f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Bidding Zone Review

Biedzonereview biedzone elektriciteitsmarkt EU congestiebeheer zonale prijszetting

De Bidding Zone Review, in het Nederlands de evaluatie van de biedzones, is een in het EU-recht vastgelegde toetsingsprocedure. Zij onderzoekt of de grenzen van de elektriciteitsprijszones op de Europese groothandelsmarkt nog aansluiten bij het feitelijke transmissienet. Een biedzone is volgens de Elektriciteitsverordening (EU) 2019/943 het grootste geografische gebied waarbinnen marktdeelnemers energie kunnen uitwisselen zonder capaciteitstoewijzing. Voor de handel binnen zo'n zone worden de lijnen dus behandeld alsof ze geen grenzen hadden. Daaruit volgt op de day-aheadmarkt voor elk handelsinterval één uniforme zoneprijs.

De evaluatie stelt niet de vraag of een prijszone politiek gewenst is. Zij onderzoekt of de bestaande indeling netcongestie, handelscapaciteit, economische efficiëntie en systeemveiligheid passend weergeeft. Mogelijke uitkomsten zijn het behoud van de zones, de splitsing van een zone, het samenvoegen van meerdere zones of verschoven grenzen.

Biedzone, netcongestie en prijs

De kern van het onderwerp is het verschil tussen marktgebied en fysiek net. Tussen biedzones berekenen de transmissiesysteembeheerders de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit. Deze capaciteit wordt aan de handel toegewezen, en congestie aan de zonegrenzen komt tot uiting in prijsverschillen. Binnen een zone geldt daarentegen één prijs, hoewel elektriciteit fysiek niet willekeurig van de plaats van opwekking naar de plaats van verbruik kan stromen.

Een voorbeeld: in het noorden van een zone wekken windparken veel stroom op, terwijl het verbruik in het zuiden hoog is. De uniforme prijs leidt dan tot handelstransacties die het net binnen de zone zouden overbelasten. Daarom grijpen de netbeheerders na de handel in, vooral via redispatch. Daarbij wordt het opwekkings- of belastingpatroon aangepast, zodat de lastflows binnen de grenzen van de lijnen blijven. In Duitsland is het vroegere invoedingsmanagement sinds oktober 2021 als zogeheten Redispatch 2.0 in de redispatch opgenomen. De kosten van deze ingrepen komen niet tot uiting in de beursprijs, maar worden vooral via netvergoedingen omgeslagen.

Centraal staat het begrip structurele congestie. Daarmee wordt congestie bedoeld die ondubbelzinnig kan worden vastgesteld, voorspelbaar is, geografisch gedurende langere tijd stabiel blijft en onder normale omstandigheden vaak terugkeert. Een enkele gebeurtenis in een uitzonderlijke netsituatie voldoet niet aan deze voorwaarden. Volgens artikel 14 van de verordening mogen biedzones in principe geen dergelijke congestie bevatten. Uitzonderingen gelden wanneer de congestie geen gevolgen heeft voor naburige zones of wanneer die gevolgen tijdelijk worden beperkt door mitigerende maatregelen. Bovendien mogen zij de volgens artikel 16 vereiste zoneoverschrijdende handelscapaciteit niet verminderen. Daarvoor is een minimumwaarde van 70 procent vastgelegd.

Rechtsgrondslag en verloop

Bepalend zijn artikel 14 en 15 van Verordening (EU) 2019/943. Daarbij komt de richtsnoeren voor capaciteitstoewijzing en congestiebeheer (CACM, Verordening (EU) 2015/1222), op grond waarvan evaluaties ook regionaal kunnen worden gestart. De procedure verloopt in meerdere stappen:

  • Methode en varianten: De transmissiesysteembeheerders stellen methoden, aannames en alternatieve zoneconfiguraties voor. De regulatoren konden het niet eens worden over het eerste voorstel. Daarom ging de beslissing in juli 2020 naar het EU-agentschap voor regulatoren ACER. Dit stelde in 2022 de te onderzoeken configuraties vast.

  • Studie: Op die basis leggen de betrokken transmissiesysteembeheerders binnen twaalf maanden na goedkeuring van de methode een gezamenlijk voorstel voor over de vraag of de configuratie moet worden gewijzigd of behouden.

  • Besluit: Daarna hebben de betrokken lidstaten zes maanden de tijd om unaniem te besluiten over behoud of wijziging. Komt er geen unanimiteit, dan beslist de Europese Commissie als laatste redmiddel en na raadpleging van ACER binnen nog eens zes maanden.

  • Actieplan in plaats van zonewijziging: Een lidstaat met structurele congestie kan in plaats van een nieuwe zone-indeling een actieplan op grond van artikel 15 indienen. Daarin beschrijft hij maatregelen zoals netuitbreiding en hogere handelscapaciteit.

De configuraties worden beoordeeld aan de hand van veel criteria, waaronder netveiligheid, marktefficiëntie, liquiditeit, transitiekosten, stabiliteit en robuustheid van de zones en de integratie van hernieuwbare energie. De belangrijkste kengetal is de gemonetariseerde economische efficiëntie. Daarin wordt onder meer het marktwelzijn verrekend met de kosten voor redispatch en countertrading.

Resultaten van de eerste Europese evaluatie

Op 28 april 2025 publiceerden de transmissiesysteembeheerders via ENTSO-E de studie voor het doeljaar 2025. Onderzocht werden 14 door ACER voorgeschreven configuraties in Centraal-Europa en Noord-Europa. Alle onderzochte splitsingen van de Duits-Luxemburgse biedzone behaalden daarbij een hogere economische efficiëntie dan de status quo. De winsten lagen tussen 251 en 339 miljoen euro per jaar. Een indeling in vijf zones scoorde het best. Een splitsing van Nederland leverde een klein voordeel van 9 miljoen euro op. De onderzochte varianten voor Frankrijk en Italië scoorden slechter, en ook de Noordse varianten brachten geen efficiëntiewinst.

