f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Capture price

Capture price marktwaarde elektriciteitsprijs hernieuwbare energie elektriciteitsmarkt

De capture price beschrijft de gemiddelde elektriciteitsprijs die een productie-installatie, een centrale of een hele productietechnologie behaalt tijdens haar daadwerkelijke invoedingstijden. Hij wordt meestal uitgedrukt in euro per megawattuur. Hij wordt berekend als volumegewogen gemiddelde van de elektriciteitsprijzen in de uren of kwartieren waarin de installatie stroom produceert en verkoopt. Voor een zonne-installatie telt dus niet het gemiddelde van alle beursprijzen van een jaar. Doorslaggevend zijn precies de prijzen in de periodes waarin zij invoedt.

Het begrip combineert twee grootheden die in het elektriciteitssysteem apart moeten worden bekeken: het prijsprofiel van de markt en het productieprofiel van een installatie. De eenvoudige gemiddelde prijs op de spotmarkt toont hoe duur stroom over een periode gemiddeld was. De capture price toont daarentegen welk deel van dat prijsniveau een bepaalde productiestructuur daadwerkelijk heeft bereikt. Bij regelbare centrales kan deze waarde worden beïnvloed via de inzetplanning. Bij wind- en zonne-installaties hangt hij sterk af van het weer, en bovendien van hoeveel installaties tegelijk invoeden en hoe hoog de vraag in die uren is.

Prijs in de juiste uren

Voor elke tijdseenheid wordt de geproduceerde hoeveelheid stroom vermenigvuldigd met de betreffende marktprijs. De resultaten worden over de beschouwde periode opgeteld en vervolgens gedeeld door de totale geproduceerde hoeveelheid. Uren met hoge invoeding wegen daardoor zwaarder dan uren met lage invoeding. Een eenvoudig voorbeeld: een installatie produceert 10 MWh tegen 20 euro/MWh en 2 MWh tegen 120 euro/MWh. Haar capture price bedraagt (200 + 240) / 12 ≈ 36,7 euro/MWh, hoewel het eenvoudige gemiddelde van de twee prijzen 70 euro/MWh bedraagt. Wie met Duitse steungrootheden werkt, moet de eenheden omrekenen. De EEG vermeldt marktwaarden in cent per kilowattuur. Eén cent per kilowattuur komt overeen met 10 euro per megawattuur.

Deze weging vormt de kern van het begrip. Produceert een technologie vooral in uren met lage prijzen, dan ligt haar capture price onder de gemiddelde marktprijs. Produceert zij overwegend in uren met hoge prijzen, dan ligt hij erboven. De capture price is daarom geen algemene elektriciteitsprijs. Hij meet de opbrengst van een bepaald productieprofiel. Omdat ook negatieve prijzen in de berekening meegaan, kan hij in afzonderlijke maanden zeer laag uitvallen.

Bij fotovoltaïsche zonne-energie is dit bijzonder duidelijk. Zonne-installaties produceren hun stroom grotendeels op dezelfde uren van de dag. Is er in die uren veel zonnestroom op de markt, dan daalt de beursprijs vaak, in extreme gevallen tot in het negatieve. Bij windenergie doet zich een vergelijkbaar effect voor in winderige periodes. Men spreekt van het kannibalisatie-effect: extra installaties van dezelfde technologie drukken in hun gezamenlijke invoedingstijden de prijs die zijzelf behalen. Hoe sterk dit werkt, tonen de officiële Duitse jaarmarktwaarden voor 2025. De gemiddelde spotmarktprijs lag op 8,932 ct/kWh (circa 89 euro/MWh). Wind op land behaalde 7,441 ct/kWh, wind op zee 8,059 ct/kWh en zon slechts 4,508 ct/kWh, dus circa 45 euro/MWh.

Afbakening ten opzichte van marktprijs, marktwaarde en genivelleerde elektriciteitskosten

De capture price wordt gemakkelijk verward met aanverwante begrippen. De beursprijs voor elektriciteit is de prijs van een bepaalde tijdseenheid op de groothandelsmarkt, bijvoorbeeld op de day-aheadmarkt. De gemiddelde marktprijs, vaak weergegeven als baseprijs, middelt deze prijzen over alle uren van een periode. Daarbij speelt het geen rol wanneer een installatie daadwerkelijk produceert. De capture price heeft daarentegen betrekking op de geproduceerde hoeveelheid van een installatie of technologie.

