Available Transfer Capacity, ATC · Woordenlijst

Available Transfer Capacity, kortweg ATC, is de transmissiecapaciteit tussen twee biedzones of netgebieden die in een bepaalde periode nog voor de handel kan worden toegewezen. De waarde geldt altijd voor een bepaalde richting en een bepaalde marktperiode (market time unit). ATC wordt uitgedrukt in megawatt (MW). Het gaat dus om een vermogen en niet om een energiehoeveelheid in megawattuur. Een voorbeeld: bedraagt de ATC van gebied A naar gebied B voor één uur 1.000 MW, dan kunnen voor dat uur extra grensoverschrijdende fahrplannen (handelsschema's) tot dit vermogen worden toegewezen. Dat komt neer op maximaal 1.000 MWh energie in dat uur. Voor de tegengestelde richting kan een heel andere waarde gelden.

ATC is geen meetwaarde die men aan een leiding kan aflezen. De waarde is het resultaat van een netberekening. De transmissienetbeheerders onderzoeken daarbij welke grensoverschrijdende uitwisseling het net onder de verwachte omstandigheden veilig aankan. Ze houden rekening met thermische grenzen van leidingen en transformatoren, met spannings- en stabiliteitsgrenzen en met het N-1-criterium. Volgens dit criterium moet het net ook veilig blijven functioneren wanneer één enkel belangrijk bedrijfsmiddel uitvalt.

Rekenketen: van TTC via NTC naar ATC

De klassieke definities zijn afkomstig van ETSO uit de jaren 1999 tot 2001, een voorganger van de huidige vereniging ENTSO-E. De berekening verloopt in drie stappen:

Total Transfer Capacity (TTC): de grootste uitwisseling tussen twee gebieden die nog verenigbaar is met de veiligheidsregels van het net. Basis zijn bepaalde veronderstellingen over productie, belasting en nettopologie.
Transmission Reliability Margin (TRM): een veiligheidsmarge. Ze vangt onzekerheden op, zoals prognosefouten, ongeplande belastingsstromen of onnauwkeurigheden in het netmodel. Hieruit volgt NTC = TTC − TRM.
Already Allocated Capacity (AAC): capaciteit die al is toegewezen, bijvoorbeeld in jaar- of maandveilingen. Hieruit volgt ATC = NTC − AAC. De ATC is dus het deel van de Net Transfer Capacity dat na elke toewijzingsronde nog overblijft voor verdere handel.

De ATC verandert daarom van de ene toewijzingsperiode naar de volgende, dus van jaar- via maand- en day-ahead- tot en met intradaytermijn. Alle grootheden in deze keten gelden voor één richting. In heen- en terugrichting verschillen ze doorgaans.

Afbakening ten opzichte van NTC en interconnectorvermogen

ATC is niet hetzelfde als NTC en ook niet hetzelfde als het technische vermogen van een interconnector. De NTC is de handelscapaciteit na aftrek van de veiligheidsmarge. De ATC is daarvan slechts het deel dat nog niet is toegewezen. Het interconnectorvermogen beschrijft daarentegen de technische dimensionering van één enkele verbinding. Bij wisselstroomkoppelleidingen ligt de verhandelbare capaciteit vaak duidelijk onder deze dimensionering. Oorzaken zijn congestie in het aangrenzende binnenlandse net, onderhoud, ongunstige verdelingen van de belastingsstromen of veiligheidsreserves. Bij regelbare hoogspanningsgelijkstroomverbindingen is het verschil meestal kleiner. In de Noordse berekeningsprincipes wordt bij dergelijke verbindingen bijvoorbeeld normaal gesproken de thermische capaciteit als handelswaarde gehanteerd en bedraagt de veiligheidsmarge nul.

ATC beschrijft bovendien geen vast fysiek pad van de stroom. In een vermaasd wisselstroomnet volgt de stroom de impedanties, dus de elektrische weerstanden van de leidingen, en niet de handelscontracten. Een transactie tussen twee buurgebieden belast daarom ook leidingen in derde landen. Worden grenzen afzonderlijk en bilateraal beoordeeld, dan wordt deze wisselwerking slechts grof meegenomen. Wijken de waarden van twee naburige netbeheerders van elkaar af, dan geldt in de praktijk meestal de lagere waarde.

ATC en flow-based methoden

Bij Flow-Based Market Coupling krijgt niet elke grens afzonderlijk een vaste waarde. In plaats daarvan weerspiegelt de methode hoe de nettoposities van alle biedzones samen op kritieke netelementen inwerken. In Midden-Europa wordt de day-ahead-markt sinds 2015 op deze manier gekoppeld, aanvankelijk in de CWE-regio. Sinds 2022 geldt de methode voor de gehele Core-regio en sinds 29 oktober 2024 ook voor Denemarken, Finland, Noorwegen en Zweden.

Het ATC-principe is daarmee echter niet verdwenen. In de Europese intradaymarkt SIDC wordt de capaciteit in de Core-regio sinds 2024 weliswaar flow-based berekend. Zolang SIDC flow-based parameters niet rechtstreeks kan verwerken, worden deze resultaten echter omgerekend naar ATC-waarden per grens en richting. Deze stap heet ATC-extractie. De berekeningsrondes werden geleidelijk uitgebreid. Volgens ENTSO-E kwam in het najaar van 2026 de vijfde ronde IDCC(e) erbij. Voor de marktpartijen blijft ATC daarmee in veel tijdsdomeinen en aan veel grenzen de zichtbare handelsgrootheid.

