Balancing Energy · Woordenlijst

Balancing Energy is elektrische energie die een transmissiesysteembeheerder daadwerkelijk activeert om kortstondige afwijkingen tussen injectie en afname in het elektriciteitssysteem op te heffen. De Europese richtsnoeren inzake elektriciteitsbalancering (Verordening (EU) 2017/2195, kortweg EB GL) definiëren haar als energie die transmissiesysteembeheerders gebruiken voor de systeembalancering en die een aanbieder van balanceringsreserves levert. In het Duits sluit de term Regelarbeit hier het nauwst bij aan. Ze ontstaat pas wanneer een installatie of een stuurbare last daadwerkelijk wordt aangestuurd of automatisch wordt geactiveerd om energie aan het systeem toe te voegen of eraan te onttrekken.

Balancing Energy wordt gemeten als hoeveelheid energie, meestal in megawattuur. Een activering van 100 megawatt gedurende 15 minuten komt overeen met 25 megawattuur. Deze eenvoudige berekening helpt, omdat vermogen en energie in het elektriciteitssysteem vaak door elkaar worden gehaald. Vermogen is de momentane capaciteit of de momentane inzet in megawatt. Balancing Energy is de hoeveelheid die over een bepaalde duur daadwerkelijk is geleverd of opgenomen.

Balancing Energy is dus niet de gereserveerde reserve, maar het gebruik ervan. De gereserveerde capaciteit om op verzoek een bepaald vermogen te leveren heet Balancing Capacity of in het Duits meestal Regelleistung (regelvermogen). Volgens de EB GL verbindt een aanbieder van Balancing Capacity zich ertoe om gedurende de contractperiode reserve beschikbaar te houden en daarvoor overeenkomstige biedingen voor Balancing Energy in te dienen. Voor het beschikbaar houden kan hij worden vergoed, ook als zijn installatie nooit wordt afgeroepen. Balancing Energy ontstaat daarentegen alleen bij een activering. Dit onderscheid is meer dan een kwestie van woorden. Het bepaalt de aanbesteding, de prijsvorming, de afrekening en de prikkels op de markt voor balanceringsreserves.

Fysieke functie in het elektriciteitssysteem

In een gekoppeld systeem moet op elk moment bijna exact evenveel stroom worden opgewekt als er wordt verbruikt. Netverliezen en uitwisselingsstromen met naburige regelzones zijn daarbij meegerekend. Wijken opwekking en verbruik van elkaar af, dan verandert de netfrequentie. Ontbreekt er vermogen, dan daalt de frequentie onder de streefwaarde van 50 hertz. Bij een overschot stijgt ze. De frequentie is daarom een gemeenschappelijk fysiek signaal in het synchrone gebied van Continentaal Europa.

Balanceringsreserve wordt in stappen ingezet:

De frequentiebehoudsreserve (FCR, vroeger primair regelvermogen) reageert automatisch en zeer snel op frequentieafwijkingen. Ze wordt volgens het solidariteitsbeginsel in het hele synchrone gebied geactiveerd, ongeacht waar het onevenwicht is ontstaan. In Duitsland worden FCR-vermogen en FCR-energie samen aanbesteed. De FCR-energie wordt niet als aparte markt voor regelarbeit gevoerd. De Duitse TSB's publiceren daarvoor alleen een berekende waarde (k maal Delta f), omdat de daadwerkelijk geleverde FCR niet wordt gemeten.
De automatische frequentieherstelreserve (aFRR, vroeger secundair regelvermogen) wordt automatisch geactiveerd voor de regelzone waarin de afwijking is ontstaan (veroorzakersprincipe). De standaardproducten ervan zijn ontworpen voor volledige activering binnen 5 minuten.
De manuele frequentieherstelreserve (mFRR, vroeger minutenreserve) wordt gericht door de transmissiesysteembeheerder afgeroepen. Volgens TransnetBW gebeurt de activering binnen 12,5 minuten en duurt ze minstens 15 minuten. De mFRR vult de aFRR aan bij langdurige of bijzonder grote onevenwichten of lost haar af.

Wanneer in Duitsland wordt gesproken over Regelarbeit met eigen energieprijzen en een eigen markt, dan gaat het dus vooral om aFRR en mFRR. De EB GL regelt de afrekening van Balancing Energy minstens voor frequentieherstel en reserve-vervanging. De afgerekende hoeveelheid kan daarbij gebaseerd zijn op de gevraagde activering of op meetwaarden.

