f97.beDE WERKPLAATS VAN ERIK SCHMIDT
← Alle begrippen

Woordenlijst · Energiesector & energietransitie

Additionality, additionaliteit bij stroominkoop

Additionaliteit additionaliteit elektriciteitsafname PPA Groene stroom Herkomstgarantie 24/7 koolstofvrije energie Klimaatbalans

Additionality of additionaliteit bij stroominkoop duidt op de vraag of een beslissing over stroominkoop extra koolstofarme productie mogelijk maakt die zonder deze beslissing niet of pas later tot stand zou zijn gekomen. Bedoeld is een causale bijdrage, bijvoorbeeld aan de financiering van een nieuw windpark. De aankoop van aantoonbaar hernieuwbare hoeveelheden stroom en de ondersteuning van extra productie zijn daarom niet hetzelfde.

Doorslaggevend is de vergelijking met een plausibele ontwikkeling zonder de beschouwde overeenkomst. Als het project hoe dan ook ongewijzigd was gebouwd, kan de volledige productie ervan niet uitsluitend aan de koper als extra effect worden toegerekend. Omgekeerd hoeft een afzonderlijke afnemer niet de enige oorzaak van de bouw te zijn: meerdere afnemers, eigenvermogenverschaffers, banken en publieke instrumenten kunnen samen een project mogelijk maken. Een solide uitspraak benoemt de eigen bijdrage in plaats van het volledige succes voor zichzelf op te eisen.

Stroomhoeveelheid, oorsprong en effect zijn verschillende grootheden

Stroomverbruik wordt gemeten in kilowattuur of megawattuur; 1 MWh komt overeen met 1.000 kWh. Installatievermogen wordt daarentegen bijvoorbeeld in megawatt uitgedrukt. Een ingekochte hoeveelheid stroom bewijst noch de bouw van een bepaald extra vermogen, noch een bepaalde vermeden emissiehoeveelheid. Daarvoor zijn aanvullende gegevens nodig over het project, het referentiescenario en het elektriciteitssysteem.

Een garantie van oorsprong documenteert de hernieuwbare oorsprong van een geproduceerde hoeveelheid stroom. Ze kan los van de stroom worden verhandeld. Voor de Duitse stroometikettering worden gebruikte bewijzen in het Duitse register voor garanties van oorsprong ongeldig gemaakt, zodat dezelfde hernieuwbare eigenschap niet meermaals wordt verhandeld. Het bewijs is echter geen beoordeling van het extra milieuvoordeel van een stroomproduct en geen bewijs voor een door de koper teweeggebrachte bouw van een installatie.

In het openbare koppelnet kan uit een leveringscontract geen exclusieve fysieke route van de centrale naar het stopcontact worden afgeleid. Contractuele toerekening blijft desondanks zinvol: ze verduidelijkt wie welke productie-eigenschappen mag claimen. Additionaliteit stelt een andere vraag, namelijk wat er door de vraag daadwerkelijk verandert.

Wanneer een stroomcontract een extra effect aannemelijk maakt

Een PPA, Power Purchase Agreement, is een doorgaans langlopende stroomafnameovereenkomst. Bij een nieuwbouwproject kan zij voorspelbare opbrengsten creëren en zo de financiering vergemakkelijken. De contractbenaming alleen bewijst echter geen additionaliteit. Ook PPA's met bestaande installaties zijn mogelijk; evenzo kunnen nieuwe installaties zonder het concreet beschouwde contract rendabel zijn.

Een vereenvoudigd voorbeeld verduidelijkt de toets: een projectvennootschap krijgt alleen een krediet als een aanzienlijk deel van haar toekomstige opbrengsten is afgedekt. Een onderneming sluit vóór de definitieve investeringsbeslissing een passende afnameovereenkomst. Dat pleit voor een financieringsbijdrage. Koopt zij daarentegen pas na de oplevering op korte termijn bewijzen van dezelfde installatie, dan verklaart dat de eerdere bouw niet. Ook in het eerste geval moet worden onderzocht of andere afnemers zonder meer zouden zijn ingesprongen.

Overheidssteun is noch categorisch een uitsluitingsgrond noch een bewijs van additionaliteit. Te onderzoeken is welke financieringskloof, welk prijsrisico of welke investeringsdrempel het private contract daadwerkelijk beïnvloedt. De uitspraak „niet gesubsidieerd” vervangt deze vergelijking even weinig als de uitspraak „nieuw gebouwd”. Een sowieso zeer rendabel nieuwbouwproject kan een kleinere extra inkoopbijdrage vertonen dan een project waarvan de realisatie afhangt van een betrouwbare afname.

Ook bij bestaande installaties is een effect niet principieel uitgesloten. Denkbaar zijn een vervroegde uitbreiding, een modernisering of de economisch noodzakelijke voortzetting van de exploitatie. Dat zijn echter andere effectclaims dan de financiering van een nieuwbouw. Wie bijvoorbeeld een voortgezette exploitatie claimt, zou aannemelijk moeten maken dat de installatie zonder het contract daadwerkelijk zou zijn stilgelegd en niet louter een andere koper had gevonden.

Bedrijfsboekhouding en vermeden emissies

De marktgebaseerde Scope 2-boekhouding rekent emissies aan ondernemingen toe op basis van geschikte contractuele instrumenten. De Scope 2 Guidance van 2015 vereist daarvoor kwaliteitscriteria, maar geen algemeen additionaliteitsbewijs in de zin van een compensatieproject. Lage marktgebaseerde stroomemissies bewijzen daarom niet automatisch een overeenkomstige vermindering van de emissies van het totale elektriciteitssysteem. Vermeden emissies ten opzichte van een referentiescenario moeten los van de bedrijfsboekhouding worden onderzocht.

