Capture price, marktwaarde · Woordenlijst

Begrip en berekening

Capture price, in het Duits meestal Marktwert, is de gemiddelde elektriciteitsprijs die een productie-installatie of een productietechnologie met haar daadwerkelijke invoedingsprofiel realiseert. Voor elke marktperiode wordt de geproduceerde hoeveelheid elektriciteit vermenigvuldigd met de betreffende beursprijs. De resultaten worden opgeteld en gedeeld door de totale productiehoeveelheid van de periode. Gebruikelijke eenheden zijn euro per megawattuur of, in de Duitse EEG, cent per kilowattuur (1 ct/kWh komt overeen met 10 €/MWh). De marktwaarde is dus geen eenvoudige gemiddelde prijs, maar een volumegewogen prijs: uren of kwartieren met veel invoeding wegen zwaarder dan perioden met weinig invoeding.

Een eenvoudig voorbeeld: een installatie produceert in het ene uur 10 MWh bij 20 €/MWh en in een ander uur 2 MWh bij 120 €/MWh. Het eenvoudige gemiddelde van de twee prijzen bedraagt 70 €/MWh. De capture price ligt daarentegen op (10 × 20 + 2 × 120) / 12, dus op ongeveer 36,7 €/MWh. De installatie heeft het grootste deel van haar stroom in het goedkope uur verkocht.

Deze weging maakt het begrip bijzonder belangrijk voor windenergie en fotovoltaïsche zonne-energie. Beide technologieën produceren stroom niet volgens een vrij te kiezen schema, maar afhankelijk van weer, tijdstip van de dag en seizoen. Fotovoltaïsche zonne-energie produceert vooral overdag en in Duitsland met name in het zomerhalfjaar veel stroom. Windenergie voedt vaak in bij grootschalige weersituaties waarin veel windparken tegelijk hoge vermogens leveren. De marktwaarde toont welke prijzen precies in die productietijden golden. Daarom kan hij duidelijk boven of onder het jaargemiddelde van de beurselektriciteitsprijs liggen.

Afbakening ten opzichte van beursprijs, marktwaardefactor en kostprijs van elektriciteit

De capture price moet van de eenvoudige beursprijs worden onderscheiden. De beursprijs, bijvoorbeeld op de day-aheadmarkt, geldt voor een bepaalde leveringsperiode. In de Europees gekoppelde day-aheadveiling is dat sinds oktober 2025 het kwartier, daarvoor was het het uur. De marktwaarde bundelt daarentegen veel leveringsperioden en betrekt ze op een concreet invoedingsprofiel. Twee installaties in hetzelfde marktgebied zien dezelfde beursprijzen, maar kunnen verschillende marktwaarden realiseren als ze op verschillende tijdstippen invoeden. Een naar het zuiden gerichte fotovoltaïsche installatie, een oost-westinstallatie, een windpark aan de kust en een windpark in het binnenland hebben verschillende profielen en daarmee verschillende opbrengstkansen, ook als hun jaarproductie vergelijkbaar is.

Nauw verwant is de marktwaardefactor. Hij zet de marktwaarde van een technologie in verhouding tot de gemiddelde beurselektriciteitsprijs in dezelfde periode. Een factor van 0,8 betekent dat de technologie gemiddeld 80 procent van de algemene gemiddelde prijs heeft gerealiseerd. Een waarde boven 1 betekent dat zij overwegend in duurdere perioden invoedt. Een voorbeeld uit de publicaties van de transmissiesysteembeheerders: in oktober 2026 lag de gemiddelde spotmarktprijs op circa 16,93 ct/kWh, de marktwaarde zon op 13,39 ct/kWh, de marktwaarde wind op land op 12,20 ct/kWh en de marktwaarde wind op zee op 14,56 ct/kWh. Daaruit volgen rekenkundig factoren van ongeveer 0,79, 0,72 en 0,86. Dergelijke maandwaarden schommelen sterk en laten zich niet zonder meer naar een heel jaar doortrekken. De marktwaardefactor vervangt geen opbrengstberekening, omdat het absolute prijsniveau, steunregels, afdekkingstransacties en vermarktingskosten er bovendien toe doen.

Vaak wordt de marktwaarde verward met de kostprijs van elektriciteit. De kostprijs van elektriciteit geeft aan welke kosten over de levensduur van een installatie per geproduceerde megawattuur ontstaan. De marktwaarde geeft aan welke opbrengsten een ingevoede megawattuur op de markt kan realiseren. Een technologie kan lage kostprijzen van elektriciteit hebben en toch economisch onder druk komen te staan als haar marktwaarde sterk daalt. Omgekeerd kan een duurdere technologie aantrekkelijk zijn als zij betrouwbaar levert in tijden van hoge prijzen. Voor investeringen telt daarom het samenspel van kosten, opbrengstprofiel, risico's en afdekkingsmogelijkheden, niet één enkele kengetal.