Nauw verwant is de marktwaarde in de zin van de Duitse EEG 2023. Voor wind op land, wind op zee en zon legt bijlage 1 bij de EEG een berekening vast die overeenkomt met een gestandaardiseerde capture price. Voor elk kwartier wordt de spotmarktprijs vermenigvuldigd met de productie van de betreffende technologie. De som wordt gedeeld door de totale productie in de maand (maandmarktwaarde) of in het kalenderjaar (jaarmarktwaarde). De basis is daarbij niet de meting van afzonderlijke installaties. Gebruikt wordt een online-extrapolatie door de transmissiesysteembeheerders voor de gehele technologie, gebaseerd op referentie-installaties. Vermogensreducties door de netbeheerder of in de directe vermarkting blijven daarbij buiten beschouwing. Voor waterkracht, biomassa, geothermie en stort-, riool- en mijngas geldt daarentegen eenvoudigweg de gemiddelde spotmarktprijs. Een afzonderlijk project kan aanzienlijk afwijken van de technologiebrede marktwaarde, bijvoorbeeld door locatie, oriëntatie, technische beschikbaarheid, afregeling of vermarkting.

De capture rate zet de capture price af tegen de gemiddelde marktprijs. Bij een capture rate van 80 procent heeft een technologie in de beschouwde periode vier vijfde van de gemiddelde prijs behaald. Waarden boven 100 procent betekenen dat de productie overwegend in uren met hogere prijzen lag. Uit de jaarmarktwaarden van 2025 volgen rekenkundig capture rates van ongeveer 50 procent voor zon, 83 procent voor wind op land en 90 procent voor wind op zee. De capture rate is goed geschikt om technologieën of jaren te vergelijken. De absolute prijsinformatie vervangt zij echter niet.

Van de genivelleerde elektriciteitskosten moet de capture price duidelijk worden onderscheiden. Genivelleerde elektriciteitskosten geven aan welke kosten per geproduceerde megawattuur over de levensduur van een installatie ontstaan. De capture price geeft aan welke marktprijs voor die megawattuur wordt behaald. Of een project rendabel is, blijkt pas uit de verhouding tussen beide grootheden. Daar komen steunregels, financieringskosten, vermarktingsrisico's, netaansluitkosten en mogelijke opbrengsten uit flexibiliteit of systeemdiensten bij.

Betekenis voor investeringen en financiering

Voor investeerders is de capture price een centrale opbrengstgrootheid. Een hoge gemiddelde elektriciteitsprijs helpt weinig als de eigen installatie overwegend in uren met lage prijzen invoedt. Omgekeerd kan een flexibele installatie met weinig draaiuren rendabel zijn als zij gericht in uren met hoge prijzen produceert. De capture price vertaalt het tijdspatroon van de stroomproductie in een financiële grootheid.

Bij wind- en zonneprojecten beïnvloedt de verwachte capture price de beoordeling van locaties, technische uitvoering en vermarktingsmodel. Een fotovoltaïsche installatie met oost-westoriëntatie produceert per jaar meestal iets minder stroom dan een op het zuiden gerichte installatie. Omdat meer productie in de ochtend- en avonduren valt, kan zij echter een hogere capture price behalen. Of dit per saldo loont, hangt af van het betreffende prijsprofiel. Evenzo kan een windlocatie met iets lagere jaarproductie aantrekkelijk zijn als haar invoedingsprofiel minder sterk correleert met het overige windaanbod.

Ook een power purchase agreement hangt nauw samen met de capture price. Betaalt een afnemer een vaste prijs voor de daadwerkelijke productie van een installatie, dan neemt hij, afhankelijk van de contractvorm, het risico over dat de marktwaarde van die productie lager of hoger uitvalt. Profiel-, volume- en prijsrisico moeten daarom afzonderlijk worden beschouwd. De capture price maakt vooral het profielrisico zichtbaar.

Voor gesteunde installaties in Duitsland blijft het begrip ook juridisch relevant. In de gesteunde directe vermarkting ontvangt de exploitant naast zijn marktopbrengsten een marktpremie. Deze wordt berekend als aan te leggen waarde min maand- of jaarmarktwaarde en kan niet negatief worden. Voor installaties die vóór 1 januari 2023 in bedrijf zijn genomen of eerder een toewijzing hebben gekregen, geldt in beginsel de maandmarktwaarde. Voor latere installaties geldt de jaarmarktwaarde. Omdat de referentiewaarde technologiebreed geldt, behoudt een installatie met een bovengemiddelde capture price de meeropbrengst, terwijl een installatie met een ondergemiddelde capture price een minderopbrengst draagt. Daalt de marktwaarde van een technologie, dan stijgt bij gelijke aan te leggen waarde de uitgekeerde premie. Via de capture price zijn marktontwerp en steunontwerp dus met elkaar verbonden.

Een ander effect betreft negatieve elektriciteitsprijzen. Voor nieuwe installaties met een geïnstalleerd vermogen vanaf 2 kW die sinds 25 februari 2025 in bedrijf zijn genomen of een toewijzing hebben gekregen, vervalt het steunrecht op grond van § 51 EEG 2023 reeds vanaf het eerste kwartier met een negatieve prijs. Voor oudere installaties gelden, afhankelijk van het jaar van ingebruikname en de omvang, drempels in uren. De periodes zonder steun worden deels aan de steunperiode toegevoegd. Juist zonneparken voeden in dergelijke uren veel in. Hun effectieve opbrengst hangt daarom steeds meer af van de vraag of zij bij negatieve prijzen kunnen terugregelen of stroom kunnen bufferen.

