Delegated Act (gedelegeerde handeling) · Woordenlijst

Delegated Act is de Engelse benaming voor een gedelegeerde handeling van de Europese Unie. De Europese Commissie vaardigt haar uit op grond van artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Daarvoor heeft zij een uitdrukkelijke bevoegdheidsdelegatie nodig in een wetgevingshandeling, dus in een verordening of richtlijn die het Europees Parlement en de Raad hebben aangenomen. Met de gedelegeerde handeling mag de Commissie bepaalde niet-essentiële onderdelen van die basishandeling aanvullen of wijzigen. De basishandeling moet de doelstellingen, de inhoud, het toepassingsgebied en de duur van de bevoegdheidsdelegatie uitdrukkelijk vastleggen. De essentiële aspecten van een domein blijven voorbehouden aan de wetgever en mogen niet worden gedelegeerd.

In energiebeleidsdebatten hoort men vaak de Engelse term. Dat geldt vooral voor regels over hernieuwbare waterstof, synthetische brandstoffen, broeikasgasbalansen en de EU-taxonomie. De term is belangrijk, omdat veel regels van de energietransitie niet volledig in de wet zelf staan. Richtlijnen en verordeningen leggen doelen en beginselen vast. Bewijsregels, berekeningsmethoden, drempelwaarden en toewijzingscriteria volgen vaak pas later in gedelegeerde handelingen.

Rechtsvorm en procedure

Een gedelegeerde handeling is geen vrijblijvend document van de Commissie. Volgens art. 290 VWEU is het een niet-wetgevingshandeling met algemene strekking. Ze is dus steeds juridisch bindend. De rechtsvorm bepaalt alleen hoe ze werkt: een gedelegeerde verordening is rechtstreeks van toepassing in alle lidstaten. Een gedelegeerde richtlijn moet daarentegen in nationaal recht worden omgezet. In de titel moet het woord „gedelegeerd” staan, bijvoorbeeld „Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/1184”. Zo is een dergelijke handeling in het Publicatieblad gemakkelijk te herkennen.

Parlement en Raad herschrijven de tekst niet zelf. Zij controleren hem achteraf. De basishandeling kan twee controlerechten voorzien. Ten eerste kunnen Parlement of Raad de bevoegdheidsdelegatie intrekken. Ten tweede treedt een gedelegeerde handeling pas in werking als geen van beide instellingen binnen een vastgestelde termijn bezwaar maakt. Voor een bezwaar of intrekking heeft het Parlement de meerderheid van zijn leden nodig en de Raad een gekwalificeerde meerderheid. Een tekst afwijzen is dus mogelijk, de inhoud wijzigen niet. Recentere basishandelingen bevatten vaak standaardclausules. Daarbij wordt de bevoegdheid bijvoorbeeld voor vijf jaar verleend en stilzwijgend verlengd. Een intrekking laat reeds geldende gedelegeerde handelingen onverlet.

Deze constructie heeft een praktische reden. Markten, meetmethoden, normen en bewijssystemen veranderen sneller dan wetgevingsprocedures kunnen volgen. In de energiesector gaat het bijvoorbeeld om emissiefactoren, boekhoudregels, eisen aan garanties van oorsprong of criteria voor hernieuwbare brandstoffen.

Afbakening ten opzichte van verordening, richtlijn en Implementing Act

Verordeningen en richtlijnen uit de gewone wetgevingsprocedure zijn wetgevingshandelingen. Ze bevatten de fundamentele politieke keuzes. Een gedelegeerde handeling staat daaronder in rang en moet binnen de grenzen van haar machtiging blijven. Het Hof van Justitie van de Europese Unie toetst of de Commissie die grenzen heeft gerespecteerd. Overschrijdt zij ze, dan kan het Hof de handeling nietig verklaren.

Van de gedelegeerde handeling moet de uitvoeringshandeling (Implementing Act) op grond van art. 291 VWEU worden onderscheiden. Zij moet ervoor zorgen dat het EU-recht uniform wordt toegepast. Zij mag de basishandeling echter niet inhoudelijk aanvullen. Bij uitvoeringshandelingen controleren comités van vertegenwoordigers van de lidstaten de Commissie (comitologie). Bij gedelegeerde handelingen ligt de controle bij het Parlement en de Raad. De Commissie raadpleegt bij het opstellen echter doorgaans ook deskundigen uit de lidstaten. Richtsnoeren, mededelingen of vraag-en-antwoorddocumenten van de Commissie zijn daarentegen geen bindende rechtshandelingen. Ze kunnen wel belangrijk zijn voor de uitleg.

