Floating PV · Woordenlijst

Floating PV (drijvende fotovoltaïek, kortweg FPV) verwijst naar zonne-installaties waarvan de modules op drijvende draagstructuren zijn gemonteerd. De installatie wekt stroom op zoals een gewone fotovoltaïsche installatie. De locatie is echter geen dak, open terrein of gevel, maar een wateroppervlak. In de praktijk gaat het meestal om kunstmatige of sterk door de mens veranderde wateren zoals zandwinningsplassen, grindgroeves, restmeren van bruinkoolgroeves, spaarbekkens, havenbekkens of industriële wateroppervlakken. In Duitsland zijn natuurlijke wateren wettelijk uitgesloten voor zonne-installaties. Ze stellen dus niet louter hogere eisen.

Opbouw en techniek

Een floating-PV-installatie bestaat uit zonnepanelen, drijvers, verbindingswegen, verankeringen, kabels, omvormers en een netaansluiting. De drijvers houden de modules in een vaste positie en helling op het water. De verankering aan de bodem of de oever moet bestand zijn tegen wind, golven, schommelende waterstanden, stroming en in koude winters ook ijs. Elektrisch verschilt de installatie nauwelijks van andere fotovoltaïek. Het vermogen wordt uitgedrukt in kilowattpiek of megawattpiek, de opgewekte energie in kilowattuur of megawattuur (zie kilowatt, megawatt en gigawatt). De eigenlijke technische uitdaging ligt in de montage op een beweeglijke ondergrond: die moet duurzaam standhouden, veilig zijn en onderhoud toelaten.

Floating PV is daarom geen eigen energiebron en geen fundamenteel andere manier van zonnestroomopwekking. De term beschrijft locatie en bouwwijze. Daarmee behoort ze tot dezelfde familie als andere concepten van dubbel gebruik, zoals agri-PV. Naast de klassieke bouwwijze met flauw hellende modules bestaan er ook verticaal opgestelde, vaak tweezijdig actieve modules. Die bedekken minder wateroppervlak, maar hebben een lagere vermogensdichtheid per oppervlak.

Floating PV op binnenwateren moet worden onderscheiden van offshore-zonne-energie op zee. Op zee komen zout water, hogere golven, sterkere corrosie, stormen, scheepvaart en aanzienlijk moeilijker onderhoud erbij. Ook binnenlandse locaties zijn onderling maar beperkt vergelijkbaar. Een pompaccumulatiebekken met sterk schommelend waterpeil, een drinkwaterreservoir en een rustige grindplas stellen elk andere eisen aan ontwerp en bedrijf.

Rechtskader in Duitsland (stand november 2026)

Sinds 1 januari 2023 regelt § 36 lid 3 van de Duitse Wet op het waterbeheer (Wasserhaushaltsgesetz, WHG) federaal waar zonne-installaties op wateren zijn toegestaan. De bepaling geldt voor alle zonne-installaties in en boven oppervlaktewateren, ongeacht hun omvang. Ze bevat twee verboden:

Op oppervlaktewateren die noch kunstmatig noch sterk veranderd zijn, mag geen zonne-installatie worden opgericht en geëxploiteerd. Voor natuurlijke meren en rivieren geldt dus een verbod.
Op kunstmatige of sterk veranderde wateren is een installatie niet toegestaan als ze meer dan 15 procent van het wateroppervlak bedekt of minder dan 40 meter van de oever verwijderd is. Beide waarden worden gemeten vanaf de lijn van de gemiddelde waterstand.

Een rekenvoorbeeld toont wat dit betekent: op een zandwinningsplas van 10 hectare mag hooguit 1,5 hectare met modules worden bezet. Omdat bovendien 40 meter oeverafstand vereist is, blijft op kleine of smalle wateren vaak aanzienlijk minder bruikbaar oppervlak over. Deskundigen discussiëren over de vraag of bij verticale installaties alleen het daadwerkelijk bedekte oppervlak telt of het volledige projectoppervlak. Een gevestigde rechtspraak hierover is niet bekend. Naast § 36 WHG is meestal een watervergunning nodig. Daarbij komen het ruimtelijk bouwrecht, vaak met een bestemmingsplan voor een speciaal gebied, alsook natuurbeschermingsrecht, eigendoms- en pachtkwesties en de voorwaarden voor de netaansluiting. Een technisch geschikt water is daarom nog geen vergunbare locatie.

De grenswaarden zijn politiek omstreden. Op 26 september 2025 nam de Bundesrat op initiatief van Noordrijn-Westfalen een resolutie aan. Daarin verzoekt hij de federale regering de grenswaarden in § 36 lid 3 nr. 2 WHG te verruimen en flexibele afwijkingen in individuele gevallen mogelijk te maken. Een resolutie wijzigt de wet echter niet. In de geraadpleegde geconsolideerde versie geldt § 36 lid 3 WHG nog steeds ongewijzigd in de versie van 1 januari 2023. Hengel- en natuurbeschermingsorganisaties wijzen een versoepeling deels af.

In het subsidierecht is floating PV uitdrukkelijk verankerd in de EEG 2023. Sinds het Solarpaket I van 16 mei 2024 gelden installaties op kunstmatige of sterk veranderde wateren in de zin van § 3 nr. 4 en 5 WHG als „bijzondere zonne-installaties” (§ 37 lid 1 nr. 3 letter f en § 48 EEG 2023). Zij moeten bovendien voldoen aan de voorschriften van de Bundesnetzagentur voor bijzondere zonne-installaties. Welke versie in een concreet geval geldt, hangt af van het tijdstip van ingebruikname of van het bod.

