Hydrogen Purchase Agreement · Woordenlijst

Een Hydrogen Purchase Agreement, kortweg HPA, is een langetermijnovereenkomst over de levering en afname van waterstof of van vervolgproducten zoals ammoniak of methanol. Daarin wordt vastgelegd wie welke hoeveelheid onder welke voorwaarden levert of afneemt, hoe lang de overeenkomst loopt, welke kwaliteit verschuldigd is, waar de levering plaatsvindt en hoe prijs-, volume- en uitvalrisico's worden verdeeld. Een HPA is vooral belangrijk bij projecten waarbij nieuwe productie, nieuwe infrastructuur en industriële vraag tegelijkertijd moeten ontstaan.

De term heeft twee betekenissen. In algemene zin staat hij voor elke bilaterale waterstofafnameovereenkomst (offtake-overeenkomst). In Duitsland en de EU is het bovendien de naam van een bepaald contracttype binnen het subsidie-instrument H2Global. Daar sluit de tussenhandelsvennootschap Hintco langetermijn-HPA's met producenten en verkoopt zij de hoeveelheden via kortere Hydrogen Sales Agreements (HSA) door aan afnemers. Wie de term leest, moet dus nagaan welke betekenis bedoeld is.

De naam is afgeleid van de Power Purchase Agreement. Een PPA regelt de afname van elektriciteit, een HPA de afname van waterstof. Beide hebben gemeen dat ze een rol spelen bij de financiering: de producent kan banken, investeerders of subsidieverstrekkers laten zien dat er voor zijn toekomstige product een kredietwaardige afnemer is. De afnemer verzekert zich op zijn beurt van een toekomstige bron van aanvoer en kan de omschakeling van zijn processen plannen. Een HPA is echter doorgaans complexer dan een stroomcontract, want waterstof is niet alleen energie. Het is een fysieke stof met kwaliteitseisen, transportbeperkingen en industriële specificaties.

Hoeveelheden kunnen worden uitgedrukt in kilogram, ton, normaalkubieke meter of als energie in megawattuur. Dat maakt een verschil. Een kilogram waterstof bevat, uitgaand van de onderste verbrandingswaarde, circa 33,3 kilowattuur en, uitgaand van de bovenste verbrandingswaarde, circa 39,4 kilowattuur. Een overeenkomst in megawattuur moet daarom aangeven welke verbrandingswaarde geldt. Voor veel industriële processen telt bovendien niet alleen de energie-inhoud, maar ook zuiverheid, vochtgehalte, bijmengingen, leveringsdruk, temperatuur en een continue toevoer. Een raffinaderij, een ammoniakfabriek of een staalfabriek beoordeelt waterstof anders dan de exploitant van een tankstation of van een seizoensopslag.

Afbakening ten opzichte van PPA, leveringsovereenkomst en intentieverklaring

Een HPA is geen PPA voor een ander molecuul. De productie van groene waterstof hangt weliswaar nauw samen met de stroomvoorziening, vaak via een PPA voor hernieuwbare elektriciteit. De HPA regelt echter het resultaat van een omzettingsketen. Daartoe behoren elektrolyse, waterbehandeling, compressie, opslag, transport en eventueel certificering. In elke van deze fasen kunnen kosten, storingen en wettelijke verplichtingen ontstaan.

Van een gewone leveringsovereenkomst verschilt een HPA vooral door zijn rol bij projectfinanciering en door zijn looptijd. Kortetermijnleveringen kunnen via standaardcontracten worden afgewikkeld. Een HPA moet daarentegen vaak een investering pas mogelijk maken, bijvoorbeeld in een elektrolyser, een importketen, een pijpleidingaansluiting of de ombouw van een industriële installatie. Daarom bevat hij vaak minimale afnamehoeveelheden, take-or-pay-clausules, prijsformules, aanpassingsmechanismen, data voor ingebruikname en vergoedingen bij niet-levering of niet-afname. Ook de modelvoorwaarden van H2Global voorzien in een take-or-pay-regeling.