Positieve Balancing Energy betekent dat het systeem extra injectie of minder verbruik nodig heeft. Een centrale schakelt op, een batterij ontlaadt of een industrieel bedrijf verlaagt zijn last. Negatieve Balancing Energy betekent dat er te veel energie in het systeem zit. Dan wordt de opwekking verlaagd, laadt een batterij, verhoogt een stuurbare last zijn verbruik of neemt een andere geschikte eenheid energie op. De richting zegt dus niets over de vraag of een installatie goed of slecht werkt. Ze beschrijft alleen welke correctie het totale systeem op dat moment nodig heeft.

Afbakening ten opzichte van regelvermogen, regelenergie en onbalansenergie

Balancing Energy wordt vaak onnauwkeurig vertaald met Regelenergie. In het dagelijks gebruik kan Regelenergie echter zowel de gereserveerde reserve als de daadwerkelijk afgeroepen energie betekenen. Voor een zuivere analyse moet men onderscheiden: Regelleistung is de gereserveerde capaciteit in megawatt, Regelarbeit de afgeroepen energiehoeveelheid in megawattuur. Balancing Capacity komt overeen met Regelleistung, Balancing Energy met Regelarbeit. Het Duitse aanbestedingsplatform van de TSB's maakt dienovereenkomstig onderscheid tussen markten voor vermogen en voor energie.

Ausgleichsenergie (onbalansenergie in de balansverrekening) is een verwante, maar andere term. Op de Duitse elektriciteitsmarkt duidt ze vooral de afwijking van een balansverantwoordelijke portefeuille (Bilanzkreis) van zijn aangemelde programma aan, en de financiële waardering daarvan. Een Bilanzkreis kan te weinig energie hebben als afnemers meer verbruiken of installaties minder injecteren dan gepland. Hij kan ook te veel energie in de portefeuille hebben. Zulke afwijkingen worden afgerekend tegen de Ausgleichsenergie-prijs, in Duitsland de regelzone-overschrijdende uniforme prijs voor balansenergie (reBAP).

Beide grootheden hangen nauw samen, maar vallen niet samen. Balancing Energy is de fysieke correctie die de transmissiesysteembeheerder in het net veroorzaakt. Ausgleichsenergie is de boekhoudkundige en financiële toewijzing van afwijkingen aan de balansverantwoordelijken. De kosten van de afgeroepen Regelarbeit vloeien via de Ausgleichsenergie terug naar de Bilanzkreise en daarmee uiteindelijk naar de verbruikers. Hoeveel Regelarbeit in totaal nodig is, hangt af van de nettoafwijking van de regelzones. Daarnaast spelen de saldering van tegengestelde afwijkingen, de grensoverschrijdende samenwerking en netrestricties een rol.

Daaruit volgt: hoge Ausgleichsenergie-kosten van een marktpartij betekenen niet dat precies die hoeveelheid als Regelarbeit is afgeroepen. Omgekeerd kan Regelarbeit nodig worden zonder dat één enkele Bilanzkreis sterk afwijkt. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer veel kleine fouten in dezelfde richting gaan en elkaar niet opheffen.

Hoe Balancing Energy ontstaat

Een groot deel van de balancering wordt al vóór de realtime georganiseerd via markten. Producenten, leveranciers, handelaren en directe vermarkters kopen en verkopen energie op de termijnmarkt, de day-aheadmarkt en de intradaymarkt. Voor elk kwartier ontstaan programma's die in Bilanzkreise worden samengebracht. De EB GL maakt daarbij duidelijk: marktdeelnemers moeten zich zo dicht mogelijk bij de realtime zelf in evenwicht brengen. Pas de onevenwichten die na het einde van de intradayhandel overblijven, balanceren de transmissiesysteembeheerders via de markt voor balanceringsreserves. Bovendien moet elke balansverantwoordelijke in realtime in evenwicht zijn of bijdragen aan het evenwicht van het systeem.