De cijfers moeten voorzichtig worden gelezen. ENTSO-E wees zelf op methodologische zwakke punten, zoals verouderde invoergegevens uit de methodefase. ACER kwam in een advies aan de Raad van de EU tot een andere conclusie: de studie onderschat de voordelen van een splitsing van Duitsland en Luxemburg aanzienlijk, onder meer omdat zij de coördinatie van de netbeheerders bij congestiebeheer te gunstig inschat. De Duitse federale regering acht de geldigheid van de studie op grond van die methodologische gebreken op haar beurt omstreden.

Duitsland koos voor het behoud van de uniforme Duits-Luxemburgse biedzone en diende in plaats daarvan een actieplan voor de biedzone in. Volgens de federale regering komt dit ook overeen met het coalitieakkoord van CDU/CSU en SPD. Het plan zet in op meer transmissiecapaciteit, netuitbreiding en operationele maatregelen. Of en hoe de Europese Commissie daarop reageert, was bij het afsluiten van de redactie niet definitief vast te stellen. Juridisch is de kwestie met deze beslissing niet voorgoed afgedaan, omdat toekomstige evaluaties zijn voorzien.

Afbakening ten opzichte van nodal pricing, congestiebeheer en netuitbreiding

De Bidding Zone Review voert geen knooppuntenmarkt in. Bij nodal pricing ontstaan prijzen voor individuele netknooppunten. De evaluatie blijft daarentegen binnen het zonale model en vraagt alleen waar de zonegrenzen zouden moeten liggen. Voor het afleiden van alternatieve zone-indelingen eiste ACER echter analyses met knooppuntgebonden marginale prijzen. Nodale berekeningen dienen hier dus als analyse-instrument, niet als marktontwerp.

De evaluatie vervangt ook geen congestiebeheer. Redispatch, countertrading, netreserve en de gecoördineerde capaciteitsberekening blijven operationele instrumenten. Een andere zone-indeling verandert echter wel hoeveel congestiebeheer nodig is en wie via de prijs welke schaarstesignalen ontvangt. Ook netuitbreiding en zone-indeling zijn twee verschillende antwoorden op dezelfde beperkte transportcapaciteit. Nieuwe lijnen verminderen congestie. Nieuwe zonegrenzen maken die congestie op de markt zichtbaar, maar nemen haar niet weg. Als het te verwachten is dat concrete lijnprojecten een congestie oplossen, kan dat pleiten tegen een kortetermijnwijziging van de zones. Als de uitbreiding vertraging oploopt, neemt de druk op de zone-indeling daarentegen toe.

Verdelingseffecten en doelconflicten

Een zonesplitsing verschuift de groothandelsprijzen regionaal. In een gebied met veel goedkope opwekking en beperkte exportmogelijkheden dalen de prijzen eerder, in een gebied met veel verbruik en beperkte importmogelijkheden stijgen ze eerder. Dat werkt door op inkoopkosten, afdekkingsstrategieën, opbrengsten van centrales en vestigingsbeslissingen. Daarom ligt het onderwerp politiek gevoelig. Een uniforme prijs geldt voor velen als uitdrukking van een gezamenlijk economisch gebied, hoewel elektriciteit fysieke lastflows volgt en geen administratieve grenzen.

Tussen de doelstellingen bestaan echte conflicten. Kleinere zones geven schaarste nauwkeuriger weer, maar kunnen de liquiditeit en de afdekkingsmogelijkheden op de termijnmarkt verzwakken. Dat weegt bijzonder zwaar, omdat veel marktdeelnemers in Europa de Duitse markt als referentie voor afdekking gebruiken. Grote zones vereenvoudigen de handel, maar verbergen congestie binnen de zone en verdelen de kosten ervan over alle netgebruikers. Regionale prijzen zijn dus niet bij voorbaat een kunstmatige benadeling, en een splitsing is geen wondermiddel. Het elektriciteitssysteem heeft in elk geval netbeheer, regelenergie, redispatch en langetermijnnetontwikkeling nodig.

Betekenis voor investeringen en flexibiliteit

De zone-indeling beïnvloedt welke investeringen waar renderen. Bij een uniforme prijs beoordelen investeerders locaties voor opwekking, opslag, elektrolysers of datacenters op basis van gemiddelde prijzen, hoewel de lokale netsituatie sterk kan verschillen. In een zone met een opwekkingsoverschot zouden vaker lage prijzen voorkomen. Dat kan flexibiliteit zoals opslag, power-to-heat of flexibele industriële processen aantrekken. In schaarse verbruikszones zouden hogere prijzen lokale opwekking en vraagflexibiliteit bevorderen. Hoe sterk zulke signalen doorwerken, hangt echter ook af van netvergoedingen, steunregelingen, afdekkingsmogelijkheden en vergunningen. Met de uitbouw van wind en fotovoltaïsche zonne-energie en met de elektrificatie via warmtepompen en elektrische mobiliteit zal de kwestie waarschijnlijk eerder aan gewicht winnen.

Duiding

De Bidding Zone Review maakt zichtbaar dat een uniforme prijs in een grote zone geen eigenschap van het elektriciteitssysteem is, maar een institutionele keuze. Die keuze verdeelt de complexiteit over beurshandel, netbeheer, regulering en kostenomslag. De procedure ordent de doelconflicten, maar lost ze niet op. Welke configuratie de juiste is, hangt af van aannames over netuitbreiding, opwekkingsmix, vraag, opslag en Europese handelsstromen. Uiteindelijk beslissen de lidstaten of, bij gebrek daaraan, de Commissie.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 15:36

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.