Behind-the-Meter · Woordenlijst

Begrip en afbakening

Behind-the-Meter, in het Duits ongeveer „hinter dem Zähler“ (achter de meter), verwijst naar installaties, opslag en verbruiksprocessen die vanuit het perspectief van het openbare elektriciteitsnet aan de klantzijde van de netaansluiting en de meting liggen. Bedoeld zijn installaties in de binneninstallatie van een gebouw of in een klanteninstallatie. Hun afzonderlijke stroomstromen worden door het net niet apart geregistreerd. Op het netaansluitpunt ziet het net alleen de som: op een bepaald moment wordt stroom ofwel afgenomen ofwel ingevoed. Wat zich daarachter in het gebouw afspeelt, wordt grotendeels intern in evenwicht gebracht.

Een verduidelijking over de meting: in Duitsland registreren tweerichtingsmeters netafname en invoeding in de regel in gescheiden telwerken. Verrekend wordt dus alleen wat op hetzelfde moment binnen het gebouw wordt opgewekt en verbruikt. Een jaarlijkse saldering naar Amerikaans voorbeeld van „net metering“, waarbij ingevoede en afgenomen kilowattuur over lange perioden tegen elkaar worden verrekend, is hier niet de regel. Daarom is het onnauwkeurig om zonder meer te spreken van een „gesaldeerde waarde“ op de meter.

Typische Behind-the-Meter-installaties zijn pv-installaties op gebouwen, thuisbatterijen, warmtepompen, laadpalen (wallboxen), energiemanagementsystemen en stuurbare huishoudapparaten. In handel en industrie horen daar ook verbruikers, producenten en opslag in een fabrieksnet bij. Ook modellen zoals huurderstroom (Mieterstrom) en laadinfrastructuur op bedrijfsterreinen kunnen onder het begrip vallen, wanneer de relevante processen achter een of meer telpunten plaatsvinden.

In een eengezinswoning is de grens meestal gemakkelijk te herkennen. In gebouwen met meerdere partijen, bedrijfsterreinen of industrieparken is dat vaak niet het geval. Daar kunnen totaalmeters, submeters en woningmeters verschillende afbakeningen opleveren. Strikt genomen ligt de grens met het openbare net bij de netaansluiting, dus bijvoorbeeld bij de huisaansluitkast. De meter zit meestal er net achter en wordt beheerd door de meetpuntbeheerder. Behind-the-Meter beschrijft dus in de eerste plaats de ligging ten opzichte van de meet- en afrekeningsgrens. Over eigendom, omvang of energierechtelijke kwalificatie van een installatie zegt het begrip niets.

Arbeid, vermogen en tijdsafhankelijke werking

Op het telpunt wordt vooral elektrische arbeid in kilowattuur gemeten. Voor de netbedrijfsvoering telt echter ook het vermogen in kilowatt, dus hoeveel stroom op een bepaald moment wordt afgenomen of ingevoed. Een pv-installatie kan per jaar veel kilowattuur opwekken en toch op een windstille winteravond niets bijdragen aan de belastingdekking. Een batterij kan de netafname enkele uren verlagen. Hoe sterk dat effect is, hangt af van laadtoestand, laad- en ontlaadvermogen, sturing en prijssignaal. Voor het net telt daarom minder de jaarhoeveelheid dan het tijdsverloop op de aansluiting, dus het belastingprofiel.

Afbakening ten opzichte van Front-of-the-Meter en prosumer

Front-of-the-Meter-installaties zijn rechtstreeks aan de netzijde aangesloten. Ze worden zo gemeten dat hun invoeding en afname zichtbaar zijn als zelfstandige markt- of netwerking. Een grote batterij bij een onderstation is hiervan een typisch voorbeeld. Een thuisbatterij die zonnestroom tijdelijk opslaat en de netafname van het huishouden afvlakt, ligt daarentegen Behind-the-Meter. Technisch kunnen beide vergelijkbare cellen gebruiken, maar institutioneel zijn ze verschillend ingebed.

Ook met het begrip prosumer wordt Behind-the-Meter vaak door elkaar gehaald. Prosumer beschrijft een rol: een actor verbruikt stroom en wekt tegelijk stroom op. Behind-the-Meter beschrijft daarentegen de ligging van een installatie in het net. Wie een pv-installatie exploiteert, is prosumer. De installatie zelf ligt Behind-the-Meter wanneer ze achter de huishoudmeter samenwerkt met verbruikers en eventueel een batterij.

