f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Flexible Connection Agreement

flexibele aansluitovereenkomst netaansluiting flexibiliteit distributienet Hostingcapaciteit netbeheer

Een Flexible Connection Agreement (FCA, Duits: flexible Netzanschlussvereinbarung) is een overeenkomst over een netaansluiting. Ze legt vast wanneer en in welke mate een aangeslotene elektriciteit op het net mag injecteren of eraan mag afnemen. Anders dan bij de klassieke, vaste netaansluiting staat het volledige vermogen niet op elk moment onbeperkt ter beschikking. Het voordeel: een installatie kan vaak al op het net worden aangesloten voordat leidingen, transformatoren of onderstations zijn versterkt. Het EU-recht definieert een FCA als overeengekomen voorwaarden voor de aansluiting van elektrische capaciteit op het transmissie- of distributienet. Tot die voorwaarden behoort dat injectie en afname beperkt en gestuurd kunnen worden.

Het instrument is vooral interessant waar nieuwe installaties sneller op het net willen dan het net kan worden uitgebouwd. Dat geldt bijvoorbeeld voor windparken, fotovoltaïsche installaties, batterijopslag, laadparken, elektrolysers of grote industriële verbruikers. De EU-hervorming van de elektriciteitsmarkt van 2024 spreekt uitdrukkelijk van een niet-vaste, flexibele aansluiting in gebieden met beperkte of ontbrekende netcapaciteit. Zo'n aansluiting kan bijvoorbeeld rekening houden met een opslagsysteem, de injectietijden van een centrale beperken of het exporteerbare vermogen afkappen. De installatie is dan slechts gedeeltelijk aangesloten. In het Engelse taalgebied heet dit ook non-firm access.

Vermogen, energie en een rekenvoorbeeld

Een FCA beperkt het vermogen, gemeten in kilowatt of megawatt. Het beperkt niet rechtstreeks de hoeveelheid energie. Een voorbeeld: een zonnepark met opslag heeft 20 megawatt geïnstalleerd vermogen. Vast toegezegd wordt echter slechts 12 megawatt aansluitvermogen, nog eens 8 megawatt alleen buiten bepaalde tijdvensters. Stel dat de installatie gedurende 200 uur per jaar meer dan 12 megawatt zou kunnen leveren. Dan gaat maximaal 8 MW × 200 h = 1.600 megawattuur verloren. Met een opslagsysteem kan een deel daarvan later alsnog worden geïnjecteerd. Voor de rentabiliteit telt dus niet alleen de vermogensgrens. Ook de frequentie, duur, voorspelbaarheid en diepte van de beperkingen zijn belangrijk, evenals de vraag hoe goed de installatie zich daarop kan instellen.

Afbakening ten opzichte van de vaste aansluiting en van operationele maatregelen

Bij de vaste aansluiting, in het Engels firm connection, moet het overeengekomen vermogen in beginsel op elk moment bruikbaar zijn. Uitzonderingen zijn storingen, onderhoud en noodsituaties. De netbeheerder moet het net dienovereenkomstig dimensioneren. Een FCA maakt daarentegen gebruik van het feit dat leidingen en transformatoren meestal niet permanent volledig belast zijn. De hosting capacity van een netgedeelte geldt dan niet als starre grens, maar wordt tijdsafhankelijk benut. Het EU-recht maakt daarvoor onderscheid tussen vaste en aanvullende flexibele injectie- en afnamecapaciteit. De flexibele capaciteit kan per tijdblok over het jaar worden gespreid.

Een FCA is noch een noodmaatregel noch redispatch. Bij noodmaatregelen grijpt de netbeheerder in wanneer de netveiligheid acuut in gevaar is. Redispatch verhelpt congestie tijdens de lopende bedrijfsvoering en gaat gepaard met eigen regels voor verrekening en kosten. Een FCA zet eerder in, namelijk al bij de vraag welke capaciteit contractueel wordt toegezegd. De beperking maakt van meet af aan deel uit van de aansluitingsrelatie. Netveiligheidsmaatregelen en redispatch kunnen voor installaties met een FCA aanvullend gelden.

EU-kader: artikel 6a van de Richtlijn interne elektriciteitsmarkt

Richtlijn (EU) 2024/1711 van 13 juni 2024 heeft artikel 6a in Richtlijn (EU) 2019/944 ingevoegd. Daarna moet de regulerende instantie, of een andere door de lidstaat aangewezen autoriteit, een kader creëren waarin transmissie- en distributiesysteembeheerders FCA's kunnen aanbieden. Dat geldt voor gebieden waar volgens gepubliceerde capaciteitsgegevens weinig of geen netcapaciteit voor nieuwe aansluitingen vrij is. Het kader moet drie zaken waarborgen:

  • Flexibele aansluitingen vertragen in de regel de noodzakelijke netuitbreiding in deze gebieden niet.

  • Na de netuitbreiding wordt een flexibele aansluiting volgens vastgelegde criteria omgezet in een vaste aansluiting.

  • Waar de autoriteit netuitbreiding niet als de meest efficiënte oplossing beschouwt, kunnen FCA's ook permanent gelden, uitdrukkelijk ook voor energieopslag.

