f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Balkonkrachtcentrale, plug-in-zonnestroominstallatie (Steckersolargerät)

Balkonzonnepanelen plug-in zonnepaneelsysteem fotovoltaïsche energie prosument Eigen verbruik laagspanning elektriciteitsverbruik

Een balkonkrachtcentrale is een kleine fotovoltaïsche installatie voor eigen verbruik. Ze wordt doorgaans via een stopcontact of een speciaal energiestekkersysteem aangesloten op de stroomkring van een woning of een huis. In het Duitse recht heet ze Steckersolargerät (plug-in-zonnestroominstallatie). De Erneuerbare-Energien-Gesetz (EEG) definieert het in § 3 nr. 43 als een toestel dat bestaat uit een of meer zonne-installaties, een omvormer, een aansluitkabel en een stekker voor de verbinding met de eindstroomkring van een eindverbruiker. De opgewekte stroom wordt eerst gebruikt door de toestellen die tegelijk in hetzelfde huishouden draaien. Alleen wanneer de opwekking het actuele verbruik overschrijdt, vloeit het overschot naar het openbare laagspanningsnet.

Opbouw en kengetallen

Voor een Steckersolargerät zijn twee vermogensgegevens belangrijk. Het modulevermogen wordt uitgedrukt in watt peak (Wp). Het beschrijft het gelijkstroomvermogen van de zonnepanelen onder genormeerde testomstandigheden, dus een laboratoriumwaarde. Hoeveel stroom de panelen werkelijk leveren, hangt af van oriëntatie, hellingshoek, schaduw, temperatuur en seizoen. De omvormer zet de gelijkstroom om in wisselstroom die op het net gebruikelijk is. Zijn uitgangsvermogen wordt uitgedrukt in voltampère (VA) of watt en bepaalt hoeveel vermogen maximaal naar het huisnet kan vloeien. Zijn de panelen sterker dan de omvormer, dan wordt op zonnige middagen een deel van het mogelijke vermogen afgetopt. In ruil levert de installatie 's ochtends, 's avonds en bij bewolkte hemel meer.

Een balkonkrachtcentrale wekt elektrische energie op, gemeten in kilowattuur. Daarvan moet het vermogen worden onderscheiden: het beschrijft hoeveel stroom er op een bepaald moment vloeit. Een paneel kan op een zonnige middag een hoog vermogen leveren, 's nachts levert het niets. Voor de stroomfactuur telt de hoeveelheid kilowattuur die per jaar zelf wordt verbruikt. Voor het elektriciteitsnet is bovendien van belang wanneer er wordt ingevoed en hoe de invoeding zich ter plaatse met het verbruik overlapt.

Rechtskader in Duitsland (stand november 2026)

Sinds de inwerkingtreding van het Solarpaket I op 16 mei 2024 gelden in de EEG bijzondere regels voor Steckersolargeräte. Ze hebben alleen betrekking op toestellen die vanaf die datum voor het eerst in gebruik zijn genomen. De voorwaarden zijn:

  • Vermogensgrenzen: Het geïnstalleerde modulevermogen bedraagt maximaal 2.000 watt, het omvormervermogen in totaal maximaal 800 VA. Alle Steckersolargeräte achter hetzelfde afnamepunt worden samengeteld, dus achter de meter waarlangs het huishouden stroom afneemt. Twee toestellen van elk 600 VA vallen samen daarom niet meer onder de bijzondere regels.

  • Doorslaggevend is de hoogste instelbare waarde: kan een omvormer op 900 VA worden ingesteld, dan gelden de bijzondere regels ook niet als hij in bedrijf op 600 VA is afgeregeld.

  • Geen vergoeding: Het toestel moet zijn toegewezen aan de „onbezoldigde afname“ (unentgeltliche Abnahme). De netbeheerder neemt de overtollige stroom af, verrekent en vermarkt hem, maar betaalt daarvoor geen invoedingsvergoeding. Wie in plaats daarvan de reguliere EEG-vergoeding claimt, kan de vereenvoudigende bijzondere regels niet gebruiken.

  • Registratie: Het toestel wordt uitsluitend aangemeld in het Marktstammdatenregister van de Bundesnetzagentur. Daarvoor volstaan enkele gegevens. Een afzonderlijke aanmelding bij de netbeheerder is binnen de vermogensgrenzen niet meer nodig.

Ook voor Steckersolargeräte moet een ongeschikte meter worden vervangen. Volgens § 10a EEG rust de netbeheerder het aansluitpunt uit met een moderne meetinrichting als tweerichtingsmeter of met een intelligent meetsysteem. Tot dan mag het toestel al worden gebruikt. Een oude Ferraris-meter, die bij invoeding achteruit draait, wordt overgangsmatig gedoogd. De eerdere bewering dat moderne meters achteruit draaien van meet af aan verhinderen, geldt dus pas na de vervanging. Volgens het Umweltbundesamt ontstaan voor de exploitant door de vervanging en de werking van de nieuwe meter geen extra kosten ten opzichte van de vroegere meter.