Economische prikkels en kostenverdeling

Aan de meter komen veel regels samen. Netvergoedingen, stroomlevering, heffingen, belastingen, meetvergoedingen, invoedingsvergoeding, balancering en sturingsrechten knopen aan bij gemeten hoeveelheden en vermogens. Stroom die in het gebouw wordt opgewekt en meteen verbruikt, verschijnt niet als netafname. Eigen verbruik loont daarom wanneer de vermeden stroomafname duurder is dan de vergoeding voor invoeding. Opslag wordt interessanter wanneer die dure netafname kan vermijden, vermogenspieken kan afvlakken of variabele tarieven kan benutten. Dezelfde installatie kan dus naargelang tarief, meetconcept en netregel zeer verschillend werken.

Behind-the-Meter raakt ook de verdeling van de kosten. Wordt minder verbruik als netafname gemeten, dan betaalt de individuele aansluitgebruiker minder arbeidsafhankelijke netvergoedingen en heffingen. De vaste kosten van het net blijven echter bestaan, en de aansluiting moet vaak nog steeds het volledige vermogen beschikbaar stellen. Deze kosten worden dan verdeeld over andere vergoedingscomponenten of gebruikersgroepen. Een efficiënte tariefstructuur moet daarom onderscheid maken: bespaart een installatie werkelijk netcapaciteit, verlaagt ze belastingspieken, of vermindert ze alleen de gemeten afnamearbeid? Zuivere arbeidsprijzen geven dit verschil slechts onvolledig weer.

Twee wijdverbreide misverstanden

Ten eerste worden Behind-the-Meter-installaties vaak als onzichtbaar voor het net en dus als netonafhankelijk beschouwd. Het net ziet weliswaar niet elke schakelhandeling van een warmtepomp, maar wel de som op de aansluiting. Als veel huishoudens tegelijk hun elektrische auto's laden, ontstaat een relevante belasting, ook al hangt elke laadpaal achter een privémeter. Als veel thuisbatterijen op hetzelfde prijssignaal laden, kan eveneens een nieuwe belastingspiek ontstaan.

Ten tweede wordt eigen verbruik vaak gelijkgesteld met een ontlasting van het systeem. Eigen verbruik kan netten ontlasten wanneer het opwekking en verbruik in tijd en plaats samenbrengt. Het kan echter ook slechts een afrekeningsgrootheid zijn. Een pv-installatie die rond het middaguur de afname verlaagt, verlaagt niet automatisch de piekbelasting in de avond. Een batterij die enkel op maximaal eigen verbruik is geoptimaliseerd, kan al rond het middaguur vol zijn voordat de invoedingspiek komt. Ze werkt dan anders dan een batterij die reageert op netcongestie of prijzen. Beslissend is daarom minder het jaarlijkse eigenverbruikspercentage dan de tijdsafhankelijke werking op het netaansluitpunt.

Juridisch kader in Duitsland (stand november 2026)

Voor Behind-the-Meter-verbruikers op laagspanning is vooral § 14a EnWG belangrijk. Die staat de Bundesnetzagentur toe landelijk uniforme regels vast te leggen. Daarbij komen netbeheerders en aansluitgebruikers een netgerichte sturing overeen van stuurbare verbruiksinrichtingen of van volledige stuurbare netaansluitingen en ontvangen daarvoor verlaagde netvergoedingen. De wet noemt in het bijzonder warmtepompen, niet-openbaar toegankelijke laadpunten, koelinstallaties, elektriciteitsopslag en nachtkachels. Economische prikkels en afspraken over het aansluitvermogen kunnen daarbij voorrang krijgen op het rechtstreeks ingrijpen in afzonderlijke apparaten.

Volgens de vaststelling door de Bundesnetzagentur en de praktijk van de netbeheerders geldt de deelnameplicht voor apparaten met meer dan 4,2 kilowatt vermogen op laagspanning die sinds 1 januari 2024 in gebruik zijn genomen. Bij dreigende overbelasting mag de netbeheerder hun afnamevermogen tijdelijk beperken, maar niet volledig afschakelen. Is het meetpunt uitgerust met een intelligent meetsysteem, dan verloopt de sturing volgens § 14a lid 4 via de smartmetergateway. Voor de zogenoemde agile rollout gelden overgangsregels. Een intelligent meetsysteem is daarom centraal voor de gestandaardiseerde inbedding van kleine installaties, maar is nu niet in elk geval al een dwingende voorwaarde.

