Co-located storage · Woordenlijst

Begrip

Co-located storage is een opslagsysteem dat op dezelfde locatie of achter hetzelfde netaansluitpunt wordt geëxploiteerd als een productie-installatie. Meestal gaat het om batterijopslag die samen met een zonnepark, een windpark of beide wordt ontworpen, aangesloten en vermarkt. Opslag en productie-installatie zijn ruimtelijk en operationeel nauw met elkaar verbonden. Technisch en juridisch blijft de opslag echter een afzonderlijke installatie. Hij heeft een eigen vermogen, een eigen capaciteit, een eigen aansturing en doorgaans een eigen afrekening. Co-located storage is dus geen aparte opslagtechnologie, maar een bepaalde manier om installaties aan te sluiten en te exploiteren.

Technische kerngrootheden

De opslagcapaciteit in kilowatt- of megawattuur alleen volstaat niet. Even belangrijk is het vermogen in kilowatt of megawatt. Dat geeft aan hoe snel de opslag kan laden of ontladen. Een batterijopslag van 20 megawatt en 40 megawattuur kan bij vol vermogen rekenkundig ongeveer twee uur lang stroom leveren. In de praktijk is dat iets minder, omdat er rendementsverliezen optreden en de exploitant de ontlaaddiepte vaak beperkt. Bij co-located storage komt daar als derde grootheid het vermogen van de gedeelde netaansluiting bij. Dat bepaalt hoeveel stroom productie-installatie en opslag samen tegelijk op het net mogen invoeden.

Voor de koppeling bestaan twee basisvormen. Bij AC-koppeling hangen productie-installatie en opslag elk aan eigen omvormers en delen ze aan de wisselstroomzijde de netaansluiting. Zo kan een opslag gemakkelijker achteraf worden toegevoegd en onafhankelijker worden aangestuurd. Bij DC-koppeling zit de opslag aan de gelijkstroomzijde van een fotovoltaïsche installatie. Dat kan omzettingsverliezen verminderen, componenten besparen en stroom opnemen die anders aan de omvormer zou worden afgetopt. Daartegenover staat dat de opslag nauwer aan die ene installatie is gebonden. De keuze van de koppeling beïnvloedt rendement, stuurbaarheid, naijstbaarheid, meetconcept en vergunning. De omschrijving „batterij naast zonnepark” volstaat daarom niet voor een energie-economische beoordeling.

Afbakening ten opzichte van verwante begrippen

Co-located storage moet worden onderscheiden van een alleenstaande opslag. Een alleenstaande opslag, vaak stand-alone-opslag of netopslag genoemd, hangt zonder eigen productie-installatie aan een netknooppunt en laadt zijn stroom doorgaans uit het net. Een co-located storage kan eveneens uit het net laden, maar hoeft dat niet. Vaak is hij zo ontworpen dat hij stroom van de naburige zonne- of windinstallatie opneemt wanneer de productie hoog is of de aansluiting anders overbelast zou raken. Of de opslag uitsluitend hernieuwbare stroom opneemt of ook netstroom, volgt niet uit het begrip. Dat hangt af van het meetconcept, de vermarkting en de wettelijke voorschriften.

Ook van de hybride centrale moet het begrip worden onderscheiden. Een hybride centrale bundelt meerdere installaties, bijvoorbeeld fotovoltaïsche, wind en batterij, tot een gemeenschappelijk exploitatie- en vermarktingsconcept. Co-located storage beschrijft in de eerste plaats alleen dat productie en opslag ruimtelijk of via de aansluiting gekoppeld zijn. Een zonnepark met batterijopslag kan dus een hybride centrale zijn, maar hoeft niet in elke markt- of rechtscontext zo te worden behandeld. Verwant is ook cable pooling. Daarbij delen meerdere installaties, mogelijk van verschillende exploitanten, een netaansluiting die kleiner is dan hun gezamenlijke vermogen.

Waarom de netaansluiting centraal staat

Co-located storage loont vooral omdat netaansluitingen schaars en waardevol zijn. Zonne- en windinstallaties bereiken hun volledige invoeding slechts in weinig uren per jaar. Een zonnepark voedt rond de middag veel in en 's nachts helemaal niet. Een windpark heeft een ander profiel, maar fluctueert eveneens. Zit een opslag aan dezelfde aansluiting, dan kan hij laden wanneer de productie de aansluiting zou overbelasten of de prijzen laag zijn. Hij voedt later in, wanneer de aansluiting weer vrij is, de vraag hoger ligt of systeemdiensten nodig zijn.

