Contracts for Difference · Woordenlijst

Contracts for Difference, kortweg CfD's, zijn verschilcontracten. Daarbij wordt een contractueel vastgelegde prijs vergeleken met een marktprijs. Bij installaties voor elektriciteitsopwekking betekent dat meestal: de exploitant verkoopt zijn stroom zoals gewoonlijk op de markt. Daarnaast wordt voor elke opgewekte of toerekenbare megawattuur vergeleken of een vastgestelde referentiemarktprijs onder of boven de overeengekomen contractprijs ligt. Deze contractprijs heet strike price. Ligt de referentieprijs eronder, dan ontvangt de exploitant het verschil als compensatiebetaling. Ligt hij erboven, dan moet de exploitant het verschil bij een tweezijdige CfD terugbetalen aan de contractuele wederpartij.

Een CfD is daarom geen stroomleveringscontract in de eenvoudige zin. Stroomlevering en financiële afdekking worden gescheiden. De installatie voedt in op het net en neemt deel aan de elektriciteitsmarkt. Het verschilcontract stabiliseert daarentegen de opbrengsten. Beslissend is niet alleen de opgewekte hoeveelheid energie, maar het prijsverschil per megawattuur tussen strike price en referentieprijs, vermenigvuldigd met de hoeveelheid die volgens het contract in aanmerking wordt genomen.

Rekenvoorbeeld: eenzijdig en tweezijdig

De strike price is de prijs per megawattuur die het contract de exploitant uiteindelijk verzekert voor de in aanmerking genomen hoeveelheid stroom. Hij kan ontstaan via competitieve veilingen, bilaterale onderhandelingen of administratieve vaststelling. In het Verenigd Koninkrijk wordt hij bijvoorbeeld jaarlijks aangepast aan de consumentenprijzen (CPI). Of een investering rendabel is, garandeert de strike price echter niet: opwekkingsvolume, bouwkosten en exploitatiekosten blijven risico's van de exploitant.

Een vereenvoudigd voorbeeld: voor een offshorewindpark geldt een strike price van 70 euro per megawattuur. Ligt de referentieprijs op 50 euro, dan ontvangt de exploitant 20 euro per megawattuur. Ligt hij op 100 euro, dan betaalt de exploitant bij een tweezijdige CfD 30 euro per megawattuur terug. Bij een eenzijdig model is er alleen de aanvulling bij lage prijzen, maar geen terugbetaling bij hoge prijzen. De cijfers dienen uitsluitend ter illustratie en zijn geen reële contractwaarden.

Of een CfD eenzijdig of tweezijdig is, bepaalt in sterke mate de werking ervan. Eenzijdige modellen werken als een prijsondergrens: exploitanten zijn naar beneden afgedekt en behouden extra opbrengsten bij hoge prijzen. Tweezijdige CfD's stabiliseren de opbrengsten in beide richtingen. Daardoor verandert ook hoe de prijsrisico's worden verdeeld over investeerders, overheid en stroomverbruikers. Het Verenigd Koninkrijk biedt een voorbeeld: toen de groothandelsprijzen vanaf 2021 in het kader van de gasprijscrisis sterk stegen, vloeiden bij veel contracten terugbetalingen van de producenten naar de staatscontractpartij. Volgens de contractbeheerder verlichtten die de kosten voor leveranciers en verbruikers.

Afbakening ten opzichte van marktpremie, vaste vergoeding, PPA en termijnmarkt

Bij een vaste vergoeding ontvangt de exploitant voor ingevoede stroom een vast bedrag, ongeacht de marktprijs. De glijdende marktpremie in de Duitse EEG compenseert daarentegen het verschil tussen een toe te passen waarde ("anzulegender Wert") en een technologiespecifieke marktwaarde. Volgens het huidige recht werkt zij slechts in één richting: ligt de marktwaarde boven de toe te passen waarde, dan vervalt de premie; een terugbetaling is er niet. In de kern komt zij dus overeen met een eenzijdige CfD. Pas wanneer meeropbrengsten boven de toe te passen waarde moeten worden terugbetaald, wordt zij een tweezijdige CfD. Precies dat voorziet de geplande EEG-wijziging.

Een Power Purchase Agreement (PPA) is een stroomafnamecontract tussen producent en koper, meestal met een vaste of geïndexeerde prijs. CfD en PPA kunnen worden gecombineerd: in het Verenigd Koninkrijk verkopen veel producenten hun stroom via een PPA en ontvangen zij via de CfD de aanvulling tot de strike price. De Europese Commissie beveelt aan dergelijke combinaties zo vorm te geven dat de afnemer van de PPA niet wordt gesubsidieerd via kruissubsidiëring en dat de PPA-markten niet worden verstoord. In Duitsland is omstreden hoe flexibel exploitanten volgens het nieuwe model tussen PPA en steun zouden mogen wisselen.

Ook van de termijnmarkt verschilt de CfD. Termijnproducten dekken prijzen af voor gestandaardiseerde stroomhoeveelheden in vaste leveringsperioden. CfD's voor opwekkingsinstallaties hebben daarentegen meestal betrekking op de feitelijke of toerekenbare productie van een bepaalde installatie en lopen vaak aanzienlijk langer. Daarom zijn ze nauw verbonden met projectfinanciering en overheidsenergiebeleid.

