f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Common Information Model

Common information model CIM elektriciteitsnet Datamodel netbeheer Digitalisering IEC

Common Information Model, kortweg CIM, is een genormaliseerd, abstract informatiemodel voor elektrische energievoorzieningssystemen. Het beschrijft hoe bedrijfsmiddelen en andere objecten van een elektriciteitssysteem uniform worden weergegeven: netknooppunten, leidingen, transformatoren, schakelapparatuur, meetpunten, productie-installaties, belastingen, programma's (nominaties) en marktobjecten. CIM is geen software en geen database. Het is een gemeenschappelijke vaktaal voor gegevens over het elektriciteitsnet en de aangrenzende bedrijfsprocessen. De norm spreekt van een abstract model dat alle essentiële objecten van een elektriciteitsbedrijf weergeeft die in de exploitatie gewoonlijk voorkomen. De Duitse normversie noemt het „Allgemeines Informationsmodell“ (algemeen informatiemodel). Let op: onder dezelfde naam bestaat in het IT-systeembeheer een andere, niet-verwante standaard. In deze verklarende woordenlijst wordt altijd het model uit de elektriciteitssector bedoeld.

Normen en opbouw

CIM wordt onderhouden in Technisch Comité 57 van de International Electrotechnical Commission (IEC) en is verdeeld over drie normenreeksen. De kern is IEC 61970-301, het CIM-basismodel. Dat stamt historisch uit de wereld van de netbeheersystemen voor het transmissienet (Energy Management Systems, EMS), maar wordt tegenwoordig door alle onderdelen gezamenlijk gebruikt. In Duitsland geldt hiervoor momenteel DIN EN IEC 61970-301:2025-03, die gebaseerd is op IEC 61970-301:2020 met wijziging 1 van 2022. IEC 61968-11 vult het basismodel aan met pakketten voor distributienetten en voor de koppeling met bedrijfsbrede systemen, zoals beheer van bedrijfsmiddelen, werkopdrachten, klanten, lastbeheer en metingen. IEC 62325-301 breidt het model uit met de gegevens die deelnemers aan elektriciteitsmarkten uitwisselen. De taakverdeling waarbij IEC 61970 staat voor transmissie, IEC 61968 voor distributie en IEC 62325 voor markten, is dus slechts een grove vuistregel. De normen benadrukken dat achter alle afzonderlijke documenten één enkel, samenhangend informatiemodel schuilgaat.

Objecten, attributen en relaties

Inhoudelijk bestaat CIM uit klassen, attributen en relaties. Ze worden beschreven in de modelleertaal UML. Een leiding is in CIM dus niet louter een naam in een tabel. Het is een object met elektrische parameters, het hoort bij een spanningsniveau en het is via aansluitklemmen verbonden met verbindingsknooppunten. Een vermogensschakelaar is een bedrijfsmiddel met klemmen en een schakeltoestand. Naargelang hij open of gesloten is, scheidt of verbindt hij in de berekening netdelen. Pas door dergelijke relaties worden gegevens bruikbaar voor de loadflowberekening, de toestandsschatting of kortsluitberekeningen.

Bijzonder belangrijk is de topologie. Voor een netberekening volstaat het niet te weten welke installaties aanwezig zijn. Beslissend is hoe ze elektrisch met elkaar verbonden zijn en welke schakeltoestand er op dat moment geldt. CIM scheidt daarom de fysieke structuur van bedrijfsmiddelen, klemmen en verbindingsknooppunten van de daaruit berekende operationele topologie. Die hangt ervan af welke schakelaars op dat moment open of gesloten zijn. Vereenvoudigd gezegd: de structuur toont waar kabels liggen. De berekende topologie toont waar op dit moment daadwerkelijk stroom kan vloeien.

Model, profiel en uitwisselingsformaat

CIM wordt vaak verward met een bestandsformaat. De norm onderscheidt echter drie niveaus:

  • Het informatiemodel volgens IEC 61970-301, IEC 61968-11 en IEC 62325-301 legt begrippen en hun betekenis vast.

  • Profielen kiezen voor een bepaald doel een deelverzameling van het totale model, beperken die en leggen verplichte velden vast.

  • Uitwisselingsformaten regelen de technische weergave. Voor netmodellen is dat vooral CIMXML volgens IEC 61970-552. Het gebruikt het CIM-RDF-schema uit IEC 61970-501 en bouwt daarop XML-documenten op. CIMXML sluit aan bij RDF/XML, maar is strenger: het staat slechts een vereenvoudigde syntaxis toe en mag daarom niet zomaar worden gelijkgesteld met willekeurige RDF/XML. Berichten tussen toepassingen, bijvoorbeeld volgens IEC 61968 of in het marktdomein, worden meestal met XML-schema's beschreven.

Een uitwisselingsformaat kan worden gewijzigd zonder dat de inhoudelijke betekenis verloren gaat. Omgekeerd helpt het modernste formaat weinig als de partners begrippen, eenheden en objectrelaties verschillend interpreteren.

CGMES in het Europese transmissienet

Het belangrijkste CIM-profiel in Europa is de Common Grid Model Exchange Standard (CGMES) van ENTSO-E, oorspronkelijk Common Grid Model Exchange Specification genoemd. Via CGMES wisselen de transmissienetbeheerders netmodellen uit voor bedrijfsplanning en netontwikkeling. Elke beheerder levert een model van zijn verantwoordelijkheidsgebied, en uit deze afzonderlijke modellen ontstaat een gemeenschappelijk Europees netmodel. Volgens de IEC dekt CGMES de modellering voor loadflow-, kortsluit- en dynamische berekeningen en maakt het bovendien de uitwisseling van schakelschema's en geodata mogelijk.