In de realtime wijkt de fysieke werkelijkheid af van deze programma's. Verbruiksprognoses zijn niet exact, wind- en zonne-opwekking veranderen met het weer, centrales vallen uit, industriële processen verlopen anders dan gepland en ook de netverliezen schommelen. Daar komen prognose- en communicatiefouten of laat aangepaste programma's bij. De resterende afwijking regelen de transmissiesysteembeheerders bij.

Regelarbeit wordt geleverd door gepreselecteerde (voorgekwalificeerde) aanbieders. Daartoe behoren conventionele centrales, waterkrachtcentrales, batterijopslag, gebundelde kleinere installaties, flexibele industriële processen, stuurbare verbruikers en steeds vaker ook hernieuwbare installaties. De EB GL eist uitdrukkelijk dat ook vraagflexibiliteit, producenten van hernieuwbare energie en opslagbeheerders aanbieder van balanceringsreserves kunnen worden. Een aanbieder moet aantonen dat hij de vereiste reactietijd haalt en dat zijn vermogen meetbaar, beschikbaar, stuurbaar en afrekenbaar is.

Welke installatie wordt afgeroepen, bepaalt de markt. In Duitsland bestaat sinds november 2020 naast de markt voor regelvermogen een eigen markt voor Regelarbeit voor aFRR en mFRR. Daar bieden aanbieders hoeveelheden aan tegen een energieprijs. Wie op de markt voor regelvermogen een toewijzing heeft gekregen, moet biedingen voor Regelarbeit indienen. Andere gepreselecteerde aanbieders mogen aanvullend bieden. De biedingen worden per product en richting in een merit-orderlijst gerangschikt volgens energieprijzen. Bij positieve behoefte worden de goedkoopste biedingen eerst afgeroepen. Bij negatieve behoefte is de volgorde aflopend: eerst komen dus de biedingen met de hoogste energieprijs aan bod.

Via de Europese platformen PICASSO voor aFRR en MARI voor mFRR rangschikken de betrokken netbeheerders hun biedingen gezamenlijk. Ze optimaliseren de activeringen rekening houdend met de beschikbare grensoverschrijdende transmissiecapaciteit. In Duitsland verloopt de mFRR-activering via de merit-orderlijst-server (MOLS) van de TSB's, die met MARI is verbonden. Valt het platform uit, dan worden activeringen nationaal afgehandeld. Nog vóór de activering saldeert het Imbalance Netting tegengestelde onevenwichten van naburige regelzones. De daadwerkelijk afgeroepen Regelarbeit is daarom ook een resultaat van de marktorganisatie en niet enkel een rechtstreekse uitdrukking van fysieke schaarste.

Prijsvorming en afrekening

Regelarbeit heeft eigen prijzen. Ze kunnen sterk verschillen van de vermogensprijs van het regelvermogen, van de day-aheadprijs en van de intradayprijs. Regelarbeit wordt zeer kortetermijn afgeroepen, moet betrouwbaar beschikbaar zijn en hangt sterk af van tijdstip, technische geschiktheid en ligging in de regelzone. In de energieprijzen vloeien daarom niet alleen brandstofkosten, maar ook opportuniteitskosten, startvoorwaarden, vulniveaus van opslag, minimale looptijden en de richting van de activering. Voor de Europese platformen voorziet de EB GL in beginsel in marginale prijsvorming: het duurste afgeroepen bod bepaalt de prijs voor allen (pay-as-cleared).

Er wordt op twee niveaus afgerekend. Ten eerste tussen netbeheerder en aanbieder: volgens de EB GL hangt de betalingsrichting af van de richting van de Regelarbeit en van het teken van de prijs. Bij positieve Regelarbeit en een positieve prijs betaalt de netbeheerder de aanbieder. Bij een negatieve prijs betaalt de aanbieder. Bij negatieve Regelarbeit keert dit om. Ten tweede worden afwijkingen van Bilanzkreise afgerekend via Ausgleichsenergie-prijzen. Volgens de EB GL moeten deze prijzen de waarde van de energie in realtime weerspiegelen. Dat moet prikkels creëren om Bilanzkreise zorgvuldig te voorspellen en in de intradayhandel bij te sturen.

Deze constructie moet twee doelen verenigen. De netexploitatie heeft in realtime betrouwbare correctie-energie nodig, en de markt heeft prijzen nodig zonder perverse prikkels. Is Ausgleichsenergie te goedkoop, dan nemen marktpartijen afwijkingen mogelijk bewust op de koop toe. Is ze tijdelijk zeer duur, dan bevordert dat de balanstrouw, maar het betekent ook risico's voor partijen met moeilijk voorspelbare portefeuilles.