Een HPA moet bovendien worden onderscheiden van een Memorandum of Understanding, een Letter of Intent of een andere intentieverklaring. Veel projecten kondigen vroegtijdig partnerschappen of geplande afnamehoeveelheden aan. Dergelijke verklaringen kunnen strategisch belangrijk zijn, maar scheppen vaak geen afdwingbare verplichtingen. Voor banken telt of een overeenkomst bindende betalingen laat verwachten, welke opschortende voorwaarden nog openstaan en of de afnemer kredietwaardig is. Aangekondigde belangstelling vervangt geen deugdelijke afnameovereenkomst.

Wat een HPA moet regelen

Hoeveelheid en leveringsprofiel: Naast de jaarhoeveelheid telt het verloop in de tijd. Een elektrolyser die vooral draait bij veel wind- en zonne-energie, produceert ongelijkmatig. Een industriële klant heeft vaak een gelijkmatige toevoer nodig. De kloof daartussen moeten tussenopslag, reservebronnen, leveringsvensters en verrekeningsregels overbruggen.
Prijs: Deze kan vast zijn, geïndexeerd of uit meerdere componenten zijn opgebouwd. Mogelijke referentiegroottes zijn elektriciteitsprijzen, inflatie-indices, aardgas- en CO₂-prijzen, transportkosten of steunmechanismen. Een vaste prijs maakt de kosten berekenbaar, maar verschuift risico's. De overeenkomst moet regelen wie de meerkosten draagt als elektriciteitsprijzen, nettarieven of regelgevende eisen stijgen. Als kostenmaatstaf van de producenten dienen vaak de productiekosten van waterstof (LCOH).
Leveringsplaats: Overdracht kan plaatsvinden bij de elektrolyser, op een aansluitpunt op het waterstofnet, in de haven, aan de fabriekspoort of in de vorm van een derivaat zoals ammoniak. Het overdrachtspunt bepaalt wie verantwoordelijk is voor transport, compressie, verliezen, douane, aansluiting en kwaliteitscontrole. Bij import komen omzettingsstappen erbij, zoals vloeibaarmaking, ammoniaksynthese of terugomzetting (cracking).
Kwaliteit en herkomst: Geregeld moeten worden zuiverheid, druk, toegestane bijmengingen en bewijzen over de productie. Een HPA moet duidelijk aangeven of fysieke waterstof, een gecertificeerde broeikasgasreductie of een bepaalde regelgevende classificatie verschuldigd is.

Of waterstof in de EU als hernieuwbaar geldt in de zin van de categorie RFNBO (hernieuwbare brandstof van niet-biologische oorsprong), wordt bepaald door Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/1184. Zij is sinds 10 juli 2023 van kracht. Volgens die verordening geldt netstroom in beginsel alleen als volledig hernieuwbaar wanneer wordt voldaan aan eisen inzake additionaliteit, tijdscorrelatie (temporal matching) en geografische correlatie. Als nieuw in de zin van additionaliteit geldt een installatie voor hernieuwbare energie als zij op zijn vroegst 36 maanden vóór de waterstofinstallatie in bedrijf is genomen. Uitzonderingen bestaan bijvoorbeeld voor biedzones met meer dan 90 procent hernieuwbare elektriciteit en voor uren waarin de day-aheadprijs ten hoogste 20 euro per megawattuur bedraagt. De tijdscorrelatie wordt volgens de overgangsregels geleidelijk strenger: eerst maandelijks, vanaf 2030 per uur. Voor installaties die vóór 2028 in bedrijf gaan, geldt het additionaliteitscriterium pas later. Herkomstcertificaten voor elektriciteit voldoen niet automatisch aan deze criteria. Voor een HPA met een looptijd van tien jaar betekent dit: de regels kunnen tijdens de looptijd strenger worden, en de overeenkomst moet vastleggen wie dit risico draagt.