Kannibalisatie-effect en systeemsamenhang

Het belangrijkste verband is het kannibalisatie-effect. Wanneer veel installaties met een vergelijkbaar profiel tegelijk invoeden, stijgt het aanbod precies in dezelfde marktperioden. Bij fotovoltaïsche zonne-energie betreft dat vooral zonnige middaguren, bij windenergie windrijke weersituaties. Bij prijsvorming volgens de merit order daalt de prijs wanneer extra productie met lage korte-termijngrenskosten duurdere centrales verdringt. Voor verbruikers kan dat stroom in die perioden goedkoper maken. Voor de installaties die de prijsdaling zelf veroorzaken, daalt echter de haalbare marktwaarde. Een groeiende productiehoeveelheid kan daarom gepaard gaan met dalende opbrengsten per megawattuur.

Hieruit volgt geen eenvoudige uitspraak over het nut van wind- of zonnestroom. Een lage marktwaarde betekent niet dat de stroom waardeloos is. Hij toont dat het tijdsverloop van de productie niet volledig past bij het verloop van de vraag en de beschikbare flexibiliteit. In tijden van hoge invoeding kunnen fossiele centrales worden verdrongen, opslag worden geladen, warmtepompen of elektrolysers worden bedreven en industriële processen worden verschoven. Ontbreken zulke opties of worden ze afgeremd door marktregels, nettarieven, regelgeving of ontbrekende infrastructuur, dan daalt de prijs sterker. De marktwaarde beschrijft dan minder een eigenschap van de afzonderlijke installatie dan het samenspel van productie, vraag, net en marktordening.

Een veelgemaakte fout is de marktwaarde te behandelen als een vaste eigenschap van een technologie. De marktwaarde van fotovoltaïsche zonne-energie of windenergie hangt af van de uitbouwgraad, het centralepark, brandstof- en CO₂-prijzen, vraagprofielen, netcongestie, import- en exportmogelijkheden en van stuurbare lasten en opslag. Laden bijvoorbeeld veel elektrische auto's 's middags, worden warmteopslagen bij zonnepieken benut of reageren industriële processen op prijssignalen, dan kan de marktwaarde van zonnestroom zich stabiliseren. Valt extra zonnevermogen daarentegen overwegend in reeds sterk bezette uren, dan daalt hij eerder verder.

Betekenis voor investeringen en contracten

Voor het elektriciteitssysteem is de capture price belangrijk omdat hij investeringssignalen vormt. Projectontwikkelaars, banken en stroomafnemers toetsen of toekomstige opbrengsten volstaan om installaties te financieren. Dalende marktwaarden verhogen de behoefte aan goede locatiekeuzes, uiteenlopende installatieprofielen, langetermijnstroomleveringscontracten en technische flexibiliteit. Fotovoltaïsche installaties met meer ochtend- of avondproductie kunnen andere opbrengstprofielen hebben dan installaties die alleen op de hoogste jaarproductie zijn ontworpen. Windparken kunnen qua prijs verschillen wanneer hun invoeding minder sterk samenvalt met het bestaande installatiebestand. Opslag kan de gerealiseerde prijs verhogen door stroom uit lageprijsperioden naar duurdere perioden te verschuiven. Daarbij ontstaan echter omzettingsverliezen en extra investeringskosten.

Ook buiten de steun, bijvoorbeeld bij power purchase agreements, blijft de marktwaarde centraal. Een langetermijnstroomleveringscontract moet vastleggen of de koper het daadwerkelijke productieprofiel overneemt ("pay as produced") of dat hoeveelheden worden afgevlakt. Het moet bovendien bepalen wie prijs- en profielrisico's draagt en hoe afwijkingen tussen geprognosticeerde en daadwerkelijke invoeding worden behandeld.

Marktwaarde in de Duitse EEG

In Duitsland is de marktwaarde tegelijk een wettelijk gedefinieerd begrip. De transmissiesysteembeheerders berekenen en publiceren hem volgens bijlage 1 bij de EEG 2023 afzonderlijk voor windenergie op land, windenergie op zee en zonne-installaties. Grondslag is niet de meting van een afzonderlijke installatie, maar een online-extrapolatie van de landelijke productie van de betreffende technologie. Deze steunt op representatieve referentie-installaties en wordt per kwartier uitgesplitst. Voor elk kwartier wordt de spotmarktprijs gewogen met deze geëxtrapoleerde productiehoeveelheid. Beperkingen van de productie door de netbeheerder of in het kader van directe vermarkting blijven daarbij buiten beschouwing. Voor waterkracht, biomassa, stort-, riool- en mijngas en geothermie geldt daarentegen het eenvoudige gemiddelde van de spotmarktprijs. Maandmarktwaarden worden uiterlijk op de tiende werkdag van de volgende maand gepubliceerd, jaarmarktwaarden uiterlijk op de tiende werkdag van het volgende jaar.