Waarom CfD's relevant zijn voor het elektriciteitssysteem

Windparken, zonne-installaties en kerncentrales kosten aan het begin veel, maar in de lopende exploitatie relatief weinig. Ze moeten worden gefinancierd voordat er gedurende vele jaren opbrengsten binnenkomen. Voor investeerders telt daarom niet alleen de verwachte gemiddelde prijs, maar ook hoe onzeker de toekomstige opbrengsten zijn. Hoe groter die onzekerheid, hoe hoger de risico-opslagen en kapitaalkosten uitvallen. Een CfD kan de financiering goedkoper maken, omdat hij een deel van het prijsrisico uit het project haalt. De risico's verdwijnen daardoor niet. Ze worden dan gedragen door degenen die compensatiebetalingen doen of terugbetalingen ontvangen, zoals de staatsbegroting of de stroomafnemers via een heffing.

De elektriciteitsmarkt vergoedt vooral opgewekte megawatturen. Dat een installatie haar investeringskosten terugverdient, garandeert hij niet. Neemt het aandeel van een technologie met zeer lage marginale kosten toe, dan dalen de prijzen precies in de uren waarin die technologie veel opwekt: bij fotovoltaïsche zonne-energie op zonnige middagen, bij wind in winderige periodes. Dit kannibalisatie-effect bemoeilijkt investeringen wanneer de opbrengsten volledig afhangen van de kortetermijnmarktprijs. CfD's kunnen dit risico beperken, al is dat afhankelijk van de referentieprijs slechts gedeeltelijk.

Referentieprijs, profielrisico en perverse prikkels

Hoe een CfD werkt, hangt sterk af van de referentieprijs. Mogelijk zijn een uurlijkse spotprijs, een maandelijkse of jaarlijkse technologiespecifieke marktwaarde, een termijnmarktprijs of een andere index. In het Verenigd Koninkrijk wordt de referentieprijs per technologie anders bepaald, voor basislastinstallaties bijvoorbeeld op basis van termijnmarktprijzen. Hoe nauwer de referentieprijs de feitelijke opwekking weergeeft, hoe meer risico naar de wederpartij overgaat. Bij gemiddelde prijzen over langere perioden draagt de exploitant meer profielrisico. Hij produceert immers niet tegen de gemiddelde prijs, maar tegen de prijzen van zijn opwekuren. Daar staat tegenover dat de prikkel behouden blijft om beter dan het gemiddelde te vermarkten.

Als de betalingen afhangen van de feitelijk opgewekte hoeveelheid, kan een exploitant ook bij zeer lage of negatieve stroomprijzen een prikkel hebben om door te blijven produceren, omdat hij anders de aanvulling verliest. CfD's moeten daarom nauwkeurig regelen welke hoeveelheden worden vergoed, hoe negatieve prijzen worden behandeld en of er bij curtailment of netcongestie een aanspraak bestaat. Er wordt ook gesproken over productieonafhankelijke varianten, zoals CfD's die aan capaciteit of aan referentie-installaties zijn gekoppeld. Die moeten de betaling loskoppelen van het feitelijke invoedgedrag. Het EU-recht eist dat tweezijdige CfD's de prikkels behouden die vergelijkbare niet-gesteunde installaties hebben, zodat gesteunde installaties dus marktconform reageren.

Netkwesties lost een CfD niet vanzelf op. Een financieel afgedekt windpark kan ontstaan op een locatie met frequente congestie en veroorzaakt dan kosten voor redispatch of netuitbreiding. Of een installatie systeemdienend staat of bijdraagt aan de voorzieningszekerheid, wordt bepaald bij netplanning, locatiesturing, vergunningverlening en marktontwerp.

Rechtskader: EU, Verenigd Koninkrijk en Duitsland

EU: De hervorming van het elektriciteitsmarktontwerp met Verordening (EU) 2024/1747 heeft artikel 19d ingevoegd in de Elektriciteitsverordening (EU) 2019/943. Volgens dat artikel moeten directe prijssteunregelingen voor investeringen in nieuwe opwekkingsinstallaties op basis van bepaalde hernieuwbare energiebronnen en in nieuwe kerncentrales worden vormgegeven als tweezijdige CfD's of gelijkwaardige regelingen met hetzelfde effect. De verplichting geldt vanaf 17 juli 2027, voor offshore-installaties op hybride interconnectoren vanaf 17 juli 2029. De vormen mogen variëren: volgens de verordening zijn bijvoorbeeld op invoeding gebaseerde CfD's met een of meer strike prices, prijsondergrenzen en op capaciteit of referentie-installaties gebaseerde CfD's mogelijk. De lidstaten mogen inkomsten uit terugbetalingen doorgeven aan eindafnemers. De Commissie heeft in december 2025 richtsnoeren over de vormgeving gepubliceerd. Het staatssteunrecht blijft daarnaast van toepassing.