Wat de versiestand betreft: CGMES 2.4.15 is in 2017 gepubliceerd als IEC-technische specificatie TS 61970-600-1/-2. Sinds 2021 is CGMES 3.0 genormaliseerd als IEC 61970-600-1/-2:2021, en ENTSO-E vermeldt de versies van 2017 als vervangen. In de praktijk kunnen oudere en nieuwere versies een tijd lang naast elkaar worden gebruikt. Welke versie bij een bepaalde uitwisseling geldt, moet daarom per geval worden verduidelijkt.

Betekenis in het distributienet en in marktprocessen

Het belang van CIM groeit omdat de netexploitatie steeds sterker van gegevens afhangt. Netmodellen bevinden zich traditioneel in controlesystemen, geodata in GIS-toepassingen, stamgegevens in systemen voor assetmanagement, meetwaarden in eigen databanken en marktinformatie in communicatiesystemen. Dat wordt een probleem zodra hetzelfde bedrijfsmiddel in meerdere processen op dezelfde manier beschreven moet zijn. Een transformator die in de planning anders heet dan in het controlesysteem, wordt een foutenbron wanneer een geautomatiseerde berekening beide bronnen gebruikt.

Distributienetbeheerders hebben zeer veel bedrijfsmiddelen, maar historisch minder real-timemetingen dan transmissienetbeheerders. Tegelijk komen er fotovoltaïsche installaties, warmtepompen, laadinfrastructuur en stuurbare verbruiksinstallaties bij. Wie aansluitingsaanvragen wil toetsen, congestie wil opsporen of flexibiliteit wil beoordelen, heeft uniforme gegevens nodig over netstructuur, installaties, meetpunten en klantenaansluitingen. De uitbreidingen voor distributienetten in IEC 61968 dekken onder meer onevenwichtige midden- en laagspanningsnetten en decentrale productie-installaties. CIM lost deze taken niet zelf op. Het kan echter de gemeenschappelijke gegevensbasis leveren voor toepassingen zoals een ADMS.

Ook marktprocessen verwijzen naar netobjecten: programma's (nominaties), balancering, capaciteitstoewijzing en congestiebeheer. IEC 62325 bevat hiervoor onder meer een profiel voor de Europese elektriciteitsmarkt. Wanneer een marktgebied, een netaansluitpunt of een productie-eenheid in verschillende systemen verschillend wordt beschreven, ontstaat afstemmingsinspanning. Een beperking geldt hier: de Duitse marktcommunicatie tussen leveranciers, netbeheerders en meetpuntbeheerders verloopt tot nu toe overwegend via eigen, niet op CIM gebaseerde formaten.

Wat CIM niet is

Standaardisering zorgt niet automatisch voor interoperabiliteit. De normen zijn omvangrijk en praktische toepassingen gebruiken profielen. Twee systemen kunnen formeel allebei CIM gebruiken en toch met verschillende profielversies, uitbreidingen of verplichte velden werken. Samenwerking lukt pas wanneer model, profiel, controleregels, versiebeheer en inhoudelijke afspraken op elkaar aansluiten. ENTSO-E hanteert daarom voor CGMES een eigen procedure voor conformiteitstoetsing.

CIM is ook geen kant-en-klare digitale tweeling. Het model kan vastleggen dat een transformator een nominaal vermogen, een spanningsniveau en bepaalde aansluitknooppunten heeft. Het kan echter niet garanderen dat deze waarden correct worden ingevoerd en actueel worden gehouden. Een CIM-invoering is daarom geen puur IT-project. De fachafdelingen moeten uitklaren welk systeem voor welke objecten leidend is, hoe wijzigingen worden goedgekeurd, hoe met historische gegevens wordt omgegaan en hoe gedetailleerd een netmodel moet zijn. Een transmissienetmodel heeft andere details nodig dan een model voor een laagspanningsnet.

Economisch loont CIM vooral waar interfaces, gegevensopschoning en handmatige afstemming veel inspanning vergen. Aanvankelijk kosten omschakeling, opleiding en gegevensonderhoud echter zelf geld. Het voordeel blijkt pas wanneer terugkerende gegevensuitwisselingen stabieler verlopen en nieuwe toepassingen gemakkelijker kunnen worden gekoppeld.

Voor de digitalisering van het elektriciteitssysteem is deze afbakening essentieel. Een meetwaarde zegt weinig zonder verband met meetpunt, bedrijfsmiddel, tijdstempel en netconfiguratie. CIM beschrijft de objecten waarop meetwaarden en berekeningen betrekking hebben. Het beslist echter niet of netbeheerders gegevens moeten openbaar maken, welke privacyregels gelden of wie de gegevenskwaliteit betaalt. Die vragen horen thuis bij regulering en bedrijfsbestuur. Kortom: CIM is de genormaliseerde beschrijvingstaal waarmee netgegevens tussen technische en energie-economische toepassingen aansluitbaar worden. Het vervangt echter geen onderhouden gegevens en geen duidelijke verantwoordelijkheden.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 17:51

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.