Betekenis voor investeringen en het elektriciteitssysteem

Een waterstofmarkt ontstaat niet alleen doordat elektrolysers worden gebouwd. Een producent investeert pas als stroomvoorziening, netaansluiting, water, vergunningen, afnemers en financiering op elkaar aansluiten. Een industriële klant schakelt zijn processen pas om als prijs, beschikbaarheid en kwaliteit over een langere periode voorzienbaar zijn. De HPA verbindt beide zijden contractueel en coördineert zo projectontwikkeling, industriebeleid, infrastructuur en financiering.

Voor het elektriciteitssysteem is een HPA belangrijk omdat groene waterstof extra elektriciteit nodig heeft en tegelijk flexibiliteit kan bieden. Elektrolysers kunnen hun productie verschuiven naar tijden van hoge hernieuwbare opwekking, als afnemers en opslag dat toelaten. Zij kunnen echter ook nieuwe belastingen creëren die netten, de behoefte aan extra opwekkingscapaciteit en de residuele belasting veranderen. Eist een HPA een gelijkmatige levering zonder voldoende opslag, dan wordt de elektrolyser eerder een constante grootverbruiker. Flexibele leveringsvensters laten hem daarentegen reageren op prijs- en netsignalen. De contractvorm bepaalt dus de werking van de installatie en niet alleen de financiering ervan.

Voor industriële klanten is waterstof vaak geen uitwisselbare energiedrager. In de chemie is het grondstof, bij de staalproductie reductiemiddel, in raffinaderijen procesgas. Ontbreekt het, dan kunnen elektriciteit of aardgas het proces niet op korte termijn overnemen. Daarom behandelt een HPA de leveringszekerheid anders dan veel stroomcontracten. Vervangende leveringen, opslagverplichtingen, regels over overmacht (force majeure) en aansprakelijkheidsgrenzen hebben rechtstreeks gevolgen voor de productie.

De HPA in het H2Global-model

H2Global laat zien hoe een HPA met subsidie kan samenwerken. Hintco koopt in een dubbele veiling waterstof of derivaten in via langetermijn-HPA's tegen een vaste prijs. De gunning gaat naar het laagste bod. Doorverkocht wordt via kortere HSA's aan het hoogste bod, in de lopende rondes meestal met een looptijd van een jaar. Het verschil tussen de hogere inkoopprijs en de lagere verkoopprijs wordt gecompenseerd door publieke steun. Omdat Hintco aan beide zijden contractpartij is, dragen producenten niet het volledige krediet- en afzetrisico ten opzichte van individuele eindklanten.

In de pilotaanbesteding werd in het perceel voor hernieuwbare ammoniak een HPA met een vaste looptijd van tien jaar (2026 tot 2036) gegund. De gunning ging naar een dochteronderneming van Fertiglobe. De eerste levering was volgens de toenmalige stand van zaken gepland voor 2027. De ontwerpen voor de tweede ronde voorzien leveringen tussen 2028 en 2036. Deze tijdschema's berusten op gegevens uit de jaren 2024 en 2025 en kunnen intussen gewijzigd zijn.

Typische misverstanden

Een HPA garandeert geen waterstofvoorziening. Een overeenkomst kan een leveringsplicht doen ontstaan. Hij bouwt echter geen pijpleiding, versnelt geen vergunning en maakt een elektrolyser niet technisch beschikbaar. Hoe robuust een HPA is, hangt af van de voorafgaande voorwaarden: stroomvoorziening, netaansluiting, water, toeleveringsketens voor installatieonderdelen, transportinfrastructuur en regelgevende erkenning.

Ook de aanduiding groene waterstof wordt vaak verkort gebruikt. Voorziet een HPA in waterstof uit hernieuwbare elektriciteit, dan moet vaststaan volgens welk regelkader deze eigenschap wordt aangetoond, bijvoorbeeld volgens de RFNBO-criteria van de EU via een erkend certificeringssysteem. Voor quota, steunprogramma's of rapportageverplichtingen volstaat een algemene formulering meestal niet. Anders kan geleverde waterstof in de praktijk bruikbaar zijn, maar regelgevend niet het verwachte effect hebben.

