CACM, Capacity Allocation and Congestion Management · Woordenlijst

CACM staat voor Capacity Allocation and Congestion Management, in het Nederlands capaciteitstoewijzing en congestiebeheer. Daarmee wordt Verordening (EU) 2015/1222 van de Europese Commissie van 24 juli 2015 bedoeld. Zij stelt een richtsnoer vast voor capaciteitstoewijzing en congestiebeheer op de interne elektriciteitsmarkt. De verordening werd op 25 juli 2015 in het Publicatieblad bekendgemaakt en trad op de twintigste dag daarna in werking, dus op 14 augustus 2015. Zij is rechtstreeks van toepassing in alle lidstaten en is van belang voor de EER. Zij regelt hoe grensoverschrijdende transmissiecapaciteit voor de day-aheadmarkt en de intradaymarkt wordt berekend, ter beschikking gesteld en in de Europese marktkoppeling wordt opgenomen. Zij is gewijzigd bij Uitvoeringsverordening (EU) 2021/280. Een ruimere herziening, aangeduid als „CACM 2.0”, bevond zich in 2025 in het ontwerpstadium (zie hieronder).

De term verbindt twee domeinen die in de elektriciteitssector vaak afzonderlijk worden bekeken: de fysieke exploitatie van het transmissienet en de prijsvorming op gekoppelde elektriciteitsmarkten. Elektriciteit kan alleen over grenzen worden verhandeld als het net het transport toelaat. Hoeveel er kan worden getransporteerd, is geen vrij te kiezen handelsgrootheid. Het volgt uit belastingen van lijnen, netveiligheidsgrenzen, loadflows en operationele veiligheidsmarges. CACM legt procedures vast waarmee deze beperkte capaciteiten in de markt bruikbaar worden. Volgens de verordening zijn de doelstellingen onder meer: effectieve mededinging bij productie, handel en levering, een optimaal gebruik van de transmissie-infrastructuur, het waarborgen van de operationele veiligheid en een geoptimaliseerde berekening en toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit.

Toepassingsgebied

De verordening is van toepassing op alle transmissiesystemen en interconnectoren in de Unie. Uitgezonderd zijn transmissiesystemen op eilanden die niet via interconnectoren met andere transmissiesystemen zijn verbonden. Inhoudelijk bestrijkt CACM de day-ahead- en de intradaytijdsperiode. Naast de capaciteitsberekening en -toewijzing bevat zij ook regels voor de toetsing van de configuratie van biedzones. De verplichtingen van de verordening zijn vooral gericht tot transmissiesysteembeheerders, aangewezen elektriciteitsmarktbeheerders (NEMO's) en regulatoren, niet rechtstreeks tot individuele productie-installaties of verbruikers.

Capaciteitstoewijzing en congestiebeheer

Capaciteitstoewijzing betekent in de CACM-context niet dat aan afzonderlijke centrales of verbruikers een bepaalde lijn wordt toegewezen. Toegewezen wordt de mogelijkheid om elektriciteit tussen biedzones te verhandelen, voor zover het transmissienet dat toelaat. Een biedzone is een marktgebied waarin op de groothandelsmarkt in beginsel één uniforme prijs geldt. Tussen biedzones ontstaan prijsverschillen wanneer de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit schaars wordt.

Congestiebeheer beschrijft de omgang met die schaarste. Er is congestie wanneer een netcomponent zoals een lijn of een transformator door bijkomende stroomstromen zijn toelaatbare belastingsgrens zou overschrijden. In het Europese marktontwerp moet zo'n congestie al bij de prijsvorming worden meegenomen. Is de capaciteit tussen twee biedzones uitgeput, dan wordt over die grens geen verdere handel toegelaten. De zones krijgen dan verschillende prijzen. Het prijsverschil toont aan dat elektriciteit in de ene zone schaarser is dan in de andere.

Beide tijdsperioden hebben regels nodig over hoeveel grensoverschrijdende handel mogelijk is. Op de day-aheadmarkt worden hoeveelheden elektriciteit voor de volgende dag verhandeld. Op de intradaymarkt passen marktdeelnemers hun posities op korte termijn aan, bijvoorbeeld wanneer wind- of zonneprognoses veranderen of installaties onverwacht uitvallen. De berekening berust op een gemeenschappelijk netmodel dat het Europese gekoppelde systeem weergeeft, inclusief de ligging van relevante productie-eenheden en belastingen. Daarvoor moeten alle transmissiesysteembeheerders nauwkeurige en tijdige gegevens leveren.