Het kader kan bovendien minimale inhoud voorschrijven: de vaste en de aanvullende flexibele capaciteit, de nettarieven voor beide delen, de looptijd van de FCA en de verwachte datum voor de volledig vaste aansluiting. Wie via een flexibele aansluiting wordt aangesloten, moet een gecertificeerd vermogensregelsysteem installeren. Volgens de overwegingen moeten aangeslotenen waar mogelijk ook te weten komen in welke mate hun productie naar verwachting zal worden afgeregeld. De Europese Commissie heeft in 2025 in een richtsnoer over netaansluitingen opgeroepen om FCA's volledig bruikbaar te maken. Ze noemt daarin 15 lidstaten die al een vorm van dergelijke overeenkomsten hebben ingevoerd.

Duitsland: § 17 lid 2b EnWG en § 8a EEG 2023

In Duitsland bestaan sinds 25 februari 2025 twee wettelijke grondslagen. Ze zijn afkomstig uit de wet van 21 februari 2025 ter voorkoming van tijdelijke productieoverschotten, vaak „Solarspitzengesetz” genoemd. De algemene regel staat in § 17 lid 2b EnWG en geldt voor alle aangeslotenen op het elektriciteitsvoorzieningsnet. Netbeheerders kunnen een flexibele netaansluitingsovereenkomst aanbieden. Ze mogen dan een statische of dynamische beperking van het maximale afname- of injectievermogen eisen. Voorgeschreven zijn regelingen over de hoogte, de perioden en de duur van de beperking, over de technische vereisten en over de aansprakelijkheid bij overschrijding. Omdat zowel afname als injectie kunnen worden beperkt, past deze regel ook bij het laden en ontladen van opslagsystemen.

§ 8a EEG 2023 geldt voor installaties voor de opwekking van hernieuwbare energie. Hij staat alleen een beperking van de injectie toe: het maximale actieve vermogen dat wordt geïnjecteerd, wordt op de aansluiting afgekapt, en de installatie-exploitant moet de grens te allen tijde technisch naleven. De grens kan beperkt zijn tot tijdvensters en per venster verschillend hoog uitvallen. Contractueel te regelen zijn de hoogte van de grens, in voorkomend geval de tijdvensters en de duur van de beperking met de bijbehorende vervolgregeling. Daar komen de technische waarborging en de aansprakelijkheid bij. Gebruiken meerdere exploitanten hetzelfde netkoppelpunt, dan zijn hun instemming, een gezamenlijke verantwoordelijkheid en een hoofdelijke aansprakelijkheid vereist. Dit model staat bekend als cable pooling. Is het gunstigste koppelpunt niet het hemelsbreed dichtstbijzijnde, dan moet de netbeheerder een FCA onderzoeken. Het resultaat deelt hij samen met de netverenigbaarheidstoets mee.

Beide voorschriften zijn kan-bepalingen. Volgens de Clearingstelle EEG|KWKG volgt uit de bewoordingen van § 8a EEG 2023 geen verplichting om een FCA af te sluiten. Er bestaat dus geen algemeen recht erop. Volgens de Clearingstelle beperken de EEG-afname en -vergoeding zich tijdens de looptijd tot de overeengekomen injectie. De steunperiode wordt niet verlengd, ook niet wanneer tijdelijk minder of helemaal niets mag worden geïnjecteerd.

Uitwerking, prikkels en grenzen

Of een FCA houdbaar is, hangt af van de uitwerking. Belangrijk zijn een navolgbare gegevensbasis, betrouwbare tijdvensters of signalen en een documentatie van de beperkingen. Even belangrijk zijn nettarieven die passen bij de vaste en de flexibele capaciteit, evenals een duidelijke weg naar de vaste aansluiting. Delen meerdere flexibele aansluitingen dezelfde congestie, dan zijn prioriteitsregels nodig. Proportionele afschakeling is eenvoudig, maar vaak inefficiënt. Afschakeling volgens aansluitdatum beloont wie vroeg start. Een congestiegerichte of marktgebaseerde sturing is efficiënter, maar vereist goede meting en prognose. Wie een aansluiting nodig heeft die altijd volledig beschikbaar is, bijvoorbeeld een datacenter zonder eigen buffering, kan moeilijk uit de voeten met een FCA. Opslagsystemen, elektrolysers en hybride installaties kunnen beperkingen daarentegen vaak goed opvangen.

Een FCA is geen verdoken weigering van aansluiting wanneer het alternatief jarenlang wachten zou zijn. Congestie laat ze echter ook niet verdwijnen. De fysieke belastbaarheid van de bedrijfsmiddelen blijft gelijk, alleen de gebruiksrechten worden anders verdeeld. Bij frequente, structurele congestie blijft netuitbreiding noodzakelijk. Het EU-recht stelt daarom duidelijk dat FCA's die in de regel niet mogen vertragen. Een FCA is ook zelf geen flexibiliteit, maar een contract voor het gebruik ervan. De technische flexibiliteit wordt door de installatie geleverd. Voor de bevoorradingszekerheid in het totale systeem kan een FCA neutraal of zelfs nuttig zijn, ook al is de afzonderlijke aansluiting minder betrouwbaar dan een vaste. Goed uitgewerkt verkort een FCA de aansluittijden en benut hij bestaande netten beter. Slecht uitgewerkt verschuift hij congestierisico's naar contracten, zonder de oorzaken ervan weg te nemen.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 12.11.2026 05:05

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.