HPA-prijzen zijn zonder context nauwelijks vergelijkbaar. Een lage prijs kan berusten op subsidie, onopgehelderde transportkosten, soepele kwaliteitseisen of beperkte leveringsverplichtingen. Een hoge prijs kan gewaarborgde beschikbaarheid, strenge certificering, opslagreserve of levering franco fabriek weerspiegelen. Prijzen zijn pas vergelijkbaar als hoeveelheid, looptijd, leveringsprofiel, overdrachtspunt, productvorm, herkomsteisen en risicoverdeling bekend zijn.

Langetermijncontracten verhinderen concurrentie niet noodzakelijkerwijs. In een jonge markt kunnen ze concurrentie juist mogelijk maken, omdat ze investeringen financierbaar maken en eerste infrastructuur benutten. Zeer lange looptijden, exclusieve afnameverplichtingen of door de staat gedekte prijsgaranties kunnen de markttoegang echter ook bemoeilijken. De beoordeling hangt af van de concrete contractstructuur, de marktfase en de vraag of de infrastructuur voor derden toegankelijk blijft.

Institutionele inbedding

HPA's staan vaak naast subsidieovereenkomsten, verschilcontracten, regels voor netgebruik en industriebeleidsprogramma's. Instrumenten zoals H2Global of Carbon Contracts for Difference kunnen prijsrisico's dempen, maar vervangen niet elke afspraak tussen producent en afnemer. Een subsidieovereenkomst kan de kloof tussen productiekosten en betalingsbereidheid dichten. De HPA moet nog altijd vastleggen wat wanneer, waar en in welke kwaliteit wordt geleverd.

De bevoegdheden zijn verdeeld. Elektriciteitsregels beïnvloeden de elektrolysekosten, de regulering van waterstofnetten de transportkosten, het recht inzake hernieuwbare energie en klimaat de aanrekenbaarheid, het staatssteunrecht de mogelijke steunmodellen. De procesrisico's dragen de industriële ondernemingen. Een HPA kan deze niveaus met elkaar verbinden, maar tegenstrijdige voorschriften niet oplossen. Een zorgvuldig opgestelde HPA bewijst niet dat een waterstofmarkt al functioneert. Hij toont wel aan aan welke voorwaarden moet zijn voldaan opdat uit aangekondigde productie en aangekondigde vraag een betrouwbare leveringsrelatie ontstaat.

Bronnen

Delegierte Verordnung (EU) 2023/1184 der Kommission zur Festlegung einer Unionsmethode für RFNBO — Europäische Kommission / EUR-Lex; 2023-02-10 (veröffentlicht 2023-06-20, in Kraft 2023-07-10; konsolidierte Fassung 2024-06-10). Erwägungsgründe 1–8; Art. 5–7 und Übergangsbestimmungen
Frequently Asked Questions – Hintco — Hintco GmbH; unbekannt. Abschnitte zum Auktionsverfahren und zur zweiten Ausschreibung
H2Global Term Sheet: Hydrogen Purchase Agreements (Draft 7 July 2022) — Bundesministerium für Wirtschaft und Klimaschutz; 2022-07-07 (Entwurf). Term Sheet, Abschnitte zu Auktionsmodell, Lieferpunkt und Take-or-pay
Results of the H2Global Pilot auction — H2Global Stiftung (Präsentation, bereitgestellt über ESMAP); 2024-09-04. Folien zu Los 1 (erneuerbares Ammoniak) und zu den HPA-Bedingungen
H2Global Update: German Hintco Prepares First Resale and Second Import Tender for Renewable Hydrogen — Linklaters (Sekundärquelle); unbekannt (ca. 2025). Abschnitte zur zweiten Ausschreibungsrunde und zur ersten HSA-Auktion

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 12.11.2026 05:10