Voorbeeld: regels voor stroomafname voor RFNBO-waterstof

Bijzonder bekend is de Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/1184 van 10 februari 2023. Ze vult de Richtlijn hernieuwbare energie (EU) 2018/2001 aan en steunt op art. 27, lid 3, daarvan. Ze bepaalt wanneer elektriciteit voor de productie van RFNBO als volledig hernieuwbaar geldt. RFNBO zijn vloeibare of gasvormige hernieuwbare brandstoffen van niet-biologische oorsprong. De regels gelden ook voor productie buiten de EU. Een tweede gedelegeerde verordening, (EU) 2023/1185, legt de methode vast waarmee broeikasgasbesparingen worden berekend. Door de herziening RED III zijn RFNBO-doelen ook voor de industrie ingevoerd. Daarom zijn deze regels ook buiten de vervoersector belangrijk.

De verordening onderscheidt meerdere wegen waarlangs elektriciteit kan worden toegerekend:

Directe aansluiting: de installatie voor hernieuwbare energie is via een directe lijn met de elektrolyser verbonden. Ze mag ten vroegste 36 maanden vóór de elektrolyser in bedrijf zijn genomen. Is ze ook op het net aangesloten, dan moet een slim meetsysteem aantonen dat geen netstroom is gebruikt.
Netstroom in zeer hernieuwbare biedzones: ligt het aandeel hernieuwbare energie in een biedzone in het voorgaande jaar boven 90 procent, dan geldt netstroom als hernieuwbaar. Dat geldt slechts voor een beperkt aantal bedrijfsuren dat uit dit aandeel voortvloeit. Ligt de emissie-intensiteit van de stroom onder 18 g CO2-equivalent per megajoule, dan vervalt de additionaliteit. Dan zijn wel stroomafnameovereenkomsten en temporele en geografische correlatie nodig.
Redispatch-geval: netstroom geldt ook als hernieuwbaar wanneer de elektrolyser in een verrekeningsinterval aantoonbaar een afregeling van hernieuwbare installaties door redispatch heeft verminderd.
Standaardgeval: netstroom moet voldoen aan de criteria additionaliteit, temporele correlatie en geografische correlatie.

Additionaliteit betekent dat de stroom afkomstig moet zijn van eigen installaties of uit stroomafnameovereenkomsten. Deze installaties mogen ten vroegste 36 maanden vóór de elektrolyser in bedrijf zijn genomen en mogen in beginsel geen exploitatie- of investeringssteun hebben ontvangen. Volgens het geldende tijdschema geldt deze verplichting vanaf 2028. Voor de temporele correlatie geldt: tot 31 december 2029 volstaat het dat waterstof en contractstroom in dezelfde kalendermaand worden geproduceerd. Vanaf 1 januari 2030 is een afstemming binnen hetzelfde uur voorgeschreven. Lidstaten mogen de uurlijkse afstemming voor productie op hun grondgebied al vanaf 1 juli 2027 invoeren. De temporele correlatie geldt altijd als vervuld wanneer de day-aheadprijs in de biedzone hoogstens 20 euro per megawattuur bedraagt. Hetzelfde geldt wanneer hij lager is dan 0,36 maal de prijs van een CO2-emissierecht. Voor de geografische correlatie moeten productie-installatie en elektrolyser in beginsel in dezelfde prijszone of biedzone liggen. Onder bepaalde prijsvoorwaarden volstaat een verbonden zone. Ook een aangesloten offshorezone is toegestaan.