Waarom de term relevant is voor het elektriciteitssysteem

Balancing Energy toont hoeveel reële correctie-energie het elektriciteitssysteem op korte termijn nodig heeft. De term verbindt drie niveaus: het fysieke frequentiebehoud, de marktprocessen vóór de realtime en de financiële toewijzing van afwijkingen. Pas met deze verbinding laat zich vaststellen of een probleem voortkomt uit technische grenzen, prognosefouten, marktregels, ontbrekende flexibiliteit of slecht beheer van de Bilanzkreis.

Met meer weersafhankelijke opwekking wordt de term belangrijker, maar hij is niet door wind- en zonne-energie ontstaan. Ook een door fossiele of nucleaire opwekking gekenmerkt systeem heeft Regelarbeit nodig, omdat centrales uitvallen en lasten schommelen. Weersafhankelijke injectie verandert echter de aard van de onzekerheid. Prognosekwaliteit, kortetermijnweerswijzigingen en de koppeling met de intradayhandel worden belangrijker. Tegelijk verbeteren de prognoses, vereffenen grotere marktgebieden meer, en reageren flexibele installaties vaak sneller dan klassieke centrales.

Voor flexibiliteit is Regelarbeit een praktisch toepassingsgebied. Batterijen, pompaccumulatiecentrales, elektrolyseurs, industriële lasten, warmteopslag en gebundelde verbruikers kunnen haar leveren als ze snel en betrouwbaar stuurbaar zijn. Hun waarde ontstaat dan niet alleen uit prijsverschillen tussen goedkope en dure uren, maar ook uit systeemdiensten waarbij snelheid, precisie en beschikbaarheid worden vergoed.

Typische misverstanden

Balancing Energy is geen extra stroomverbruik. Positieve Regelarbeit betekent meer injectie of minder verbruik, negatieve Regelarbeit minder opwekking of meer verbruik. De hoeveelheid beschrijft correcties ten opzichte van een programma, niet het totale stroomverbruik.
Balancing Energy is niet hetzelfde als opslag. Opslag is slechts één van de vele mogelijke bronnen. Doorslaggevend is het vermogen om injectie of afname snel, meetbaar en regelconform te wijzigen. Dat kunnen ook een gascentrale, een aluminiumfabriek of een aggregator van kleine installaties zijn.
Hoge prijzen voor Regelarbeit wijzen niet automatisch op een tekort aan opwekkingscapaciteit. Prijzen kunnen ook stijgen wanneer er op korte termijn weinig biedingen zijn, wanneer installaties in andere markten zijn gebonden, wanneer netrestricties de selectie beperken of wanneer biedregels strategisch gedrag toelaten. Of er werkelijk schaarste is in de zin van bevoorradingszekerheid, kan alleen worden beoordeeld met oog voor gegarandeerd vermogen, netsituatie, beschikbaarheid van centrales, import en reservemechanismen.
Hernieuwbare injectie veroorzaakt niet automatisch regelbehoefte. Doorslaggevend is de afwijking tussen prognose, programma en daadwerkelijke injectie, niet het type opwekking. Een goed voorspeld windpark veroorzaakt minder correctiebehoefte dan een onverwacht uitvallende grote centrale.
Balancing Energy is geen redispatch. Redispatch verhelpt netcongestie door opwekking ruimtelijk te verschuiven. Regelarbeit vereffent vermogensonevenwichten. Beide kunnen dezelfde installaties betreffen, maar lossen verschillende problemen op. De EB GL eist daarom dat biedingen die voor intern congestiebeheer worden geactiveerd, niet de marginale prijs van de Regelarbeit bepalen.

Wat Balancing Energy zichtbaar maakt en wat niet

Tijdreeksen van de afgeroepen Regelarbeit tonen in welke kwartieren hoeveel correctie in welke richting nodig was en wat ze heeft gekost. De Duitse transmissiesysteembeheerders publiceren dergelijke gegevens gesplitst per regelzone en richting. Samen met weergegevens, prognosefouten, centraleuitval en intradayprijzen kunnen zo oorzaken worden afgebakend.

