f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

BELIX, Belgian Electricity Index

BELIX Belgian Electricity Index België elektriciteitsmarkt EPEX SPOT Belgium Belpex Day-ahead-markt elektriciteitsbeurs prijsindex marktprijs Beursprijs elektriciteit biedzone

BELIX staat voor Belgian Electricity Index. De index vat de prijzen van de Belgische day-ahead-markt van EPEX SPOT samen tot één dagwaarde. Volgens de actuele indexbeschrijving van EPEX SPOT (stand juli 2026) is BELIX identiek aan de index „BE epex DA MCP base". Dat is het rekenkundig gemiddelde van alle marktclearingprijzen van een leverdag van 0 tot 24 uur CET/CEST in de Belgische prijszone. De index wordt uitgedrukt in euro per megawattuur (€/MWh). BELIX is dus geen algemene elektriciteitsprijs en geen eindklantenprijs. Het is een aan de beurs bepaalde referentiewaarde voor stroomleveringen de volgende dag in een duidelijk afgebakend marktgebied.

De referentie-eenheid megawattuur meet een hoeveelheid energie en geen momentaan vermogen. Een BELIX van 100 €/MWh komt overeen met 10 cent per kilowattuur, berekend zonder nettarieven, heffingen en belastingen. Sinds de day-ahead-markt per kwartier wordt verhandeld, helpt een rekenvoorbeeld: wie een kwartier lang 1 megawatt afneemt, neemt 0,25 MWh af. Bij een kwartierprijs van 100 €/MWh kost deze hoeveelheid op de beurs 25 euro. Het onderscheid tussen energie en vermogen is belangrijk. Prijsindexen waarderen energiehoeveelheden, terwijl netbeheer en bevoorradingszekerheid vooral afhangen van vermogen, belastingsprofiel en het vermogen om op korte termijn te balanceren.

Berekening en tijdsraster

De gekoppelde Europese day-ahead-veiling vindt om 12:00 uur CET plaats voor de volgende leverdag. Koop- en verkoopbiedingen van alle deelnemende beurzen (NEMO's) worden samen met de grensoverschrijdende transmissiecapaciteiten door het algoritme EUPHEMIA verrekend. Daaruit volgt voor elke leverperiode een marktclearingprijs. Sinds de leverdag 1 oktober 2025 zijn deze leverperioden in alle SDAC-biedzones kwartieren in plaats van uren. Op een gewone dag vloeien daarom 96 kwartierprijzen in de BELIX. Op de dagen van de tijdswijziging zijn dat er respectievelijk 92 en 100. Vóór de omschakeling was BELIX het gemiddelde van 24 uurprijzen. Belangrijk: de index is een eenvoudig, niet volumegewogen gemiddelde. Elk kwartier telt even zwaar, ongeacht het verhandelde volume.

Naast de basisindex publiceert EPEX SPOT voor België nog andere day-ahead-indexen. De peakindex is het gemiddelde van de leverperioden van 8 tot 20 uur, de off-peakindex het gemiddelde van de overige perioden. Daarnaast zijn er de afzonderlijke kwartierprijzen en de uurindex ID60, dus het gemiddelde van de vier kwartierprijzen van een uur. Die is bedoeld voor contracten die nog steeds per uur afrekenen. In de actuele indexlijst staat de naam Belix alleen voor de basisindex. Een oudere indexbeschrijving van EPEX SPOT uit 2020 vermeldde daarentegen ook BELIX Peak, BELIX Off-Peak en maandwaarden. In oudere contracten kunnen deze benamingen daarom nog voorkomen.

BELIX Base is een andere grootheid dan een afzonderlijke kwartier- of uurprijs. Een daggemiddelde kan rustig ogen, terwijl er rond de middag bij veel zonnestroom zeer lage of zelfs negatieve prijzen waren en 's avonds bij hoge vraag duidelijke prijspieken. Voor aankoop, marktanalyse en contractwaardering kan precies dit verschil doorslaggevend zijn.

Een prijszone is noch een afzonderlijk netaansluitpunt noch een balanceringsperimeter. Het is een marktgebied waarin in de day-ahead-handel één uniforme prijs geldt. Volgens de Belgische regulator CREG verhandelt EPEX SPOT Belgium energie voor injectie en afname in de Belgische biedzone. Fysieke congesties binnen het land worden via netbeheer en redispatching behandeld en zijn in de BELIX niet rechtstreeks zichtbaar.

Oorsprong: Belpex en EPEX SPOT Belgium

BELIX gaat terug op de Belgische elektriciteitsbeurs Belpex. Volgens de CREG werd het marktreglement van Belpex bij ministerieel besluit van 11 januari 2006 goedgekeurd. Vanaf het begin was de beurs qua prijsvorming gekoppeld aan de Nederlandse APX en de Franse Powernext om de liquiditeit op de spotmarkt te verhogen. Volgens een Belgisch vergelijkingsplatform ging de Belpex-day-ahead-markt van start op 21 november 2006. Belpex ging in 2015 op in EPEX SPOT en heet sinds eind 2016 officieel EPEX SPOT Belgium. Naast de day-ahead-veiling exploiteert EPEX SPOT Belgium ook een continue intradayhandel.