Marktkoppeling als regelgevend kader, niet als louter platform

Een centraal onderdeel van CACM is de uniforme Europese marktkoppeling. Voor day-ahead heet zij Single Day-Ahead Coupling (SDAC), voor intraday Single Intraday Coupling (SIDC). Bij SDAC worden biedingen uit alle deelnemende biedzones samen met de netbeperkingen in één gemeenschappelijk algoritme verwerkt. Dit bepaalt prijzen, handelsstromen en toewijzingen zo dat het totale maatschappelijke nut (de welvaart) wordt gemaximaliseerd zonder netgrenzen te schenden. Sinds leverdag 1 oktober 2025 werkt SDAC in alle deelnemende biedzones met een marktafwikkelingstijdseenheid van 15 minuten in plaats van een uur.

De verantwoordelijkheid is over meerdere actoren verdeeld. Transmissiesysteembeheerders berekenen de netcapaciteiten en stemmen die af in capaciteitsberekeningsregio's. Gecoördineerde capaciteitsberekenaars bundelen de berekeningen. Zij moeten de regulatoren van de regio om de drie maanden rapporteren over capaciteitsverminderingen die bij de validatie zijn doorgevoerd. NEMO's, in de praktijk meestal elektriciteitsbeurzen, voeren de marktprocessen uit. Een in een lidstaat aangewezen NEMO mag day-ahead- en intradaydiensten ook aanbieden voor levering in andere lidstaten. Regulatoren keuren methoden goed en houden toezicht op de uitvoering.

CACM is daarom noch een afzonderlijk IT-systeem noch een ander woord voor de elektriciteitsbeurs. Het richtsnoer is een ordeningskader waarin marktbiedingen, netberekeningen, goedkeuringen door autoriteiten en Europese coördinatie samenwerken. Handelsstromen ontstaan dan ook niet louter uit prijsverschillen, maar uit prijsverschillen binnen de grenzen van de beperkte netcapaciteit.

Capaciteitsberekening: NTC en flowgebaseerde benadering

De keuze van de methode voor de capaciteitsberekening bepaalt mee de marktresultaten. CACM kent twee benaderingen: een gecoördineerde benadering op basis van de netto-overdrachtscapaciteit (NTC) en de flowgebaseerde benadering. Bij de NTC-benadering wordt voor elke grens een maximumwaarde voor de uitwisseling vastgelegd. Bij de flowgebaseerde capaciteitsberekening wordt daarentegen berekend hoe handelstransacties doorwerken op kritieke netelementen in het vermaasde wisselstroomnet. Elektriciteit stroomt immers fysiek ook langs omwegen door naburige netten. De geconsolideerde versie van de verordening bepaalt dat aangrenzende capaciteitsberekeningsregio's in hetzelfde synchrone gebied worden samengevoegd wanneer zij elk een flowgebaseerde methode toepassen. Een bekend voorbeeld van een flowgebaseerde regio is de Core-capaciteitsberekeningsregio in Centraal-Europa. De flowgebaseerde benadering weerspiegelt de fysica nauwkeuriger, maar is complexer en voor buitenstaanders moeilijker te doorgronden. Transparante methoden zijn daarom een voorwaarde opdat marktdeelnemers de resultaten begrijpen en autoriteiten ze kunnen toetsen.

Sinds 2020 bestaat er bovendien een voorschrift uit de Verordening (EU) 2019/943 betreffende de interne markt voor elektriciteit: volgens artikel 16, lid 8, moeten transmissiesysteembeheerders minimumaandelen van hun capaciteit beschikbaar stellen voor zoneoverschrijdende handel. Dit staat bekend als het 70-procentscriterium. Deze verplichting vloeit niet voort uit CACM zelf, maar werkt rechtstreeks door op de capaciteitswaarden die in de CACM-processen worden ingebracht.

Afbakening ten opzichte van redispatching, regelenergie en langetermijncapaciteitstoewijzing

Bijzonder belangrijk is de afbakening ten opzichte van redispatching. Redispatching grijpt na de marktprijsvorming in op de inzet van centrales wanneer de marktgebaseerde programma's het net zouden overbelasten. CACM zet eerder in en houdt al bij de toewijzing van grensoverschrijdende handelscapaciteit rekening met congestie. Volledig gescheiden zijn beide domeinen echter niet: CACM vereist ook afgestemde methoden voor grensoverschrijdend relevante redispatching en countertrading. De mechanismen hangen dus samen, maar vervullen verschillende functies.