Rechtskader in de EU

Maatgevend is de Verordening (EU) 2019/943 betreffende de interne markt voor elektriciteit. De hier genoemde regels komen overeen met de geconsolideerde versie van 16.07.2024. De verordening beschrijft de gecoördineerde netto-transmissiecapaciteit als een methode waarbij de grootste energie-uitwisseling tussen naburige biedzones vooraf wordt getoetst en vastgesteld. Artikel 16 schrijft een minimumcapaciteit voor de zonoverschrijdende handel voor. Aan grenzen met een NTC-aanpak is dat 70 procent van de transmissiecapaciteit die de grenzen van de operationele veiligheid met inachtneming van uitvallen respecteert. Bij flow-based methoden geldt de grens van 70 procent voor de capaciteit van de kritieke netelementen. Daarnaast zijn uitzonderingen en overgangstrajecten voorzien, zoals lineaire trajecten in het kader van nationale actieplannen.

Artikel 19 regelt het gebruik van congestie-inkomsten. Deze ontstaan wanneer schaarse capaciteit tot prijsverschillen tussen biedzones leidt. De netbeheerders moeten vooraf vastleggen hoe zij deze inkomsten gebruiken en aan de regulerende instanties rapporteren over het feitelijke gebruik. Bij voorrang dienen de inkomsten om de daadwerkelijke beschikbaarheid van toegewezen capaciteit te waarborgen en zonoverschrijdende capaciteit te behouden of te vergroten. Alleen onder bepaalde voorwaarden mogen ze worden meegenomen in de berekening van de netwerktarieven.

Betekenis voor markt en net

Volstaat de ATC, dan convergeren de prijzen van naburige biedzones. Is ze uitgeput, dan blijft een prijsverschil bestaan, en dat wijst op de congestie. In gekoppelde markten wordt de capaciteit impliciet toegewezen: het koppelingsalgoritme gebruikt ze automatisch samen met de energiebiedingen. Bij expliciete veilingen, bijvoorbeeld voor langetermijntransmissierechten, kopen de handelaren de capaciteit daarentegen gescheiden van de energiehandel. In beide gevallen moet de netbeheerder vooraf vastleggen hoeveel capaciteit hij ter beschikking van de markt stelt.

Hogere ATC-waarden maken het gemakkelijker om regionale wind- en zonneoverschotten over grotere gebieden te verdelen. Geeft een netbeheerder veel capaciteit vrij terwijl er binnen zijn biedzone congestie is, dan verschuiven de kosten echter vaak naar redispatch. Geeft hij weinig vrij, dan blijven de prijsverschillen tussen de zones groter. Precies tussen deze twee effecten legt de 70-procentregel een bindende minimumnorm vast.

Typische misverstanden

Een lage ATC betekent niet automatisch dat capaciteit willekeurig wordt achtergehouden. Vaak liggen reële netrestricties eraan ten grondslag. Juist voor dergelijke gevallen schrijft het EU-recht echter minimumwaarden en motiveringsplichten voor.
Een hoge geïnstalleerde koppelcapaciteit betekent niet dat in elk uur evenveel stroom kan worden geïmporteerd. De ATC hangt onder meer af van gelijktijdige stromen, centraleninzet, wind- en zonne-invoeding en onderhoud. Jaargemiddelden verhullen juist de kritieke uren.
Handelscapaciteit is niet hetzelfde als bevoorradingszekerheid. Wanneer meerdere buurlanden tegelijk krap zitten qua productie, helpt een rekenkundig vrije verbindingscapaciteit weinig.
De term wordt niet overal op dezelfde manier gebruikt. In Noord-Amerika staat ATC voor Available Transfer Capability en wordt die anders berekend, onder meer met extra marges. Cijfers uit verschillende systemen zijn daarom niet rechtstreeks vergelijkbaar.

Samengevat toont ATC waar de handel de fysieke grenzen van het net raakt. De waarde zegt niets over hoeveelheid, herkomst of klimaatbalans van de opgewekte stroom. Ze beschrijft enkel hoeveel extra grensoverschrijdende handel onder bepaalde netveronderstellingen, in één richting en in één periode nog mogelijk is.

Bronnen

Definitions of Transfer Capacities in liberalised Electricity Markets — ETSO (heute ENTSO-E); April 2001. Abschnitt 2, Transfer Capacity Definitions
Verordnung (EU) 2019/943 über den Elektrizitätsbinnenmarkt, konsolidierte Fassung — EUR-Lex, Europäische Union; 16.07.2024 (Konsolidierungsstand). Art. 2 Nr. 4, 68–70; Art. 16; Art. 19
Core intraday flow-based capacity calculation — ENTSO-E; unbekannt (Stand mit Go-live Herbst 2026). Einleitung und Prozessschritte zur ID-ATC-Extraktion
Flow-Based Methodology successfully implemented in the Nordic Region (SDAC Press Release) — SDAC Market Coupling Steering Committee / ENTSO-E; 04.11.2024. Pressemitteilung, erste Absätze
Principles for determining the transfer capacities in the Nordic power market — Nordische Übertragungsnetzbetreiber via ENTSO-E; 22.09.2020. Abschnitte 1.1–1.3

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 14:55