Over de eigenaar van het merk bestaan uiteenlopende gegevens. De indexbeschrijving van juli 2026 noemt Belix een geregistreerd merk van European Energy Exchange AG, de versie van 2020 daarentegen een merk van EPEX SPOT SE. Beide ondernemingen behoren tot de EEX-groep. Begrippelijk geldt: Belpex was de beurs, respectievelijk de naam ervan, BELIX is een index. Een beurs organiseert veilingen en handel, een index vat prijzen samen volgens vaste regels. In België wordt „Belpex-prijs" in het dagelijks taalgebruik vaak gebruikt voor de afzonderlijke kwartier- of uurprijzen. De dienstverlener Elexys publiceert onder de naam BELIX daarentegen een maandgemiddelde waarnaar variabele leveringscontracten verwijzen. Wie een contract leest, moet daarom nagaan welke definitie, welke tijdsreferentie en welke databron bedoeld zijn.

Afbakening ten opzichte van eindklantenprijs, intraday- en termijnmarkt

BELIX is een groothandelswaarde. Op een elektriciteitsfactuur komen daar nettarieven, belastingen, heffingen, verkoop- en meetkosten, risicopremies en de marge van de leverancier bij. Deze componenten van de elektriciteitsprijs zitten niet in de index. Een variabel contract kan verwijzen naar BELIX, naar een maandwaarde of naar kwartierprijzen. Welke energieprijs daadwerkelijk moet worden betaald, volgt pas uit de prijsformule in het contract.

De day-ahead-prijs ligt de dag voordien vast. Intradayprijzen ontstaan dichter bij het leveringstijdstip en reageren sterker op kortetermijnwijzigingen, zoals uitval van centrales, nieuwe windprognoses of gewijzigde belastingsaannames. Prijzen op de termijnmarkt gelden voor latere maanden, kwartalen of jaren. Ze weerspiegelen verwachtingen over brandstof- en CO₂-prijzen, vraag en beschikbaarheid van centrales, alsook risicopremies. BELIX toont daarom geen langetermijnprijsniveau voor elektriciteit, ook al lenen lange BELIX-tijdreeksen zich goed voor analyses.

Wat de indexwaarde bepaalt en waarvoor ze wordt gebruikt

België is via interconnectoren nauw verbonden met zijn buurmarkten. De marktkoppeling betrekt de beschikbare grensoverschrijdende capaciteiten rechtstreeks in de prijsvorming. De Belgische day-ahead-prijs hangt daarom niet alleen af van Belgische productie en Belgisch verbruik. Hij wordt ook beïnvloed door de Franse beschikbaarheid van kernenergie, gascentrales in de regio, wind- en zonneproductie, brandstof- en CO₂-prijzen en de netcapaciteit aan de grenzen. Hoe sterk de waarden schommelen, tonen de maandgemiddelden van Elexys: ongeveer 448 €/MWh in augustus 2022 op het hoogtepunt van de energiecrisis, ongeveer 48 €/MWh in april 2024 en ongeveer 174 €/MWh in oktober 2026.

Producenten lezen aan de index af of injectie de volgende dag loont of dat flexibiliteit meer waard is. Verbruikers met dynamische of geïndexeerde contracten zien wanneer stroom duur of goedkoop is. Handelaars, leveranciers en industriële bedrijven gebruiken de index voor aankoop, portefeuillewaardering en afrekening. Voor opslag en lastverschuiving telt minder het daggemiddelde dan de prijsspanning binnen de dag. Een batterij verdient aan het verschil tussen laad- en ontlaadmomenten, na aftrek van verliezen, kosten en risico's. Precies voor die spanning biedt EPEX SPOT voor België een eigen index aan (BE epex DA TBx). Die meet het verschil tussen het gemiddelde van de x duurste en het gemiddelde van de x goedkoopste leverperioden van een dag.

Typische misinterpretaties

  • Hoge BELIX betekent bevoorradingsnoodtoestand: hoge prijzen kunnen op schaarste wijzen, maar meten de bevoorradingszekerheid niet rechtstreeks. Die hangt af van gegarandeerd vermogen, reserves, regelenergie, invoermogelijkheden en netstabiliteit. Een hoge prijs kan ook gewoon ontstaan door dure marginale centrales. Omgekeerd kan een gematigd daggemiddelde gespannen afzonderlijke kwartieren verbergen.

  • Negatieve prijzen betekenen waardeloze stroom: negatieve prijzen ontstaan wanneer bij de ingediende biedingen het aanbod groter is dan de vraag die bereid is te betalen. Mogelijke oorzaken zijn minimumbelastingen van centrales, steunregelingen, productie gekoppeld aan warmte- of industriële processen en te weinig flexibele vraag.

  • BELIX zegt iets over de herkomst van de stroom: de index waardeert een gestandaardiseerde levering in een prijszone. Of een verbruiker op een bepaald moment stroom uit gas, kernenergie, wind, zon of invoer afneemt, valt daaruit niet af te lezen. Daarvoor bestaan eigen instrumenten zoals garanties van oorsprong.

Draagwijdte en grenzen

BELIX is nuttig omdat de index een nauwkeurig referentiepunt schept. In plaats van algemeen over de Belgische elektriciteitsprijs te spreken, kan men precies aangeven wat bedoeld is: de basisindex, een kwartierprijs, een peakwaarde, een maandgemiddelde of een contractueel afgeleide eindklantenprijs. De index vervangt echter geen analyse van de totale elektriciteitskosten. Hij bevat geen nettarieven, geen kosten voor congestiebeheer of afdekking, geen belastingen en geen investeringskosten. Hij toont in eerste instantie alleen welk resultaat de day-ahead-veiling volgens haar regels voor de Belgische prijszone heeft opgeleverd. Wie het begrip correct gebruikt, onderscheidt prijszone, leverperiode, berekeningsregel, tijdsraster (uur of kwartier) en contractniveau.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 15:26

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.