Ook regelenergie is iets anders. Zij compenseert kortetermijnafwijkingen tussen productie en verbruik en stabiliseert de netfrequentie. Zij is geregeld in een eigen richtsnoer, Verordening (EU) 2017/2195 over elektriciteitsbalancering. CACM organiseert daarentegen de energiehandel over de grenzen van biedzones heen en betrekt netcongestie bij die handel. Een goed werkende marktkoppeling vervangt geen regelenergie. Omgekeerd corrigeert regelenergie geen structureel verkeerd bemeten handelscapaciteiten.

Ook van de langetermijncapaciteitstoewijzing moet CACM worden onderscheiden. Langetermijntransmissierechten, bijvoorbeeld voor maand- of jaarperioden, worden geregeld in een eigen richtsnoer, de Forward Capacity Allocation. CACM betreft alleen de kortetermijntijdsperioden day-ahead en intraday. Het onderscheid is belangrijk, omdat kortetermijncapaciteitswaarden sterker afhangen van de actuele netsituatie, van productieprognoses en van belastingaannames.

Waarom CACM relevant is voor het elektriciteitssysteem

De Europese elektriciteitsvoorziening berust steeds meer op grensoverschrijdende coördinatie. Windstroom uit Noord-Duitsland, waterkracht uit Scandinavië, kernenergie uit Frankrijk, flexibele productie in buurlanden en industriële belastingen in verschillende regio's werken via de markt samen. Zonder geregelde capaciteitstoewijzing zouden prijsverschillen niet efficiënt worden benut, of zouden handelsstromen netgrenzen kunnen overschrijden.

CACM maakt schaarste aan de grenzen tussen biedzones zichtbaar. Is een verbinding volledig benut, dan kan extra vraag in de duurdere zone niet meer volledig worden gedekt door goedkopere aanbiedingen uit de andere zone. Het ontstane prijsverschil is geen marktfalen, maar een signaal van beperkte transportcapaciteit. Het kan wijzen op de behoefte aan netuitbreiding, op de ruimtelijke verdeling van productie en verbruik of op de werking van de configuratie van de biedzones.

Voor de integratie van hernieuwbare energie is CACM bijzonder belangrijk. Wind- en zonne-energie fluctueren in ruimte en tijd. Een Europese marktkoppeling kan die schommelingen beter opvangen, omdat overschotten en tekorten over grotere gebieden worden verdeeld. Die compensatie blijft echter gebonden aan netcapaciteiten: ontbreken er lijnen of zijn veiligheidsgrenzen bereikt, dan kan ook een gekoppelde markt fysieke congestie niet wegnemen.

Typische misverstanden

CACM zou slechts een technisch detail van de elektriciteitsbeurzen zijn: het richtsnoer werkt door op prijzen, handelsmogelijkheden, congestie-inkomsten, netbeheerprocessen en bevoegdheden van autoriteiten. Het bepaalt mee welke hoeveelheden over grenzen kunnen worden verhandeld en wanneer schaarste zich in zonale prijzen toont.
Meer handel zou automatisch meer bevoorradingszekerheid betekenen: grensoverschrijdende handel kan de bevoorradingszekerheid ondersteunen, maar vereist robuuste capaciteitsberekeningen en afgestemde veiligheidsanalyses. Worden netgrenzen te optimistisch vastgesteld, dan neemt de behoefte aan correcties in de netexploitatie toe. Worden ze te voorzichtig vastgesteld, dan blijven economisch zinvolle handelsmogelijkheden onbenut.
Capaciteit zou centralevermogen betekenen: in de CACM-context gaat het noch om geïnstalleerd centralevermogen noch om gegarandeerd vermogen, maar om transmissiecapaciteit tussen biedzones. Zij hangt af van netschakelingen, loadflows, de verdeling van de productie, veiligheidscriteria en berekeningsmethoden. Zij is dus geen vaste eigenschap van een grens die elke dag even groot zou zijn.
Biedzones zouden staatsgrenzen zijn: veel biedzones vallen samen met nationale marktgebieden, maar het begrip moet netgerelateerd worden begrepen. Treden binnen een zone aanzienlijke congesties op, dan komen die niet tot uiting in prijsverschillen, maar worden ze vaak via redispatching opgelost. Daarom voorziet CACM in een procedure waarmee de configuratie van biedzones kan worden getoetst.