Verenigd Koninkrijk: Daar zijn CfD's privaatrechtelijke contracten tussen koolstofarme producenten en de staatsonderneming Low Carbon Contracts Company. De strike prices worden bepaald in veilingrondes of bij afzonderlijke projecten bilateraal onderhandeld. De betalingen lopen in beide richtingen.

Duitsland (stand 11 november 2026): Voor installaties in bedrijf geldt nog steeds de EEG 2023 met een eenzijdig werkende glijdende marktpremie. De federale regering heeft op 29 juli 2026 het ontwerp van een EEG 2027 aangenomen (Bundestag-Drucksache 21/7867), dat de Bundestag op 24 september 2026 in eerste lezing heeft behandeld. Het ontwerp behoudt de marktpremie in beginsel en vult haar aan met een terugbetalingsplicht voor meeropbrengsten boven de toe te passen waarde. Volgens berichten zou dit gelden voor gesteunde installaties vanaf ongeveer 100 kilowatt, en wel in beginsel voor toewijzingen uit biedtermijnen vanaf 2027. Voor oudere toewijzingen en installaties met ingebruikname tot eind 2026 zou het bestaande model blijven gelden. Volgens actuele vakberichten heeft de Bundestag de wet nog niet aangenomen. Daarna moeten nog de Bundesrat en de staatssteungoedkeuring door de Europese Commissie volgen. Details kunnen dus nog veranderen.

Misverstanden in het debat

"CfD's zijn gewoon subsidies." Dat klopt uiteindelijk, zolang er duurzaam betalingen naar de exploitanten vloeien. Een CfD is echter in de eerste plaats een contract voor risicodeling. Bij hoge prijzen werken tweezijdige CfD's als een afroming boven de strike price. Of ze de overheid of de verbruikers per saldo belasten of ontlasten, hangt af van prijsontwikkeling, strike price, opwekkingsvolume en looptijd.
"CfD's verlagen de beursprijs voor stroom." Niet rechtstreeks. De kortetermijngroothandelsprijs komt nog steeds tot stand uit aanbod, vraag, netrestricties en de marginale kosten van de prijszettende installaties. CfD-betalingen vloeien achteraf, via heffingen, begrotingen of herverdelingen. Wat CfD's vooral kunnen verlagen, zijn de financieringskosten van nieuwe installaties, en ze kunnen extreme opbrengsten beperken.
"CfD's vervangen het marktontwerp." Nee. Ze dekken investeringen in bepaalde installaties af. Ze regelen echter niet welk vermogen beschikbaar is bij een Dunkelflaute, hoe opslag en flexibele verbruikers prikkels krijgen of hoe netkosten en lokale congestie worden weerspiegeld.

Institutionele betekenis

CfD's tonen dat elektriciteitsmarkten niet alleen uit prijzen bestaan, maar ook uit regels die risico's toewijzen. Een langlopende CfD schept verplichtingen over vele jaren, vaak 15 jaar of langer. Die moeten worden gefinancierd, geboekt en politiek verantwoord. Of betalingen uit de begroting komen, via een heffing op elektriciteitsleveranciers, via een fonds of uit terugbetalingen in hoogprijsperioden, hoort bij het instrument. Ook de vormgeving van de veiling bepaalt het resultaat. Te agressieve biedingen kunnen ertoe leiden dat projecten bij stijgende rente of bouwkosten niet worden gebouwd. Worden te veel risico's op de exploitanten afgewenteld, dan stijgen de biedingen. Worden te veel risico's gesocialiseerd, dan dreigen perverse prikkels.

Nauwkeurig gebruikt duidt de term CfD daarom niet alleen op een betaling bij lage prijzen, maar op de hele constructie: strike price, referentieprijs, terugbetalingsregel, hoeveelheidsbasis, looptijd, indexering en institutionele financiering. Pas deze invulling bepaalt of een CfD investeringen vergemakkelijkt, marktsignalen behoudt, kosten beperkt of nieuwe verstoringen veroorzaakt.

Bronnen

Regulation (EU) 2024/1747 amending Regulations (EU) 2019/942 and (EU) 2019/943 as regards improving the Union's electricity market design — Europäisches Parlament und Rat der EU (EUR-Lex); 2024-06-13. Erwägungsgründe 38 und 41; Art. 19d der geänderten VO (EU) 2019/943
Commission guidance on the design of two-way contracts for difference (C/2025/6701) — Europäische Kommission (EUR-Lex); 2025-12-19. Einleitung; Abschnitt zu Art. 19d(1) und 19d(2)(a),(b)
What is a CfD — Low Carbon Contracts Company (LCCC); unbekannt. Abschnitte zu Strike Price, Reference Price und Finanzierung
EEG 2027: Was der Entwurf für Photovoltaik-Direktinvestments und Solarparks bedeutet — pv magazine Deutschland (Unternehmensmeldung); unbekannt (ca. Ende September/Anfang Oktober 2026). Abschnitte zu Verfahren und Förderregime
EEG 2027 und Netzpaket: Die Zitterpartie geht weiter — energiezukunft; 2026-11 (laut Suchergebnis aktuell; genaues Datum unbekannt). Einleitung und Abschnitt zum Zeitplan

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 17:58