Bij de glijdende marktpremie wordt de marktwaarde afgetrokken van de aan te leggen waarde van de installatie. Is het resultaat negatief, dan wordt de premie op nul gesteld. Welke marktwaarde geldt, hangt af van het jaargang van de installatie. Voor installaties die vóór 1 januari 2023 in bedrijf zijn genomen of eerder een gunning kregen, wordt de premie in beginsel maandelijks berekend met de maandmarktwaarde. Voor de overige, dus jongere installaties geldt de jaarmarktwaarde en wordt de premie jaarlijks berekend. Voor bepaalde oudere installaties bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld bij gebruik van de afbakenings- of forfaitaire optie. De EEG-marktwaarde is een gemiddelde over alle installaties van een technologie. Een installatie met een ongunstiger profiel dan het gemiddelde realiseert op de markt minder dan de premieformule veronderstelt. Een installatie met een gunstiger profiel realiseert meer. Dit profielrisico draagt de exploitant of zijn directe vermarkter.

Negatieve prijzen

Negatieve beursprijzen ontstaan wanneer het aanbod in bepaalde perioden de betalingsbereide vraag overtreft. Daarbij komen technische, contractuele of regelgevende redenen waarom productie niet voldoende wordt verminderd. Negatieve prijzen drukken de marktwaarde van weersafhankelijke productie bijzonder sterk wanneer die precies dan veel invoedt. Ze zijn echter geen op zichzelf staand bewijs van te veel hernieuwbare stroom. Ze kunnen ook wijzen op geringe flexibiliteit, ongeschikte heffings- en tariefstructuren, ontbrekende opslagprikkels of technische minimumvermogens van conventionele centrales.

In de EEG kan volgens § 51 bij een negatieve spotmarktprijs het recht op betaling vervallen. De voorwaarden hangen af van de wetsversie, de datum van ingebruikname of gunning en de omvang van de installatie. Oudere installaties worden pas getroffen vanaf meerdere opeenvolgende negatieve uren. Voor veel nieuwe installaties die sinds 25 februari 2025 in bedrijf zijn genomen, daalt de aan te leggen waarde al voor elk kwartier met een negatieve prijs tot nul. Als compensatie verlengt § 51a de steunperiode dienovereenkomstig. Daarmee wint voor nieuwe installaties de vraag aan gewicht of zij in tijden met negatieve prijzen hun productie afregelen of stroom opslaan.

Grenzen van het kengetal

Marktwaarde en systeemwaarde zijn niet hetzelfde. De marktwaarde is een prijsmaat binnen een concreet marktontwerp. Hij toont welke opbrengsten in de groothandel met een bepaald profiel ontstaan. Hij omvat echter niet automatisch alle effecten op bevoorradingszekerheid, netstabiliteit, regionale congestie, redispatchkosten of vermeden brandstofimporten. In de eenheidlijke Duits-Luxemburgse biedzone heeft stroom in de groothandel overal dezelfde prijs, hoewel de invoeding ervan op verschillende netlocaties zeer uiteenlopende gevolgen voor de netexploitatie kan hebben. Deze ruimtelijke dimensie wordt door de marktwaarde slechts beperkt weergegeven.

De capture price scherpt daarmee een vraag aan die in debatten over hernieuwbare energie vaak te grof wordt gesteld. Het volstaat niet te weten hoeveel megawattuur een technologie produceert. Voor opbrengsten, investeringen en integratie telt wanneer die megawattuur ontstaan, met welke andere installaties ze samenvallen, welke vraag dan reageert en welke regels het gebruik van flexibiliteit toelaten. De marktwaarde verbindt technische invoedingsprofielen met de prijsvorming. Hij verklaart niet het hele elektriciteitssysteem, maar maakt zichtbaar waar energiehoeveelheid, tijdstip en marktordening uiteenlopen.

Bronnen

Erneuerbare-Energien-Gesetz (EEG 2023), Anlage 1 (zu § 23a) Höhe der Marktprämie — Bundesministerium der Justiz / gesetze-im-internet.de; unbekannt (konsolidierte Fassung, abgerufen am 11.11.2026). Anlage 1 Nr. 2, 3.1.2, 3.2, 3.3.2–3.3.4, 4.1.2, 4.3, 5.1–5.3
Marktwertübersicht — Übertragungsnetzbetreiber (netztransparenz.de); unbekannt (laufend aktualisiert). Marktwertübersicht; Hinweise zur Umstellung auf 15-Minuten-Spotmarktpreise
Negativer Spotmarktpreis – Übersichtstabellen — Übertragungsnetzbetreiber (netztransparenz.de); unbekannt. Einleitung, Hinweise 1 und 2
Marktwert Solar steigt im Oktober kräftig auf fast 13,4 Cent — pv magazine Deutschland; 2026-11-10. Artikeltext
Wirtschaftliche Auswirkungen des Solarspitzengesetzes auf Photovoltaik- & Windenergieanlagen an Land — Grant Thornton; 2025. Abschnitt „Was ändert sich mit dem Solarspitzengesetz konkret?“

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 16:54