Institutionele en economische samenhang

CACM verdeelt taken tussen Europese en nationale instellingen. Transmissiesysteembeheerders en NEMO's ontwikkelen gemeenschappelijke methoden, bijvoorbeeld voor het gemeenschappelijk netmodel, de capaciteitsberekening of de producten van de marktkoppeling. Regulatoren keuren deze methoden goed. Het agentschap ACER beslist wanneer de bevoegde regulatoren het niet eens raken. Sinds de ACER-verordening (EU) 2019/942 worden bepaalde Uniebrede voorstellen rechtstreeks bij ACER ingediend en daar onderzocht en goedgekeurd. Een voorbeeld zijn de geharmoniseerde maximum- en minimumprijzen voor SDAC en SIDC, die ACER in februari 2026 heeft gewijzigd. Deze ordening op meerdere niveaus is omslachtig, omdat stroomstromen geen grenzen kennen, terwijl de verantwoordelijkheid voor netten en bevoorradingszekerheid sterk nationaal gekleurd blijft.

Ook congestie-inkomsten zijn economisch relevant. Ontstaan er tussen twee biedzones verschillende prijzen en stroomt elektriciteit over de beperkte capaciteit, dan ontstaan er inkomsten uit die schaarste. Zij vloeien naar de betrokken transmissiesysteembeheerders en zijn doelgebonden. Volgens artikel 19 van Verordening (EU) 2019/943 moeten zij bij voorrang worden gebruikt om de daadwerkelijke beschikbaarheid van de toegewezen capaciteit te waarborgen of om interconnectiecapaciteit in stand te houden en uit te breiden. Slechts onder voorwaarden is verrekening in de nettarieven mogelijk. Hoe de inkomsten tussen de netbeheerders worden verdeeld, regelt een eigen methode krachtens CACM. Congestie is dus niet alleen een technische beperking, maar veroorzaakt ook geldstromen.

Herziening („CACM 2.0”)

De Europese Commissie werkt aan een herziening van de CACM-verordening. Volgens het comitologieregister werd in juni 2025 een ontwerp van uitvoeringshandeling voorgelegd aan het bevoegde comité voor grensoverschrijdende elektriciteitshandel. Doelstellingen zijn onder meer een juridische afstemming met recenter EU-recht en de aanpassing aan de marktontwikkeling. Omstreden was onder meer de voorgestelde invoering van één marktkoppelingsbeheerder (Single Market Coupling Operator). Tot de inwerkingtreding van een nieuwe versie blijft Verordening (EU) 2015/1222 in de versie van de wijziging van 2021 doorslaggevend. Details kunnen door de herziening veranderen.

Conclusie

CACM is een regelgevend kader dat de Europese elektriciteitsmarkten verbindt met de grenzen van het transmissienet. De term verklaart noch alleen de hoogte van de elektriciteitsprijzen noch de oorzaak van elke netcongestie. Hij toont wel op welke plaats fysieke netbeperkingen worden vertaald in kortetermijnmarktprocessen. Nauwkeurig gebruikt duidt CACM niet de Europese elektriciteitsmarkt als geheel aan, maar de regels volgens welke zoneoverschrijdende handelscapaciteit voor day-ahead en intraday wordt berekend, toegewezen en bij congestie beperkt.

Bronnen

Verordnung (EU) 2015/1222 der Kommission vom 24. Juli 2015 zur Festlegung einer Leitlinie für die Kapazitätsvergabe und das Engpassmanagement — Europäische Kommission / EUR-Lex (ABl. L 197 vom 25.7.2015, S. 24); 2015-07-24. Art. 1 (Gegenstand und Anwendungsbereich), Art. 3 (Ziele), Art. 26 (Validierung, Quartalsbericht), Art. 84 (Inkrafttreten)
Consolidated text: Commission Regulation (EU) 2015/1222 (02015R1222-20210315) — EUR-Lex; 2021-03-15 (Konsolidierungsstand). Änderungsübersicht (M1), Art. 4 (NEMO-Dienstleistungen in anderen Mitgliedstaaten), Art. 17 (Netzmodell), Art. 20 (flussbasierter Ansatz)
D107561/02 – Revision of the Capacity Allocation and Congestion Management network code (CACM Commission Regulation (EU) 2015/1222) — Europäische Kommission, Komitologieregister; 2025-06-29. Status: Draft Implementing Act submitted to Committee – 24 June 2025; Ausschuss C08200
ACER Decision No 02/2026 on the harmonised maximum and minimum clearing price methodology for the single day-ahead coupling — ACER; 2026-02-04. Erwägungsgründe (1)–(4) und (14); Art. 1
SDAC Press Release: 15-Minute MTU in SDAC Was Implemented — SDAC-Parteien (NEMOs und ÜNB), veröffentlicht über ENTSO-E; 2025-10-01. Pressemitteilung und Abschnitt About SDAC

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 16:40