Waarom deze detailregels economisch van belang zijn

Elektriciteit stroomt in het net niet langs individuele contracten. Daarom vertalen dergelijke regels fysieke samenhangen naar controleerbare bewijzen. Bepalend zijn daarbij boekhoudperioden, biedzones en contracten. De keuze van deze regels verdeelt kosten en risico's. Bij maandelijkse afstemming kan een elektrolyser meer vollasturen halen en dalen de specifieke kosten. Een uurlijkse afstemming dwingt daarentegen tot een werkwijze die zich naar wind- en zonne-energie richt. Ze moet voorkomen dat extra verbruik wordt toegerekend in uren waarin fossiele marginale productie de prijs zet. De Commissie motiveert de criteria uitdrukkelijk met het argument dat er geen prikkels voor meer fossiele elektriciteitsproductie mogen ontstaan. Strengere regels bevorderen dus de flexibiliteit van de installaties. Ze kunnen echter opslag, overgedimensioneerde portefeuilles van hernieuwbare energie of een lagere benuttingsgraad vereisen. Daarmee verschuiven ze de systeemkosten in plaats van ze weg te nemen.

Actuele stand: herziening van de RFNBO-regels

In de verordening zelf is bepaald dat de Commissie uiterlijk op 1 juli 2028 verslag uitbrengt aan het Parlement en de Raad. Het verslag moet laten zien hoe de regels, in het bijzonder de stapsgewijs aangescherpte temporele correlatie, doorwerken op kosten, broeikasgasbesparingen en het energiesysteem. De markt voor groene waterstof groeit echter trager dan verwacht. Sectorverenigingen, waaronder de BDEW, vragen daarom om versoepelingen. Zij verlangt bijvoorbeeld dat additionaliteit pas vanaf 2035 in plaats van 2028 wordt toegepast en dat de uurlijkse afstemming wordt uitgesteld of helemaal vervalt. Eind oktober 2026 meldde de vakpers dat de Commissie plannen had bevestigd om afzonderlijke RFNBO-eisen uit te stellen. Een wijziging zou tot eind 2026 worden aangenomen. Zolang een gewijzigde gedelegeerde verordening niet is uitgevaardigd en de bezwaartermijn van Parlement en Raad niet is verstreken, blijven de hierboven genoemde termijnen gelden. Projectplanningen moeten daarom telkens de actuele stand in het Publicatieblad controleren.

Typische misverstanden

„Louter een technisch detail”: gedelegeerde handelingen zijn vaak technisch geformuleerd. Hun werking is dat echter niet. Een berekeningsformule of een termijn kan bepalen of een product wordt meegeteld voor een quotum of steun ontvangt.
„Alleingang van de Commissie”: de bevoegdheid komt uit een wet die Parlement en Raad hebben aangenomen. Beide instellingen kunnen bezwaar maken of de bevoegdheid intrekken. De inhoud van de tekst valt echter vooral tijdens het opstellen en de raadpleging mee te vormen.
„Nationaal recht”: een gedelegeerde handeling is EU-recht. Nationale autoriteiten en certificeringssystemen moeten haar toepassen. Nationale beleidsruimte bestaat alleen voor zover de handeling die voorziet. Een voorbeeld is het recht van lidstaten om de uurlijkse correlatie vroeger in te voeren.

Bronnen

Art. 290 AEUV – Vertrag über die Arbeitsweise der Europäischen Union — dejure.org (Wiedergabe des amtlichen Vertragstexts); unbekannt (Vertragsfassung seit 1.12.2009 in Kraft). Art. 290 Abs. 1–3 AEUV
Delegierte Verordnung (EU) 2023/1184 der Kommission vom 10. Februar 2023 (Unionsmethode für RFNBO) — Europäische Union, Amtsblatt L 157/11 (EUR-Lex); 2023-02-10 (veröffentlicht 2023-06-20). Erwägungsgründe 5–18; Art. 1, 3–7
Verordnung (EU) 2026/1744 des Europäischen Parlaments und des Rates — Europäische Union, Amtsblatt (EUR-Lex); 2026 (genaues Datum unbekannt). Bestimmungen zur Ausübung der Befugnisübertragung (laut Suchergebnis-Auszug)
EU confirms plans to postpone some green hydrogen production rules amid slower-than-expected market growth — Hydrogen Insight; etwa Ende Oktober 2026 (genaues Datum unbekannt). Überschrift und Teaser
Anpassungen der Strombezugskriterien im Delegierten Rechtsakt für RFNBO-konformen Wasserstoff — BDEW Bundesverband der Energie- und Wasserwirtschaft; unbekannt (etwa 2025). Zusammenfassung der Forderungen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 18:48