Beslissend is daarmee niet meer het maximaal geïnstalleerde productievermogen, maar hoeveel aansluitcapaciteit in de loop van de tijd bruikbaar is. Een voorbeeld: een zonnepark met 100 megawatt modulevermogen heeft een netaansluiting van 70 megawatt. Zonder opslag moet de productie boven die grens worden beperkt, door de dimensionering van de omvormers of door curtailment. Een co-located storage kan een deel van die anders verloren energie opnemen. Hoeveel, hangt af van zijn vermogen, zijn capaciteit en van hoe vaak en hoe lang de productie de grens overschrijdt. Netuitbreiding vervangt de opslag niet. Hij kan wel een bestaande aansluiting beter benutten, vooral waar ruimte beschikbaar is maar nieuwe aansluitingen lang op zich laten wachten.

Rechtskader in Duitsland (stand november 2026)

In Duitsland staat § 8a EEG 2023 sinds februari 2025 toe dat netbeheerders en installatie-exploitanten een flexibele netaansluitingsovereenkomst sluiten. Daarin wordt de maximale actieve-vermogensinvoeding aan het aansluitpunt beperkt, desgewenst ook gestaffeld per tijdvenster. De installatie-exploitant moet die grens te allen tijde technisch naleven. Zijn er op hetzelfde netkoppelpunt installaties of opslagsystemen van andere exploitanten aangesloten, dan moeten die instemmen. Bovendien moeten gezamenlijke verantwoordelijkheid en hoofdelijke aansprakelijkheid worden geregeld. De bepaling is een kan-bepaling; een aanspraak op zo'n overeenkomst volgt er niet rechtstreeks uit. Voor opslagsystemen die ook netstroom afnemen, verwijzen vakbijdragen naar § 17 EnWG. Daarin zijn flexibele overeenkomsten voor invoeding en afname voorzien.

Voor de EEG-subsidie op tussengeslagen stroom voorziet § 19 lid 3 EEG 2023 drie opties:

Exclusiviteitsoptie: de opslag neemt in het kalenderjaar uitsluitend stroom uit hernieuwbare energie of mijngas op. Dan geldt de subsidie ook voor de ingevoede opslagstroom.
Afbakeningsoptie: de opslag mag ook netstroom opnemen. Alleen het aandeel dat volgens een vaststelling van de Bundesnetzagentur als subsidiabel is bepaald en aangetoond, wordt gesubsidieerd. Grondslag zijn kwartiermetingen.
Forfaitaire optie: zij geldt alleen voor zonne-installaties met samen maximaal 30 kilowatt achter één invoedingspunt en begrenst de gesubsidieerde hoeveelheid tot 500 kilowattuur per kilowatt per jaar. Voor grote co-locatieprojecten speelt zij daarom praktisch geen rol.

De noodzakelijke vaststelling inzake marktintegratie van opslagsystemen en laadpunten (MiSpeL) heeft de Bundesnetzagentur op 1 oktober 2026 genomen. In een overgangsperiode tot eind september 2027 kunnen de twee nieuwe opties alleen met instemming van netbeheerder en meetpuntbeheerder worden gebruikt. De forfaitaire optie vereist bovendien een goedkeuring inzake staatssteun. Voor co-located storage betekent dit: een opslag bij een EEG-gesubsidieerde installatie mag in beginsel ook netstroom gebruiken voor arbitrage, zonder de subsidie voor het groene aandeel volledig te verliezen. Daarvoor heeft hij een geschikt meet- en afbakeningsconcept nodig. Of een project in het concrete geval aan de voorwaarden voldoet, hangt af van meting, installatieconstellatie en subsidieregime.

Economisch nut en inkomstenbronnen

Of een co-located storage rendabel is, hangt van meerdere inkomstenbronnen af. Hij kan prijsverschillen tussen uren benutten, dus arbitrage bedrijven: laden bij lage of negatieve prijzen, ontladen bij hogere. Hij kan regelenergie of andere systeemdiensten aanbieden, mits hij gekwalificeerd is en aan de technische eisen voldoet. Hij kan het curtailment van de naburige installatie verminderen en de vermarkting beter planbaar maken. In sommige gevallen helpt hij ook om contractuele leveringsprofielen uit een stroomafnameovereenkomst na te komen. Deze inkomsten kunnen niet zomaar worden opgeteld, want dezelfde opslag is op hetzelfde moment maar één keer beschikbaar. Vermogen dat voor regelenergie wordt gereserveerd, ontbreekt voor arbitrage. Elke extra cyclus laat de batterij bovendien verouderen.