Voordelen: oppervlak, koeling, eigen verbruik

Het belangrijkste voordeel is het extra oppervlak. In dichtbevolkte regio's concurreren zonneparken met landbouw, woongebieden, natuurbehoud en verkeersinfrastructuur. Reeds kunstmatig ontstane wateroppervlakken, bijvoorbeeld bij grindwinningsbedrijven of dagbouwgroeves, kunnen hier extra locaties bieden. Vaak liggen ze dicht bij bedrijfsterreinen, leidingen en grote verbruikers. Een ander effect is de koeling: fotovoltaïsche modules verliezen bij stijgende celtemperatuur aan rendement, en het water kan ze enigszins koelen. Hoe sterk dat werkt, hangt af van achterventilatie, bouwvorm, wind en klimaat. Een hogere opbrengst alleen rechtvaardigt een project daarom zelden.

Economisch is floating PV meestal duurder dan een eenvoudige installatie op open terrein. Drijvers, verankering, corrosiebestendige onderdelen, toegang via het water en een omslachtigere planning kosten extra. Daar staan mogelijk lagere grondkosten, bestaande infrastructuur, een gunstige netaansluiting en vooral een hoog eigen verbruik tegenover. Dat geldt bijvoorbeeld voor grindwinningsbedrijven, waterbedrijven of industriële bedrijven direct aan het water. Daar hangt de waarde van de stroom niet alleen af van de marktprijs, maar ook van hoeveel stroomafname men vermijdt.

Ecologische effecten

Een wateroppervlak is geen leeg technisch vlak. De modules beschaduwen het water en veranderen licht, temperatuurlaagvorming, menging door wind, gasuitwisseling en verdamping. In droge regio's kan minder verdamping een voordeel zijn. In nutriëntrijke wateren kunnen minder algenbloeien ontstaan. Tegelijk kan de zuurstofhuishouding veranderen en kunnen leefgebieden voor waterplanten, vissen en vogels worden aangetast. De 15-procent- en de 40-meterregel berusten uitdrukkelijk op dit voorzorgsprincipe, omdat de effecten tot nu toe weinig onderzocht zijn. Lopende onderzoeksprojecten bestuderen de effecten op soorten, leefgebieden en waterkwaliteit om eisen voor locatiekeuze en inrichting af te leiden. Voor planning en beoordeling tellen bezettingsgraad, waterdiepte, toestand van het water, materialen, monitoring en een ontmantelingsconcept voor drijvers en verankeringen.

Rol in het elektriciteitssysteem

Floating PV heeft hetzelfde opwekkingspatroon als andere fotovoltaïek: veel stroom bij zon, geen 's nachts, meer in de zomer. Ze verhoogt de hoeveelheid hernieuwbare stroom, maar levert slechts weinig gegarandeerd vermogen. Voor de omgang met de residuele belasting rijzen daarom dezelfde vragen als bij andere zonne-installaties. Een installatie is het nuttigst wanneer ze wordt gecombineerd met opslag, regelbare verbruikers of bestaande waterkracht- en pompaccumulatie-infrastructuur.

Veelvoorkomende misverstanden

„Floating PV lost het ruimtevraagstuk op”: het conflict over ruimte verschuift alleen naar wateren. Daar gaat het om waterbescherming, visserij, recreatief gebruik, landschapsbeeld, drinkwater- en overstromingsbescherming.
„Elk meer is geschikt”: in Duitsland komen alleen kunstmatige of sterk veranderde wateren in aanmerking. Zelfs daar is slechts een klein deel van het oppervlak bruikbaar.
„Drijvende PV is automatisch natuurvriendelijk”: of een installatie natuurvriendelijk is, hangt af van de locatie, de bezetting, de toestand van het water en de monitoring, niet van het etiket.
„De exploitatie is eenvoudig”: toegang, reiniging, vervanging van componenten en storingsherstel moeten mogelijk zijn bij wisselend weer en wisselende waterstand. Wat op het situatieplan rustig oogt, is in bedrijf een beweeglijke locatie.

Floating PV is daarmee geen algemene oplossing voor de uitbouw van zonne-energie. Ze is een locatieoptie met nauwe juridische en ecologische grenzen. Zinvol is ze waar watertype, technisch ontwerp, ecologische verdraagbaarheid en inpassing in het energiesysteem op elkaar aansluiten.

Bronnen

§ 36 WHG – Anlagen in, an, über und unter oberirdischen Gewässern (konsolidierte Fassung) — buzer.de (konsolidierter Bundesrechtstext); Fassung mit Wirkung vom 01.01.2023; WHG zuletzt geändert am 13.10.2026. § 36 Abs. 3 Nr. 1 und 2 Buchst. a und b
Entschließung des Bundesrates „Änderung des § 36 Absatz 3 Nr. 2 Wasserhaushaltsgesetz zu schwimmenden Solaranlagen“, Drucksache 214/25 (Beschluss) — Bundesrat; 26.09.2025. Beschluss der 1057. Sitzung, Nr. 1–2 und Bitte an die Bundesregierung
Sind PV-Anlagen, die auf Gewässern schwimmen (sog. Floating-PV), vergütungsfähig? — Clearingstelle EEG|KWKG; unbekannt. Häufige Rechtsfrage Nr. 3
Photovoltaik-Freiflächenanlagen — Umweltbundesamt; unbekannt. Abschnitt Besondere Solaranlagen
Floating PV II – Untersuchung der naturschutzfachlichen Auswirkungen auf Stillgewässer — natur-und-erneuerbare.de (Projektdatenbank); unbekannt. Abschnitte Förderung und Fragestellung/Projektziele

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 12.11.2026 05:05