetalingen.

Strike price, referentieprijs en feitelijke opbrengst

De strike price is geen politiek vastgestelde gewenste prijs. Hij moet de opbrengsten weerspiegelen die een project nodig heeft om investerings-, exploitatie- en financieringskosten en een passende kapitaalvergoeding te dekken. Vaak wordt hij concurrerend bepaald via aanbestedingen. Wie een lagere strike price biedt, maakt meer kans op de gunning. Die partij draagt dan echter ook het risico dat de geboden prijs de werkelijke kosten niet dekt.

De referentieprijs is de vergelijkingsgrootheid waartegen wordt afgerekend. Deze keuze is geen technisch detail. In het Britse CfD-systeem geldt voor fluctuerende producenten zoals wind en fotovoltaïsche zonne-energie de uurlijkse day-aheadprijs als referentie. Voor basislastinstallaties zoals kerncentrales of biomassa wordt daarentegen een seizoensgebonden termijnmarktprijs gebruikt. Andere systemen gebruiken maand- of jaargemiddelden of technologiespecifieke marktwaarden. Dat maakt uit, omdat een windpark niet automatisch de gemiddelde beursprijs behaalt. Veel windinstallaties voeden gelijktijdig in en drukken daardoor in winderige uren de prijzen. Bij fotovoltaïsche zonne-energie doet hetzelfde effect zich voor in zonnige middaguren; men spreekt van het kannibalisatie-effect. Een referentieprijs per uur dekt de exploitant grotendeels volledig af. Een langer gemiddelde laat hem daarentegen een deel van het profielrisico en daarmee ook een prikkel om te produceren op waardevollere momenten.

Er wordt meestal afgerekend in euro of pond per megawattuur. Een klassieke, productiegebaseerde CfD heeft dus betrekking op opgewekte elektrische energie, niet op geïnstalleerd vermogen. Een installatie die zelden invoedt, ontvangt dienovereenkomstig minder betalingen dan een even grote installatie met hogere stroomproductie. Er bestaan echter ook afwijkende varianten. Het EU-recht noemt uitdrukkelijk onder meer CfD's met meerdere strike prices, modellen met een minimumprijs en zogenoemde capability- of yardstick-CfD's. Bij deze varianten hangt de betaling af van de productiecapaciteit of van een modelgrootheid in plaats van de daadwerkelijk ingevoede hoeveelheid. Belangrijk blijft in elk geval: investeringszekerheid is niet hetzelfde als bevoorradingszekerheid. Een CfD stabiliseert opbrengsten, maar garandeert niet dat er stroom beschikbaar is in elk uur waarin het systeem die nodig heeft.

Afbakening ten opzichte van invoedvergoeding, marktpremie, PPA en capaciteitsmechanisme

Een CfD wordt vaak verward met een invoedvergoeding. Bij een klassieke invoedvergoeding ontvangt de exploitant een vaste prijs voor ingevoede stroom, ongeacht de actuele marktprijs. De verkoop op de markt wordt meestal door een derde verzorgd, in Duitsland door de netbeheerder. Bij de CfD blijft de verkoop op de markt bestaan en wordt die aangevuld met een financiële compensatiebetaling. De marktprijs verdwijnt niet; de schommeling ervan wordt contractueel verdeeld.

Met de glijdende marktpremie is de CfD nauw verwant. Ook daar wordt het verschil tussen een toe te passen waarde ("anzulegender Wert") en een marktwaarde gecompenseerd. De marktpremie volgens de EEG 2023 is echter eenzijdig. Ligt de marktwaarde boven de toe te passen waarde, dan vervalt de premie, maar de exploitant mag de meeropbrengsten behouden. Pas de verplichte terugbetaling bij hoge prijzen maakt er een tweezijdige CfD met een meer symmetrische risicoverdeling van. Daarnaast zijn vragen over de uitwerking doorslaggevend: hoe wordt de referentieprijs bepaald? Hoe worden negatieve prijzen behandeld? Welke verplichtingen tot directe verkoop bestaan er?