Sinds december 2025 bestaat met DIN VDE V 0126-95 een eigen productnorm voor Steckersolargeräte als totaalsysteem. Ze legt veiligheidseisen en keuringen vast en staat onder bepaalde beschermingsmaatregelen ook de aansluiting via een gewone geaarde stekker (Schutzkontaktstecker) op een huishoudelijk stopcontact toe. Aanvullend gelden de installatienormen voor de huisinstallatie. Met het Solarpaket en wijzigingen in het huur- en appartementseigendomsrecht werd in 2024 bovendien het gebruik voor huurders en appartementseigenaars vergemakkelijkt. De montage moet desondanks veilig zijn, en voorschriften inzake bevestiging, vormgeving en gebouwveiligheid blijven bestaan.

Afbakening ten opzichte van de dakinstallatie, de opslag en de noodstroomvoorziening

Een dakinstallatie is meestal vast geïnstalleerd, aanzienlijk groter en wordt door een elektrotechnisch installatiebedrijf aangesloten. Een Steckersolargerät is daarentegen ontworpen voor kleine vermogens, een vereenvoudigde registratie en een geringe technische complexiteit. Het is geen opslag: zonder extra thuisbatterij kan het stroom niet bewaren voor later. Het is ook geen noodstroominstallatie. Valt het net uit, dan schakelt de omvormer zich uit, zodat er geen stroom in een afgeschakeld net vloeit waaraan mogelijk wordt gewerkt. Deze uitschakeling is een veiligheidsfunctie en geen gebrek.

Wanneer een balkonkrachtcentrale loont

Het nut ontstaat wanneer opwekking en verbruik tegelijk plaatsvinden. Als overdag koelkast, router, computer, wasmachine of warmtepomp draaien, kan een deel van dat verbruik rechtstreeks door de zonnepanelen worden gedekt. Daardoor moet het huishouden minder stroom van het openbare net afnemen. Omdat het overschot zonder vergoeding naar het net gaat, zit de economische waarde bijna volledig in de bespaarde stroomafname. Hoe hoog die uitvalt, hangt ervan af hoe goed het opwekkingsprofiel past bij het belastingsprofiel van het huishouden.

Vaak wordt de jaaropwekking vergeleken met het totale stroomverbruik van een huishouden. Dat geeft slechts een grove indruk. Een huishouden met een jaarverbruik van 3.000 kilowattuur gebruikt niet automatisch alles wat het toestel per jaar opwekt. Wie overdag nauwelijks stroom nodig heeft, bereikt een lager aandeel eigen verbruik dan een huishouden met voortdurend draaiende toestellen of verbruikers die naar de middaguren kunnen worden verschoven.

Een zelf verbruikte kilowattuur vervangt stroom tegen de huishoudelijke stroomprijs. Die prijs omvat naast de energiekosten ook netvergoedingen, belastingen, heffingen en distributiekosten. Voor het huishouden is ze daarom meestal meer waard dan een ingevoede kilowattuur. Vanuit het perspectief van het elektriciteitssysteem blijft het huishouden niettemin afhankelijk van het net zodra de zon niet schijnt of het vermogen niet volstaat. Een balkonkrachtcentrale verlaagt de afgenomen hoeveelheid stroom, maar vervangt noch de netaansluiting noch noemenswaardige gewaarborgde netcapaciteit.

Rol in het elektriciteitssysteem

De naam krachtcentrale kan misleidend zijn. De invoeding volgt het zonneaanbod en is zonder opslag of sturing nauwelijks te plannen. Een Steckersolargerät levert geen gewaarborgd vermogen, draagt niet bij aan frequentiehandhaving en kan storingen in het lokale net niet actief compenseren. Zijn taak is decentraal kleine hoeveelheden stroom op te wekken en de eigen netafname te verlagen. Veel toestellen samen kunnen in totaal relevant worden, maar blijven afhankelijk van weer en tijdstip van de dag.

Voor het laagspanningsnet is één enkele installatie meestal onproblematisch. Veel installaties in één straat kunnen op zonnige dagen echter de stroomstromen veranderen: in plaats van bijna uitsluitend van de lokale transformator naar de huishoudens te vloeien, daalt het nettoverbruik of vloeit er tijdelijk stroom terug. De registratie in het Marktstammdatenregister zorgt daarom voor transparantie over het groeiende aantal kleine invoeders in het distributienet. De gegevens worden automatisch doorgegeven aan de bevoegde netbeheerder.

Wie een balkonkrachtcentrale exploiteert, wekt stroom op en verbruikt stroom en wordt daarmee een kleine prosumer. Een actieve rol op de elektriciteitsmarkt volgt daar niet uit. De meeste toestellen reageren noch op prijzen noch op netsignalen. Ze wekken stroom op zodra er licht op de panelen valt. Pas in combinatie met stuurbare verbruikers, opslag, dynamische tarieven of energiemanagementsystemen ontstaat echte flexibiliteit.

Duiding

Balkonkrachtcentrales maken deelname aan de energietransitie gemakkelijker, vooral voor mensen zonder eigen dak. Ze wekken echter valse verwachtingen wanneer ze worden voorgesteld als vervanging voor netuitbreiding, grote opwekkingsinstallaties, opslag of flexibele vraag. Strikt genomen duidt de term noch een autarke stroomvoorziening noch een volwaardige krachtcentrale aan. Bedoeld is een klein, aan het net gekoppeld fotovoltaïsch toestel voor direct eigen verbruik. Het effect ervan hangt ervan af dat zonnestroom en huishoudelijk verbruik in de tijd samenvallen, dat het veilig wordt aangesloten en dat veel kleine invoeders zich verspreiden.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 15:08

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.