Wat de capture price wel en niet toont

Een lage capture price betekent niet automatisch dat een technologie technisch ongeschikt of macro-economisch waardeloos is. Hij toont in de eerste plaats dat haar invoeding geconcentreerd is in tijden met lage marktprijzen. Dergelijke prijzen kunnen ontstaan door hoge gelijktijdige productie, geringe vraag, netcongestie, inflexibele centrales of ontbrekende flexibele belasting. Het begrip beschrijft een marktopbrengst onder de geldende regels. Waarom het prijsprofiel er zo uitziet, verklaart hij niet.

Evenmin bewijst een hoge capture price een hoog systeemnut. Een gascentrale kan hoge prijzen behalen omdat zij in schaarstе-uren produceert. Die opbrengsten dekken dan ook brandstofkosten, CO₂-kosten en beschikbaarheidsrisico's en weerspiegelen schaarste. Om leveringszekerheid, emissies of infrastructuurbehoefte te beoordelen, zijn aanvullende grootheden nodig, zoals residuele belasting, gegarandeerd vermogen en systeemkosten.

De capture price bevat bovendien niet alle opbrengst- en kostencomponenten. Onbalansenergie bij afwijkingen in de balansgroep, kosten van directe vermarkting, redispatch, afregeling, opbrengsten uit herkomstgaranties of lokale netbeperkingen kunnen de economische situatie van een project aanzienlijk wijzigen. Bij vergelijkingen moet de berekeningsbasis worden bekendgemaakt. Sommige berekeningen gebruiken alleen de daadwerkelijk ingevoede hoeveelheid. Andere gebruiken, zoals de EEG-marktwaarde, een productieprofiel dat geen rekening houdt met terugregeling. Verschillen ontstaan ook door de gehanteerde markt (day-ahead of intraday), de tijdsresolutie en de omgang met negatieve prijzen.

Een ander misverstand is de capture price te behandelen als vaste eigenschap van een technologie. Hij hangt af van de samenstelling van het productiepark, van netuitbreiding, van opslag en vraagflexibiliteit, van elektrolysers, warmtepompen en elektromobiliteit, en van de regels van de elektriciteitsmarkt. De jaren 2021 en 2022 tonen hoe sterk het algemene prijsniveau doorwerkt. Toen stegen ook de marktwaarden voor zon sterk door hoge gasprijzen. Reageren flexibele verbruikers sterker op prijzen, dan ontstaat extra vraag in uren met lage prijzen. Nemen opslagsystemen stroom op in goedkope uren en geven zij die later af, dan wijzigen zij de prijsprofielen en daarmee toekomstige capture prices.

Verband met flexibiliteit en marktontwerp

De capture price maakt zichtbaar hoeveel stroom op een bepaald tijdstip op de markt waard is. Met een groeiend aandeel weersafhankelijke productie wordt deze tijdsdimensie belangrijker. De jaarhoeveelheid hernieuwbare productie alleen volstaat niet om opbrengsten, steunbehoefte of investeringsprikkels te begrijpen. Twee installaties met dezelfde jaarproductie kunnen zeer verschillende capture prices hebben als zij op verschillende tijdstippen invoeden.

Daardoor komt het tijdsgedrag van productiecapaciteit op de voorgrond. Flexibiliteit krijgt een prijs, omdat zij productie, verbruik of opslag naar waardevollere uren kan verschuiven. Dit betreft batterijopslag, flexibele industriële processen, regelbare warmtepompen, elektrische voertuigen en elektrolyse. Het betreft ook conventionele centrales, voor zover zij snel en betrouwbaar op prijssignalen reageren. Een zonnepark met batterijopslag kan bijvoorbeeld middagstroom 's avonds verkopen en zo de capture price van het geheel boven de zuivere zonnewaarde tillen.

Voor het marktontwerp is het begrip belangrijk, omdat het toont welke opbrengsten een energy-only-markt met de zuivere stroomlevering mogelijk maakt. Behalen technologieën met hoge investeringskosten duurzaam dalende capture prices, dan rijzen vragen over herfinanciering, steun, afdekking tegen prijsrisico's en de waarde van extra flexibiliteit. Met de gemiddelde jaarprijs alleen zijn deze vragen niet te beantwoorden.

De capture price is een nauwkeurige maatstaf voor de marktwaarde van een productieprofiel. Hij omvat niet het volledige nut van een installatie en vervangt geen analyse van net, leveringszekerheid of kostenverdeling. Hij maakt wel duidelijk dat stroom niet alleen een jaarhoeveelheid is. Stroom is een tijdsgebonden goed, waarvan de waarde afhangt van wanneer en onder welke marktomstandigheden het wordt geproduceerd.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 16:52

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.