Een Power Purchase Agreement (PPA) is een stroomleveringscontract tussen producent en afnemer. Het kan prijzen eveneens afdekken via vaste prijzen of prijsformules, maar is doorgaans een privaatrechtelijke overeenkomst tussen marktpartijen. Een CfD dient daarentegen meestal als steun- of afdekkingsinstrument met overheidsbetrokkenheid. Beide instrumenten kunnen samenkomen. De Europese Commissie beveelt aan dergelijke combinaties zo vorm te geven dat PPA-afnemers niet worden gekruissubsidieerd en PPA-markten niet worden verstoord.

Ook van een capaciteitsmechanisme verschilt de CfD. Een capaciteitsmechanisme vergoedt het beschikbaar stellen van gegarandeerd vermogen. Een productiegebaseerde CfD zekert daarentegen de prijs per opgewekte megawattuur af. Daarmee vermindert hij investerings- en opbrengstrisico's, maar lost hij niet automatisch het probleem van voldoende gegarandeerd vermogen in tijden van hoge residuele belasting op.

Waarom CfD's relevant zijn voor het elektriciteitssysteem

Windenergie, fotovoltaïsche zonne-energie en kernenergie hebben hoge investeringskosten en relatief lage variabele kosten. Dergelijke projecten reageren gevoelig op onzekerheid over de opbrengsten. Weten investeerders niet welke prijzen zij over twintig of meer jaar behalen, dan eisen zij hogere risicopremies of investeren zij helemaal niet. Deze financieringskosten komen uiteindelijk terecht in project-, steun- of stroomkosten. Een CfD kan de risicopremies verlagen door een deel van het marktprijsrisico over te dragen aan een tegenpartij die dat risico goedkoper kan dragen. De reden daarvoor is geen technisch falen van de elektriciteitshandel. Het gaat om de kloof tussen langetermijninvesteringen en kortetermijnprijssignalen.

Voor consumenten en overheidsbegrotingen telt vooral de terugbetalingskant. Een tweezijdige CfD voorkomt dat gesteunde installaties bij zeer hoge marktprijzen toevalswinsten behouden, terwijl zij bij lage prijzen zijn afgeschermd. Volgens het EU-recht mogen de lidstaten dergelijke terugvloeiingen aan eindafnemers verdelen zonder dat dit geldt als regulering van de eindafnemersprijzen. Of en hoe dat daadwerkelijk gebeurt, wordt geregeld door het desbetreffende nationale recht. Een CfD levert geen gratis stroom op; hij verdeelt prijsrisico's en betalingsstromen over de tijd.

Rechtskader in de EU en in Duitsland

Met de hervorming van de elektriciteitsmarkt van 2024 is artikel 19 decies (artikel 19d) ingevoegd in de EU-Verordening betreffende de interne markt voor elektriciteit (EU) 2019/943. Grondslag is de wijzigingsverordening (EU) 2024/1747. Volgens artikel 19d moeten systemen voor directe prijssteun voor investeringen in nieuwe installaties worden vormgegeven als tweezijdige CfD's of gelijkwaardige systemen met hetzelfde effect. Dat geldt voor elektriciteit uit wind, zon, geothermie, waterkracht zonder stuwmeer en kernenergie, en wel vanaf 17 juli 2027. Voor offshore-installaties op hybride interconnectoren geldt 17 juli 2029. De verplichting betreft alleen directe prijssteun. Investeringssubsidies of belastingvoordelen vallen er niet onder. Een bepaalde CfD-variant schrijft de verordening niet voor. De richtsnoeren van de Commissie van december 2025 vereisen echter dat de installaties zich marktgericht gedragen. Hun prikkels moeten zo dicht mogelijk liggen bij die van vergelijkbare, niet-gesteunde producenten.

In Duitsland moet dit kader worden omgezet met de EEG-wijziging 2027. Het regeringsontwerp ligt bij de Bondsdag als Drucksache 21/7867. Voor gesteunde nieuwe installaties vanaf 100 kilowatt voorziet het in tweezijdige verschillencontracten. Exploitanten blijven naar beneden afgeschermd, maar moeten in perioden met hoge prijzen een deel van hun meeropbrengsten afdragen. Volgens de geraadpleegde bronnen was de wet eind oktober 2026 nog niet aangenomen. Zij vereist bovendien de staatssteungoedkeuring van de Europese Commissie. Details zoals drempelwaarden, afromingspercentage en uitstapopties kunnen dus nog wijzigen. Tot de inwerkingtreding geldt de bestaande EEG met eenzijdige marktpremie.