Bij grotere terreinen met meerdere eindverbruikers is de rechtstoestand gewijzigd. Op 28 november 2024 oordeelde het Hof van Justitie van de EU (zaak C-293/23) dat de tot dan toe geldende Duitse uitlegging van de klanteninstallatie strijdig is met het Unierecht. De BGH volgde dit op 13 mei 2025 (EnVR 83/20). Leidinginstallaties die stroom systematisch aan derden doorgeven, kunnen daarna als gereguleerd distributienet gelden. Zuivere installaties voor eigen voorziening zullen volgens inschatting uit de vakpraktijk regelmatig verder als klanteninstallatie gelden.

Met de EnWG-wijziging 2025 kwam er een tijdelijke overgangsregel in § 118 lid 7 EnWG bij. Klanteninstallaties die uiterlijk op 23 december 2025 op het net waren aangesloten, worden gedurende ongeveer drie jaar volgens het tot dan geldende recht behandeld. Voor later aangesloten installaties blijft het tot een nieuwe regeling bij de uitlegging in overeenstemming met het Unierecht en dus bij rechtsonzekerheid. Voor huurderstroom, wijkoplossingen en commerciële terreinen met doorlevering aan derden betekent dit: of een model „achter de meter“ zonder verplichtingen als netbeheerder functioneert, moet per geval worden onderzocht.

Verantwoordelijkheden en doelconflicten

Netbeheerders: verantwoordelijk voor een veilige netbedrijfsvoering en aansluitvoorwaarden, en in het kader van § 14a EnWG voor de netgerichte sturing.
Stroomleveranciers vormgeven tarieven en kopen energie in, bijvoorbeeld via dynamische tarieven die verbruik naar goedkopere uren sturen.
Meetpuntbeheerders: zorgen voor meting, gegevensbeschikbaarheid en eventueel de sturingsinfrastructuur via de smartmetergateway.
Installatie-exploitanten en aggregatoren: de exploitanten beslissen over de werking, het eigen verbruik en de deelname aan flexibiliteitsaanbod. Aggregatoren bundelen veel kleine installaties tot verhandelbaar vermogen.

Conflicten ontstaan waar techniek, marktregels en verantwoordelijkheden uiteenlopen. Een batterij zou een lokaal netprobleem kunnen verlichten, maar ontvangt misschien enkel een landelijk prijssignaal. Een laadpaal zou flexibel kunnen laden, maar wordt beperkt door het comfort van de gebruikers. Een netbeheerder heeft lokale ontlasting nodig, maar mag slechts binnen geregelde grenzen ingrijpen in private installaties.

Duiding

Behind-the-Meter toont dat de elektriciteitsmeter geen neutrale lijn in het systeem is. Aan de meter wordt mee bepaald welke stroomstromen worden gemeten, vergoed, met vergoedingen belast, gestuurd of statistisch geregistreerd. Door de elektrificatie van warmte en mobiliteit ontstaan juist achter de meter veel nieuwe verbruikers en flexibiliteiten. Hoezeer zij het openbare net ontlasten of belasten, hangt af van meting, tarieven, sturingsrechten en gegevensbeschermingsregels. De ligging alleen beslist daar niet over.

Bronnen

§ 14a EnWG – Netzorientierte Steuerung von steuerbaren Verbrauchseinrichtungen und steuerbaren Netzanschlüssen; Festlegungskompetenzen — Bundesministerium der Justiz / gesetze-im-internet.de; unbekannt (konsolidierte Fassung, abgerufen November 2026). § 14a Abs. 1, 3 und 4 EnWG
Übergangsregelung für Kundenanlagen bis 2029 — Verband kommunaler Unternehmen (VKU); 2025-11-25. Gesamter Artikel
Übergangsregelung zur Kundenanlage tritt in Kraft — MTG Wirtschaftskanzlei; 2026-02-26. Einleitung und Abschnitt zu den Folgen der EuGH-Rechtsprechung (laut Suchergebnis)
Update: BGH-Entscheidung zur Kundenanlage — Stückmann Wirtschaftsprüfung; unbekannt (nach Juli 2025). Abschnitt „Was sagt der BGH?“ (laut Suchergebnis)
Regelung § 14a EnWG — Netze BW GmbH; unbekannt. Abschnitt „Wann sind Verbrauchseinrichtungen steuerungspflichtig?“

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 15:23