Veelvoorkomende misverstanden

Ten eerste ontlast een co-located storage het net niet automatisch. Hij kan de aansluiting afvlakken en lokale invoedingspieken verlagen. Hij kan echter ook extra belasting veroorzaken wanneer hij uit het net laadt, of extra invoeden wanneer het netsegment al belast is. Een opslag die uitsluitend op beursprijzen wordt geoptimaliseerd, volgt de prijssignalen van de groothandel en niet noodzakelijk de lokale netcongestie. Netdienend werkt hij pas met passende aansluitvoorwaarden, aansturingsvoorschriften, prikkels of markten voor lokale flexibiliteit.

Ten tweede komt niet elke uitgespeisde kilowattuur uit de zonne- of windinstallatie, alleen omdat de batterij ernaast staat. Zonder geschikt meet- en balanceringsconcept kan de stroom uit de installatie, uit het net of uit beide komen. Voor EEG-subsidie, herkomstgaranties, groenestroomproducten en bewijzen voor industriële decarbonisatie is dit onderscheid belangrijk. De MiSpeL-vaststelling regelt de toerekening voor subsidie en heffingsvoordelen. Voor andere bewijzen gelden eigen regels. De fysieke nabijheid vervangt geen energie-economische toerekening.

Ten derde wordt de gedeelde infrastructuur vaak te eenvoudig beoordeeld. Een gedeelde netaansluiting, een gemeenschappelijk onderstation, gedeelde terreinen en een afgestemde aansturing kunnen de investeringskosten verlagen. Tegelijk wordt het project complexer. Netbeheerders toetsen aansluitvermogen, beveiligingstechniek, blindvermogen en bedrijfsvoering. Exploitanten moeten meetconcept, vermarkting, werkschema's, afstandsbediening en beschikbaarheid op elkaar afstemmen. Financiers toetsen of de inkomsten uit productie en opslag afzonderlijk of gezamenlijk zijn afgedekt. Een co-located storage is dus geen louter extra toestel. Hij verandert het bedrijfsmodel van de hele installatie.

Plaats in het elektriciteitssysteem

Voor het elektriciteitssysteem is co-located storage vooral belangrijk waar hernieuwbare productie sneller groeit dan netten en flexibele vraag. Fotovoltaïsche energie leidt tot steeds meer uren met zeer lage of negatieve prijzen, terwijl 's avonds nog steeds vermogen en energie nodig zijn. Batterijopslag verschuift energie over uren, niet over weken. Ze verbeteren de kortetermijn-flexibiliteit, maar vervangen noch seizoensopslag noch gegarandeerd vermogen voor langere donkere windstiltes.

Op institutioneel niveau ontstaan conflicten vaak waar technische mogelijkheid, marktregel en bevoegdheid uit elkaar lopen. De exploitant optimaliseert de opslag op de markt. De netbeheerder heeft betrouwbare informatie over invoeding en belasting nodig. De regulering legt tarieven, heffingen, meetverplichtingen en subsidiabiliteit vast. Een economisch zinvolle exploitatie is daarom niet automatisch de beste exploitatie vanuit netperspectief. Moet co-located storage het systeem dienen, dan moeten aansluitregels, prijssignalen en afrekening zo worden vormgegeven dat lokale schaarste en bovenregionale stroomprijzen elkaar niet tegenwerken. Het begrip is pas precies wanneer het ruimtelijke nabijheid, gedeelde aansluiting, meting, laadbronnen en vermarkting omvat.

Bronnen

Erneuerbare-Energien-Gesetz (EEG 2023) § 19 Zahlungsanspruch — Bundesministerium der Justiz / Bundesamt für Justiz (gesetze-im-internet.de); unbekannt (konsolidierte Fassung, abgerufen November 2026). § 19 Abs. 3, 3a, 3b, 3c
Festlegung zur Marktintegration von Speichern und Ladepunkten (MiSpeL), Az. 618-25-02 — Bundesnetzagentur; 2026-10-01 (Beschluss der Festlegung). Abschnitte MiSpeL-Festlegung, MiSpeL-Arbeitsstand, Hintergrund
EEG 2023 – § 8a Flexible Netzanschlussvereinbarungen — Bundesministerium der Justiz / Bundesamt für Justiz (gesetze-im-internet.de); unbekannt (konsolidierte Fassung). § 8a Abs. 1 bis 3
Status flexibler Netzanschlussvereinbarungen (FCAs), Stellungnahme der FfE im AgNes-Verfahren — Forschungsstelle für Energiewirtschaft (FfE), veröffentlicht von der Bundesnetzagentur; unbekannt (2026). Übersicht § 17 EnWG und § 8a EEG

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 17:33