Prikkels en misinterpretaties

Vaak wordt verkort gezegd dat CfD's elektriciteitsprijzen voorspelbaar maken. Voorspelbaar worden echter vooral de opbrengsten van de betrokken installaties. De beursprijs blijft schommelen, bepaald door vraag, brandstofprijzen, weer, netcongestie en marginale kosten. Of de elektriciteitsrekening van eindafnemers stabieler wordt, hangt af van verdere regels: van de doorgifte van de terugvloeiingen, van de tariefstelling en van nettarieven, belastingen en heffingen.

Ook voor de marktintegratie komt het aan op het ontwerp. CfD's behouden marktprikkels wanneer exploitanten nog op prijzen moeten reageren, bijvoorbeeld bij de onderhoudsplanning, bij de combinatie met opslag of bij invoeding in uren met negatieve elektriciteitsprijzen. Compenseert de betaling daarentegen elk verlies, dan loont het om ook bij negatieve prijzen te blijven produceren. Veel ontwerpen schorten de betalingen in dergelijke uren daarom op of beperken ze. Iets soortgelijks geldt voor de locatie. Een uniforme referentieprijs herkent niet of een installatie zich in een netgebied met frequente congestie bevindt. Het gevolg kunnen extra redispatch en afregeling zijn. Een CfD vervangt geen netplanning en geen locatiesignalen.

In de industrie wordt het begrip ruimer opgevat. Carbon Contracts for Difference zekeren niet de elektriciteitsprijs af, maar de meerkosten van klimaatvriendelijke productie ten opzichte van een fossiele referentie, vaak met inbegrip van de CO₂-prijs. Het mechanisme lijkt op de CfD voor elektriciteit, maar de referentiegrootheid is een andere.

Institutionele uitwerking

De werking van een CfD hangt af van regels die in het debat vaak als randkwesties voorkomen. Daartoe behoren de looptijd, de aanpassing aan inflatie, de behandeling van uitval en de verplichting tot directe verkoop. Even belangrijk zijn de berekening van de referentieprijs, de financiering van de uitbetalingen, de bestemming van de terugvloeiingen en contractuele boetes bij niet-realisatie. Elk van deze regels verschuift risico's. Een lange looptijd verlaagt financieringskosten, maar beperkt de budgettaire speelruimte. Een hoge strike price maakt projecten mogelijk, maar verhoogt de last bij lage prijzen. Een zeer lage strike price doet aanbestedingen goedkoop lijken, maar brengt het risico mee dat projecten nooit worden gebouwd. Strenge terugbetalingsregels beschermen consumenten, maar kunnen private afdekkingstransacties zoals PPA's bemoeilijken.

Een Contract for Difference is daarmee geen technologie, maar een regel voor de afdekking van opbrengsten. Het begrip wordt pas nauwkeurig gebruikt wanneer strike price, referentieprijs, afrekeningsbasis, terugbetalingsverplichting en risicodrager zijn benoemd. Zonder deze gegevens blijft "CfD" een verzamelnaam voor zeer uiteenlopende ingrepen in investeringsprikkels en prijsrisico's.

Bronnen

Verordnung (EU) 2024/1747 zur Änderung der Verordnungen (EU) 2019/942 und (EU) 2019/943 im Hinblick auf die Verbesserung der Gestaltung des Elektrizitätsbinnenmarkts — Europäisches Parlament und Rat der EU (EUR-Lex); 2024-06-13. Erwägungsgründe 38 und 41; Art. 19d der geänderten Verordnung (EU) 2019/943
Commission guidance on the design of two-way contracts for difference (C/2025/6701) — Europäische Kommission (EUR-Lex); 2025-12-19. Einleitung; Abschnitte zu Art. 19d Abs. 1 und Abs. 2 Buchst. a und b
Contract for Difference CFD — Low Carbon Contracts Company; unbekannt. Abschnitte zur Definition und FAQ zum Referenzpreis
Bundesregierung legt EEG-Novelle vor — Deutscher Bundestag (heute im bundestag); unbekannt (Meldung zum Regierungsentwurf, Drucksache 21/7867, September 2026). Abschnitt zu Anlagen ab 100 Kilowatt
Empfehlung (EU) 2026/917 der Kommission — Europäische Kommission (EUR-Lex); unbekannt (2026). Erwägungsgrund 8 und Nr. 4

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 17:57