Op zichzelf beschouwd is de kengetal echter beperkt veelzeggend. Veel afwijkingen worden al in de intradayhandel gecorrigeerd of heffen elkaar via Imbalance Netting op. Een dalende hoeveelheid kan betere planning betekenen, maar ook een verschuiving naar andere processen. Een stijgende hoeveelheid kan wijzen op grotere prognosefouten, maar ook op gewijzigde producten, regels of meetmethoden. Over de benodigde reservecapaciteit zegt Regelarbeit eveneens weinig. De reserve wordt gedimensioneerd op mogelijke grote vermogenssprongen, in Duitsland met een dynamische methode. De energiekosten hangen daarentegen af van afgeroepen hoeveelheid en prijs. En ten slotte zijn de kosten van Regelarbeit slechts een deel van de systeemkosten, naast netuitbreiding, redispatch, netverliezen en andere posten.

Betekenis voor elektrificatie en nieuwe flexibele lasten

Warmtepompen, elektrische voertuigen, elektrolyseurs en datacenters veranderen de belastingsprofielen. Voor Regelarbeit telt daarbij minder de jaarlijkse hoeveelheid stroom dan de vraag hoe goed deze lasten stuurbaar en voorspelbaar zijn. Ongecoördineerd ladende elektrische auto's kunnen de regelbehoefte verhogen. Dezelfde voertuigen kunnen echter flexibiliteit leveren wanneer hun laadprocessen meetbaar, stuurbaar en in de markt ingebed zijn. Afzonderlijke huishoudtoestellen zijn voor de markt voor balanceringsreserves meestal te klein, maar gebundeld kunnen ze deelnemen. Daarvoor zijn passende meetconcepten, communicatiekanalen en consumentenbeschermingsregels nodig. Industriële processen kunnen grote vermogens verplaatsen, maar zijn niet voor elk product geschikt. Of dergelijke mogelijkheden worden benut, hangt af van minimale biedgroottes, producttijdsblokken en afrekeningsregels. Te grove producten bevoordelen klassieke installaties, te kleinschalige producten verhogen de transactiekosten.

Een nauwkeurig gebruik van de term

Balancing Energy moet worden gebruikt voor de daadwerkelijk afgeroepen Regelarbeit. De term past niet voor gereserveerd reservevermogen, niet voor willekeurige onbalanskosten en niet voor de volledige kortetermijnstroomhandel. Wie hem analyseert, kijkt altijd naar twee niveaus: de fysieke correctie in het net en de regels waaronder die correctie wordt aanbesteed, afgeroepen en afgerekend. Naast de hoeveelheid in megawattuur tellen daarbij ook richting, tijdstip, product, prijs, regelzone en de beschikbare flexibiliteit.

Bronnen

Verordnung (EU) 2017/2195 der Kommission zur Festlegung einer Leitlinie über den Systemausgleich im Elektrizitätsversorgungssystem (EB GL) — Europäische Union, EUR-Lex; 2017-11-23 (inzwischen konsolidiert geändert). Erwägungsgründe; Art. 2 Nr. 3–4 (Begriffsbestimmungen); Art. 17; Art. 29–30; Art. 45 mit Tabelle 1; Titel V
Aktivierte Regelleistung — Netztransparenz.de (50Hertz, Amprion, TenneT, TransnetBW); unbekannt (abgerufen 2026-11-11). Einleitungstext; Abschnitte k*Delta f (PRL) und aktivierte mFRR
Aktivierung der manual Frequency Restoration Reserve — regelleistung.net (deutsche Übertragungsnetzbetreiber); unbekannt. Abschnitte Aktivierung, Anbindung an MOLS, Abruf von Leistung
Control reserve – The three types of control reserve — TransnetBW GmbH; unbekannt. Abschnitte zu FCR, aFRR, mFRR und Beschaffung
Beschreibung von Konzepten des Systemausgleichs und der Regelreservemärkte in Deutschland — Deutsche Übertragungsnetzbetreiber via regelleistung.net; unbekannt (Bezug auf Modalitäten in der Fassung vom 05.07.2024). Abschnitte zu Beschaffung von FCR/aFRR/mFRR sowie zu Imbalance Netting, MARI und PICASSO (nur über Suchauszug geprüft)

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 14:59