excerpt: Het vertrek van zeven PVV Kamerleden is geen drama en geen heldenverhaal. Het is een correctie die al jaren onvermijdelijk was. Wie zich vrijwillig onderwerpt aan een politieke eenmanszaak, kan niet verrast zijn wanneer diezelfde structuur hem uiteindelijk versmacht.
De volwassenwording die te lang op zich liet wachten
Er is iets merkwaardigs aan de verontwaardiging die nu rondzingt in en rond de PVV. Alsof er plots iets fundamenteels is misgegaan. Alsof de partij gisteren nog een normale politieke organisatie was, en pas vandaag een autocratische eenmanszaak bleek. Dat is onzin. De PVV is altijd precies geweest wat zij nu weer blijkt te zijn. Het enige wat veranderd is, is dat een aantal Kamerleden eindelijk besloten heeft zich daar niet langer bij neer te leggen.
Wie wordt er vrijwillig lid van een organisatie die formeel maar één lid kent. Wie kiest er bewust voor een partij zonder interne democratie, zonder ledenvergadering, zonder inspraak, zonder mogelijkheid tot koerscorrectie. Wie accepteert een politieke constructie waarin loyaliteit belangrijker is dan competentie, en gehoorzaamheid belangrijker dan representatie. Het eerlijke antwoord is, mensen die denken dat het hen persoonlijk niet zal raken. Tot het dat wel doet.
De PVV is geen ontspoord experiment. Zij functioneert al twintig jaar precies zoals ze bedoeld is. Geert Wilders heeft nooit een geheim gemaakt van zijn afkeer van interne discussie. Hij heeft altijd openlijk verklaard dat hij geen leden wil, geen tegenspraak duldt, geen evaluaties toestaat. Dat is geen mislukking van leiderschap, dat is zijn leiderschapsmodel.
Medeplichtigheid vermomd als naïviteit
De zeven vertrokken Kamerleden presenteren zich nu als gedesillusioneerden. Ze spreken over niet gehoord worden, over gebrek aan inspraak, over een campagne zonder richting. Dat kan allemaal waar zijn. Maar het is ook rijkelijk laat. Deze mensen wisten exact waar ze aan begonnen. Ze accepteerden het model toen het hen zetels, zichtbaarheid en invloed opleverde. Pas toen hun politieke nut afnam, of hun persoonlijke frustratie te groot werd, begon het systeem te schuren.
Dit is geen plotseling moreel ontwaken. Het is een vertraagde correctie op jarenlang meebewegen. Wie jarenlang ja knikt in een organisatie zonder tegenmacht, is niet alleen slachtoffer van autoritair leiderschap, maar ook mede instandhouder ervan. Dat maakt deze breuk niet minder relevant, maar wel minder heroïsch.
Wilders als rem op zijn eigen project
Voor Wilders zelf is de situatie schrijnend maar logisch. Zijn grootste kracht, absolute controle, blijkt nu zijn grootste beperking. Zolang de PVV een uitzonderingspositie had, zonder serieuze concurrentie aan de rechterkant, werkte dat model. Maar die tijd is voorbij. Partijen als JA21 en Forum voor Democratie laten zien dat rechts politiek bedrijven ook kan mét interne structuur, mét discussie, mét opvolging.
Dat maakt de PVV niet alleen minder aantrekkelijk voor kiezers, maar vooral voor haar eigen volksvertegenwoordigers. Kamerleden zijn geen figuranten meer die tevreden zijn met een quote en een stoel. Ze willen invloed, dossiers, resultaten. En ja, ook een toekomst. Wilders biedt dat niet. Hij biedt aandacht zolang je bruikbaar bent, en vergetelheid zodra je dat niet meer bent.
Een noodzakelijke, late volwassenwording
Dat deze Kamerleden nu vertrekken, is geen tragedie. Het is een correctie die jaren geleden al had moeten plaatsvinden. Het is de late volwassenwording van mensen die te lang hebben volgehouden dat politieke volwassenheid te combineren valt met totale onderwerping aan één leider. Alsof representatie mogelijk is zonder inspraak. Alsof verantwoordelijkheid kan bestaan zonder tegenmacht.
Wie zich vrijwillig aansluit bij een organisatie die expliciet geen leden kent, geen interne democratie duldt en geen enkele vorm van zelfreflectie toestaat, maakt een bewuste keuze. Niemand is hier misleid. Niemand is verrast. De structuur was vanaf dag één zichtbaar, beschreven, verdedigd en genormaliseerd. Dat men er jarenlang in meeging zolang het persoonlijk voordeel opleverde, is geen naïviteit maar gemakzucht.
De echte vraag is dan ook niet of Wilders deze crisis overleeft. Dat zal hij waarschijnlijk doen, zij het met minder invloed en minder relevantie. De echte vraag is waarom het zo lang heeft moeten duren voordat mensen binnen zijn partij bereid waren te erkennen wat voor organisatie zij daadwerkelijk dienden. Een partij waarin loyaliteit belangrijker is dan inhoud, en gehoorzaamheid zwaarder weegt dan vertegenwoordigend mandaat.
Wie zich vrijwillig begeeft in een structuur zonder democratie, zonder correctiemechanismen en zonder toekomst voorbij de leider, moet niet verbaasd zijn wanneer die structuur zich uiteindelijk ook tegen hem keert. Dat dit nu gebeurt, is geen schok en geen breuk met het verleden. Het was onvermijdelijk.