Per 11 november 2026 wordt de Scope 2-systematiek herzien. De gepubliceerde tussenstand van 16 oktober 2026 behandelt onder meer uurlijkse toerekening, ruimtelijke leverbaarheid en eisen aan nieuwere productie-installaties. Deze besproken wijzigingen mogen niet worden gelijkgesteld met reeds definitief aangenomen eisen. Bij elke boekhoudkundige uitspraak moet daarom de toegepaste versie van de standaard worden vermeld.

Temporele en ruimtelijke afstemming

Een jaardekking zegt weinig over welke bevoorrading op afzonderlijke uren nodig blijft. Een hypothetisch bedrijf verbruikt jaarlijks 10.000 MWh en koopt dezelfde jaarhoeveelheid in van een zonne-installatie. Daarmee is rekenkundig de jaarhoeveelheid gedekt, maar niet automatisch het nachtelijke verbruik. Extra zonneproductie en een qua tijdstip passende bevoorrading zijn twee afzonderlijke toetsingsopdrachten.

24/7 Carbon-Free Energy richt de inkoop op een zo uurlijks mogelijke dekking door CO₂-arme respectievelijk tijdens de exploitatie CO₂-vrije bronnen. Dat kan prikkels geven voor een gevarieerdere portefeuille. Tijdsgebonden dekking bewijst op zichzelf echter evenmin extra investeringen als een jaardekking. Omgekeerd kan een extra windpark een uitbreidingseffect hebben zonder het verbruik van zijn afnemer elk uur te dekken.

Ook de locatie telt: netverbindingen en congestie beïnvloeden welke productie extra verbruik kan bevoorraden of andere centrales kan vervangen. Geografische nabijheid alleen garandeert echter noch vrije netcapaciteit noch een bepaalde emissievermindering. Het effect van extra invoeding hangt onder meer af van de inzet van centrales, mogelijke afschakelingen en de residuele belasting. Opslag en flexibiliteit kunnen de temporele afstemming verbeteren; opslag creëert echter geen extra primaire energie en veroorzaakt omzettingsverliezen.

Bijzonder geval: hernieuwbare waterstof

Elektrolyse creëert extra stroomvraag. Als daaraan louter bestaande hernieuwbare hoeveelheden worden toegewezen, kan voor andere verbruikers meer fossiele productie nodig worden. Verordening (EU) 2023/1184 regelt wanneer stroom voor hernieuwbare brandstoffen van niet-biologische oorsprong, met name overeenkomstige waterstof, als volledig hernieuwbaar telt. Zij is geen algemene additionaliteitsvoorschrift voor alle groenestroomtarieven.

Voor het reguliere netgerelateerde PPA-bewijstraject gelden in beginsel eisen inzake leeftijd van de installatie en steun, alsook temporele en geografische correlatie. De productie-installatie mag in de regel hoogstens 36 maanden vóór de brandstofinstallatie in bedrijf zijn genomen. Voor brandstofinstallaties die vóór 1 januari 2028 in bedrijf zijn genomen, zijn de eisen van artikel 5, punten a en b, tot 1 januari 2038 opgeschort; later toegevoegde capaciteit wordt niet in dezelfde mate begunstigd. Met andere bewijstrajecten en uitzonderingen moet rekening worden gehouden. Details licht het additionaliteitscriterium voor groene waterstof toe.

Hoe een effectclaim kan worden getoetst

Voor een navolgbare inkoopbeslissing zouden kopers en aanbieders minstens de volgende vragen moeten beantwoorden. Ze vormen een praktisch toetsinstrument, geen uniforme wettelijke criteriacatalogus:

  • Referentiescenario: Wat zou er zonder het contract naar verwachting zijn gebeurd? Welke documenten ondersteunen deze inschatting en welke onzekerheden blijven bestaan?

  • Projectbijdrage: Zijn nieuwbouw, uitbreiding of voortgezette exploitatie ondersteund? Wanneer werd het contract gesloten, welke opbrengsten zekert het af en welke risico's neemt de koper op zich?

  • Bewijs en boekhouding: Zijn de geclaimde productie-eigenschappen ondubbelzinnig toegewezen? Worden garanties van oorsprong, boekhoudkundige emissies en beweerde vermeden emissies zuiver van elkaar gescheiden?

  • Systeemeffect: Sluiten productie en verbruik temporeel en ruimtelijk op elkaar aan? Welke rol spelen steun, netcongestie en alternatieve afnemers?

Additionaliteit is dus geen algemeen kwaliteitslabel. Een onderneming kan correct hernieuwbare hoeveelheden stroom inkopen zonder daarmee een nieuwbouw te hebben teweeggebracht. Een nauwkeurige uitspraak luidt dan bijvoorbeeld „hernieuwbare oorsprong aangetoond”. De verdergaande uitspraak „extra uitbouw mogelijk gemaakt” vereist een eigen onderbouwing. Een bepaalde vermeden hoeveelheid CO₂ vereist bovendien een transparante effectberekening.

Bronnen

Gerelateerde begrippen

Edited by eCMS on 11.11.2026 13:58

© 2026 Erik Schmidt. All rights reserved. Quotations with a link to the source are welcome.